ԱՀՀ-ն դրամաշնորհ է տրամադրել «Լեռնային Ղարաբաղի էթնիկ զտում և ոչնչացում. Հայոց ցեղասպանության վերջին գլուխը» բաժնին

2025 թվականի դեկտեմբերի վերջին Ամերիկայի Հայկական Համագումարը հայտարարեց Ջեբեջյան-Այվազյան ընտանեկան հիմնադրամի կողմից Հայկական ազգային ինստիտուտին (ANI) խոշոր նվիրատվության մասին։

100,000 դոլարի նվիրատվությունը նպաստում է ANI-ի աշխատանքների ընդլայնմանը և ARMA առցանց թանգարանին, որը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության էթնիկ զտումների հետ կապված վերջին ողբերգություններին։

ANI-ի կառավարիչների խորհրդի նախագահ և Հայկական Համագումարի պատվավոր նախագահ Վան Զ. Գրիգորյանը ողջունեց նվիրատվությունը. «Ես ուզում եմ մեր խորը երախտագիտությունը հայտնել Հայկական ազգային ինստիտուտի մեթոդներին և նախագծերին այս նշանակալի աջակցության համար, և հատուկ շնորհակալություն տիկին Շաքե Ջեբեջյանին, որը խրախուսեց մեր ծրագրերն ու առաջարկները: Շաքեի և նրա ընտանիքի այս նշանակալի ներդրումը ցույց է տալիս մեր անցյալն ուսումնասիրելու արժեքը՝ մեր ապագան պաշտպանելու համար»։

«Լեռնային Ղարաբաղի կազմաքանդման հետ կապված իրադարձությունները լավ փաստաթղթավորված են, թեև ակտիվորեն հերքվում են: Առավել համոզիչ փաստաթղթերի մեծ մասը գալիս է հենց ադրբեջանական և թուրքական աղբյուրներից, այդ թվում՝ ցեղասպանական մտադրության խոստովանություններ 2023 թվականի սեպտեմբերից առաջ, ընթացքում և հետո: Եթե նախկինում որևէ կասկած կար, ապա այսօր նրանց սեփական խոսքերն ու գործողությունները ապացուցում են, որ հանցագործների վերջնական նպատակը միշտ եղել է հայ ժողովրդի, մեր քրիստոնեական ներկայության և մշակույթի լիակատար ոչնչացումը Արցախում՝ որպես ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության դեմ գործողությունների նախադրյալ», – հավելեց Գրիգորյանը։

«Նյութապես իրենց նպատակներին հասնելով՝ ցեղասպան ռեժիմները անմիջապես սկսում են խեղաթյուրել ապացույցները և ստեղծել ժխտման ինդուստրիա: Այս կայքը և փաստերի վրա հիմնված մեր շարունակական  աշխատանքը կանխում են մինչ օրս արված ժխտման կոպիտ փորձերը, ինչպես նաև ավելի բարդ ժխտումներն ու կեղծ պատմությունները, որոնք ժամանակի ընթացքում ակնկալվում են Ալիևի և Էրդողանի ավտորիտար կառավարություններից»:

Իննսուներեքամյա Շաքե Ջեբեջյանը Ջեբեջյան և Այվազյան ընտանիքների միակ կենդանի մնացած անդամն է։ 1915 թվականին նրա տատիկն ու պապիկը իրենց փոքր երեխաների հետ փախել են ցեղասպանությունից և բնակություն հաստատել Հյուսիսային Աֆրիկայում՝ բրիտանական պաշտպանության ներքո, որտեղ էլ հանդիպել են նրա ծնողները։ Շաքեն ծնվել է 1932 թվականին, իսկ քույրը՝ Ազնիվը, ծնվել է կարճ ժամանակ անց։

