Կարծում էինք, որ խաղաղապահները կդադարեցնեն մարտերը, բայց սկսվեց Արցախի հարկադիր տեղահանությունը

«Հուսով եմ, որ նոր տարում հայերը կհասկանան. չի կարող խաղաղ համակեցություն լինել նրանց հետ, որ ցանկանում է քեզ ոչնչացնել։ Հուսով եմ, որ Հայաստանը չի արժանանա նույն ճակատագրին, ինչ Արցախը։ Բայց արդեն այսօր Հայաստանը ավելի ու ավելի է հայտնվում վտանգավոր կախվածության մեջ. բենզին Ադրբեջանից, ցորեն Ռուսաստանից՝ Ադրբեջանի տարածքով։ Սա արդեն տեղի է ունեցել Արցախի հետ։ Երբ անհրաժեշտ ամեն ինչ ներմուծվում է մեկ ճանապարհով, հենց այդ ճանապարհն են փակում ճիշտ պահին։ Այսպես սկսվեց Արցախի շրջափակումը. փակեցին միակ ճանապարհը, կտրեցին գազն ու էլեկտրաէներգիան և զրկեցին մեզ սնունդ ներմուծելու հնարավորությունից։ Արդյո՞ք սա իսկապես այդքան անհասկանալի է», – ասում է Աննա Սիմոնյանը, ով բռնի տեղահանվել է Արցախից։

Աննա Սիմոնյանը երկակի փախստական ​​է եղել։ Խորհրդային տարիներին նա ապրել է Բաքվում։ Ադրբեջանում հայերի ջարդերից փախչելով՝ նրա ընտանիքը ստիպված է եղել տեղափոխվել Արցախ։ Ասկերանի շրջանի Խնապատ գյուղում նրանք կառուցել են իրենց տունը, մեծացրել իրենց երեխաներին և գոյատևել 1990-ականների պաշարման, ապա բոլոր չորս ղարաբաղյան պատերազմների և վերջին իննամսյա շրջափակման ժամանակ։

«Ես, իհարկե, ենթադրում էի, որ մեզ շատ փորձություններ են սպասվում։ Բայց չէի կարող պատկերացնել մեր հայրենիքի կորուստը, այն հողի կորուստը, որը ազատագրել ենք արյունով և հազարավոր կյանքերի գնով», – խոստովանում է նա։

Աննան հիշում է 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ը՝ մինչև ամենափոքր մանրուքը։ Արևոտ օր էր։ Առավոտյան երեխաները գնացին դպրոց, իսկ մեծահասակները՝ աշխատանքի։

«Ժամը 11-ի սահմաններում պայթյուններ սկսվեցին։ Իսկ երեկոյան մեր գյուղն արդեն տարհանվել էր», – հիշում է նա։

Խնապատի բնակիչները, ինչպես հազարավոր այլ մարդիկ, ուղևորվեցին Ստեփանակերտի օդանավակայան, որտեղ տեղակայված էին ռուս խաղաղապահները։

«Մենք երկու օր անցկացրինք օդանավակայանում։ Այնտեղ մարդիկ կային Մարտակերտի, Մարտունու, Ասկերանի գյուղերից և նույնիսկ Ստեփանակերտի արվարձաններից՝ մի քանի հազար մարդ։ Մենք առանց սննդի և ջրի էինք. շրջափակման իններորդ ամիսն էր, և տնից վերցնելու սնունդ չկար։ Շատերը նույնիսկ տաք հագուստ կամ վերմակ չունեին։ Մենք կարծում էինք, որ խաղաղապահները արագ կդադարեցնեն մարտական ​​գործողությունները, և մենք կվերադառնանք տուն։ Բայց պարզվեց, որ սկսվել էր Արցախի հարկադիր տեղահանությունը»։

Երբ երկրորդ օրը Աննան մոտեցավ ռուս սպային՝ հարցնելու, թե ինչու խաղաղապահները չեն միջամտում և չեն պաշտպանում գոնե քաղաքացիական բնակչությանը, նա լսեց պատասխանը. «Մենք մանդատ չունենք, մենք չենք կարող միջամտել»։

Ճանապարհորդությունը դեպի Հայաստան տևեց մի քանի օր։ Աննայի ընտանիքը ճանապարհորդում էր մեկ շարասյունով։

«Սարսափելի օրեր էին։ Ջուր չկար, առավել ևս՝ սնունդ։ Այն քիչը, որ կար, կաթիլ-կաթիլ բաժանվում էր երեխաներին, տարեցներին և հղի կանանց։ Ցուրտ և անհանգստություն կար, գիտակցում, որ Արցախը օկուպացված է, որ կարող է վերադարձ չլինել», – ասում է նա։

Չնայած ապրած սարսափին, Աննան երախտագիտությամբ է լցված Հայաստանի ժողովրդի նկատմամբ։

«Մարդիկ մեզ դիմավորեցին հոգատարությամբ, տվեցին ջուր, սնունդ, տաք հագուստ և օգնեցին բժշկական զննումների հարցում։ Այս կարեկցանքն ու ջերմությունը իսկապես աջակցեցին մեզ։ Այսօր մենք ապրում ենք վարձակալած բնակարանում և ունենք լավ հարևաններ»։

Աննա Սիմոնյանը նշում է, որ 2025 թվականը հատկապես դժվար էր արցախցիների համար՝ հոգեբանորեն և սոցիալապես։ Բայց չնայած ամեն ինչին, նա չի կորցրել հույսը։

«Ո՞վ եմ ես այսօր՝ առանց տան և առանց հայրենիքի։ Բայց ես ամեն ինչ անում եմ, որ հավատամ վերադարձին։ Այն փաստը, որ մեր տունը ավերված է, ինձ չի վախեցնում. նորը կկառուցեմ դա առաջին անգամ չէ։ Բայց այն փաստը, որ մեր սրբավայրերը՝ սիրելիների գերեզմանները, ավերվում են, անտանելի է։ Դրա հետ անհնար է հաշտվել», – ասում է նա։

Ալվարդ Գրիգորյան