Տուն, որից զրկել են, կամ Սեփականության իրավունքը՝ ըստ միջազգային չափանիշների
- 10:06 05.01.2026
Ռիտա Շահնազարյանը Արցախի Մարտունու շրջանի Սոս գյուղից է։ Նա բարձրակարգ մանկավարժ է, 40 տարի աշխատել է Սոսի դպրոցում։
Շատ տարիներ առաջ նրա ամուսինը մահացել է Ղարաբաղյան պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո ստացած վերքերից և հիվանդություններից։ Չորս երեխաների խնամքը ընկել է նրա ուսերին։ Տիկին Ռիտայի չորս երեխաներն էլ ստացել են բարձրագույն կրթություն, ինչով նա հատկապես հպարտանում է։
«Ղարաբաղյան պատերազմները շատ ընտանիքների թողել են առանց կերակրողի։ Բայց հանուն երեխաների մենք հաղթահարել ենք բոլոր դժվարությունները։ Դժվար էր, բայց մենք մեր հողի վրա էինք, մեր տանը, մեր ընտանիքի մեջ և մեր ձևով երջանիկ էինք։ Հիմա բոլորը ցրված են, յուրաքանչյուրը պայքարում է սոցիալական խնդիրների դեմ։ Եվ մենք չգիտենք՝ երբևէ կհանդիպենք անձամբ, ոչ թե առցանց»։
Արցախից բռնի տեղահանումից հետո տիկին Ռիտան, հայտնվելով Հայաստանում, սկսեց զբաղվել ձեռագործությամբ։ Սկզբում նա գործում էր իր երեխաների և թոռների համար։ Այնուհետև սկսեց ուսումնասիրել ավանդական հայկական նախշերը և ներառեց դրանք իր դիզայնի մեջ։ Նրա սերը վերածվեց փոքր բիզնեսի։ Վերջերս Երևանում կայացած տոնավաճառում նա ներկայացրեց ավանդական հայկական նախշերով գործված գուլպաների յուրօրինակ հավաքածու։
Ձեռագործությունը նրան օգնում է զսպել զգացմունքները, քանի որ շուղերի տկտկոցը արթնացնում է կորցրած տան և երջանիկ անցյալի, պատերազմներում զոհված հերոսների մասին հիշողությունները և այսօրվա մարտահրավերների մասին մտքերը, ինչպես նաև անհանգստությունը ապագայի մասին, որտեղ, նրա կարծիքով, դժվարություններն ու զրկանքները կշարունակվեն արցախցիների համար։
Տիկին Ռիտան համոզված է, որ Արցախը կարող է վերադարձվել միայն զենքի ուժով, և եթե հայերը իսկապես մտադիր են վերադարձնել իրենց հողերը, բանակը պետք է ամրապնդվի և պատրաստ լինի ցանկացած իրավիճակի։ Նա նաև կարծում է, որ հայերը պետք է մնան Հայաստանում և զարգացնեն երկիրը։ Սակայն նրան ամենից շատ անհանգստացնում է այն, որ արցախցիների իրավունքների՝ առաջին հերթին՝ սեփականության իրավունքի հարցը միջազգային ասպարեզում մնում է առանց պատշաճ ուշադրության։
«Մենք անընդհատ լսում ենք, որ մեր գյուղերը վերաբնակեցվում են օտարներով։ Վերջերս հաղորդվել է, որ մեր Սոս գյուղում ևս վերաբնակեցվել են ադրբեջանցիներ։ Ինչո՞ւ չի բարձրացվում մեր սեփականության, հողի, հայրենիքի, ազգային արժեքների և գերեզմաններ այցելելու մեր իրավունքների հարցը։ Ինչո՞ւ է միջազգային հանրությունը, ըստ էության, աչք փակում Ադրբեջանի հանցագործությունների և մնացած բոլոր գործողությունների վրա։ Որտե՞ղ են նրանք, ովքեր պետք է պաշտպանեն միջազգային իրավունքի գերակայությունը և մարդու արժանապատիվ կյանքի իրավունքը»։
Ալվարդ Գրիգորյան