Ջեբեջյան քույրերի պատմությունը վկայում է հայկական սփյուռքի դիմադրողականության մասին։ Շաքեն և Ազնիվը հաճախել են Սուդանի գյուղական վայրերում գտնվող հայ համայնքի կողմից ղեկավարվող դպրոց։ Իր բացառիկ կարողությունների շնորհիվ Շաքեն տեղափոխվել է Խարթումի բրիտանական միսիոներական դպրոց, որտեղ նա անցել է բրիտանացի քրիստոնյա միսիոների խնամքի տակ, որը օգնել է նրան տիրապետել անգլերենին։ 1950-ականների սկզբին Շաքեն որպես փախստական ​​ներգաղթել է Մեծ Բրիտանիա։ 1957 թվականին նա ներգաղթել է Միացյալ Նահանգներ։

Միացյալ Նահանգներում Շաքեն բնակություն է հաստատել Ֆիլադելֆիայի արվարձանում գտնվող հայկական համայնքում։ Նա աշխատանք գտավ որպես ավագ գործընկերոջ վարչական օգնական մի հեղինակավոր իրավաբանական ընկերությունում, որտեղ աշխատեց մինչև 1980-ականների վերջերին թոշակի անցնելը։ Ամերիկյան քաղաքացիություն ստանալուց հետո Շաքեն հովանավորեց մոր և քրոջ ներգաղթը։ Ամերիկայում Ազնիվը շարունակեց աշխատել British Airways-ում։ Քույրերից ոչ մեկը չամուսնացավ, և երկուսն էլ իրենց կյանքի ընթացքում մնացին համեստ քրիստոնյաներ և Հայ Առաքելական Եկեղեցու հավատարիմ հետևորդներ։

2024 թվականին ANI-ն հայտարարեց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության անկմանը հանգեցրած ցեղասպանությունը փաստագրող նոր կայքէջի գործարկման մասին: Նոր կայքը, որը տեղակայված է ANI website-ի գլխավոր կայքում, որը ավելի քան 25 տարի հանդիսանում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը նպաստող տեղեկատվության առաջատար աղբյուր, ամբողջությամբ հիմնված է պաշտոնական փաստաթղթերի վրա, որոնք վկայում են Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության լիակատար վտարմանը հանգեցրած իրադարձությունների ցեղասպանական բնույթի մասին:

ANI կայքի նոր բաժինը կոչվում է «Լեռնային Ղարաբաղի էթնիկ զտումները և ոչնչացումը. Հայոց ցեղասպանության վերջին գլուխը» The Ethnic Cleansing and Destruction of Nagorno-Karabakh: The Latest Chapter of the Armenian Genocide և պարունակում է հազարավոր էջեր, լուսանկարներ և ավելի քան 370 պաշտոնական փաստաթղթեր պաշտոնական, միջազգային և պետական ​​կազմակերպություններից, որոնք դիտարկել կամ հաղորդել են իրադարձությունների մասին: Առաջարկվում է փաստաթղթերի լայն տեսականի՝ սկսած ՄԱԿ-ի և ԵԱՀԿ փաստաթղթերից մինչև Միացյալ Նահանգների, Եվրոպայի և այլ երկրների օրենսդրական և գործադիր փաստաթղթեր, իրավապաշտպան կազմակերպությունների զեկույցներ, ամերիկյան համալսարանների հետազոտական ​​նախագծեր և այլ ստուգված նյութեր:

Ուշադրության կենտրոնում է 2023 թվականի սեպտեմբերին հայ ժողովրդի զանգվածային արտագաղթը։ Փաստաթղթերը ներառում են իրադարձությունների լայն շրջանակ՝ փաստագրելով 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի և դրան հաջորդած փուլային լիակատար շրջափակման և հայ բնակչության սովամահության սպառնալիքի հետևանքները, մինչև 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից իրականացված վերջնական ցեղասպանական էթնիկ զտումը, ինչպես նաև պատմական հայկական եկեղեցիների և քրիստոնեական ներկայության շարունակական պղծումն ու ոչնչացումը։

Սա բազմաթիվ միջազգային հաստատությունների և մարդու իրավունքների կազմակերպությունների պաշտոնական փաստաթղթերի համապարփակ հավաքածու է։