«Աշխատանքային գրքույկի» որոշումը գործում է, բայց արցախցիները դեռևս սոցիալական անդունդի մեջ են

Հարկադիր տեղահանությունից հետո արցախցիները բախվում են մի շարք խոչընդոտների և համակարգային խնդիրների, այդ թվում՝ կենսաթոշակների հետ կապված։ Մեր հայրենակիցները հաճախ ստիպված էին ապացուցել իրենց աշխատանքային ստաժի ծավալը բարդ դատական ​​գործընթացների միջոցով, ինչը բավական ծախսատար է և միշտ չէ, որ տալիս է ցանկալի արդյունքներ։

Վերջերս Հայաստանի կառավարությունը որոշում ընդունեց, որն օգնեց լուծել այս խնդիրը։ Անցյալ տարվա նոյեմբերից ուժի մեջ է մտել որոշումը, որը նախատեսում է պարզեցված կենսաթոշակային ընթացակարգ արցախցի փախստականների համար։

«Եթե Հայաստանի համար գոյություն ունեն զբաղվածության տվյալների բազաներ, ապա Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ դրանք, որպես կանոն, գոյություն չունեն։ Հետևաբար, մինչև 2013 թվականը կատարված աշխատանքը կհաշվարկվի աշխատանքային պատմության մեջ՝ հիմնվելով աշխատանքային գրքույկի գրառումների վրա՝ եթե կա տեղեկատվություն աշխատանքի ընդունման և ազատման մասին», – նշել է ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության կենսաթոշակային ապահովման և այլ դրամական վճարումների վարչության պետ Անահիտ Գալստյանը։

Կոնկրետ դեպքերը ցույց են տալիս, որ որոշումը գործնականում արդյունավետ է։ Օրինակ՝ արցախցի Նելլի Աղաջանյանը թոշակի է անցել անցյալ տարվա հունվարին։ Նրա կենսաթոշակը նշանակելիս 43 տարվա աշխատանքային ստաժից հաշվարկվել է միայն 37.5 տարին, քանի որ Հայաստանի ազգային արխիվում որոշ ժամանակահատվածի համար տվյալներ չկար։

Որոշման ընդունումից հետո տիկին Նելլին դիմել է ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն՝ իր աշխատանքային ստաժը վերանայելու խնդրանքով։ Որոշ ժամանակ անց նա ստացել է դրական պատասխան. նրա աշխատանքային ստաժի նախկինում չհաշվարկված մասը վերականգնվել է, ինչի արդյունքում նրա կենսաթոշակը բարձրացել է։

Միևնույն ժամանակ, մնում են մի շարք հրատապ խնդիրներ, որոնք անհապաղ լուծումներ են պահանջում, առաջին հերթին, սոցիալական։ Օրինակ՝ մեկ, երկու կամ երեք անդամից բաղկացած ընտանիքները չեն կարողանում վճարել չափազանց բարձր վարձավճար։ 2025 թվականի ապրիլից ի վեր Արցախում միայն խոցելի խմբերն են ստանում համեստ ֆինանսական աջակցություն, իսկ արցախցիների համար նախատեսված բնակարանային ծրագիրը չնչին գումարներ է տրամադրում, ինչը դժվարացնում է նույնիսկ մեծ ընտանիքների համար բնակարան ձեռք բերելը, առավել ևս՝ փոքր ընտանիքների համար։

2025 թվականի կառավարության վերջին նիստում որոշումներ կայացվեցին արցախցիներին սոցիալական աջակցության վերաբերյալ: Մասնավորապես, երկարաձգվեցին անապահով ընտանիքների համար 30,000 և 40,000 դրամի չափով օգնության ծրագրերը: Այս ծրագրերն իրականացնելու համար Հայաստանը տարբեր միջազգային կազմակերպություններից ընդհանուր առմամբ 500 միլիոն դոլարի վարկեր է վերցրել:

Անցյալ տարվա դեկտեմբերին նաև որոշում ընդունվեց Արցախից մինչև երեք անձից բաղկացած ներքին տեղահանված ընտանիքների համար մասնակի վարձավճարի փոխհատուցման վերաբերյալ: Նախագծի համաձայն՝ աջակցության ծրագիրը կմեկնարկի 2026 թվականի հուլիսի 1-ին: Այս ծրագիրը նախատեսում է 120 ամսվա ընթացքում տրամադրել երկարաժամկետ մասնակի վարձավճարի փոխհատուցում՝ ընտանիքի յուրաքանչյուր անդամի համար ամսական 40,000 դրամի չափով: Այս պետական ​​աջակցությունը հասանելի կլինի մինչև երեք անձից բաղկացած հատուկ կարիքներ ունեցող ընտանիքներին, այդ թվում՝ առաջին կամ երկրորդ կարգի հաշմանդամություն ունեցող անձանց կամ 60 տարեկան և բարձր տարիքի անձանց:

Ծրագրի շահառուները կարծում են, որ այդ որոշումը չի լուծում բնակարանային խնդիրը: Մեր հայրենակիցները Արցախի բնակարանային խնդրի միակ լուծումը տեսնում են իրենց բնակարանով ապահովելում:

Բնակարաններ կարող են կառուցվել պետական ​​ծրագրի շրջանակներում՝ օգտագործելով արցախցիներին տրամադրվող բնակարանային վկայականները՝ օտարերկրյա դոնորների ներգրավմամբ:

Երեկ լրագրողների հետ զրույցում Արցախի պետնախարար Նժդեհ Իսկանդարյանը պատմեց Նիկոլ Փաշինյանի աշխատակազմի ղեկավար Արայիկ Հարությունյանի հետ իր պատահական հանդիպման մասին, որի ընթացքում նա բարձրացրեց արցախցի փոքր ընտանիքների սոցիալական հարցը: «Ես չկարողացա անտարբեր անցնել, ներկայացա և հարցրի. «Ինչո՞ւ եք արցախցիներին գցում սոցիալական խնդիրների մեջ: Հաշվի առնելով Հայաստանի շուկայական գները, ինչպե՞ս կարող են մեկից երեք հոգանոց ընտանիքները բնակարաններ ձեռք բերել»: Ի զարմանս ինձ լսեցի հետևյալ պատասխանը. «Ինչո՞ւ են արցախցիները ցանկանում ապրել Երևանի կենտրոնում»: Ես պարզապես ասելու բան չունեմ», – նշեց Իսկանդարյանը:

Հուսով ենք, որ Հայաստանի կառավարությունը կփոխի իր մոտեցումը արցախցի փախստականների առջև ծառացած հիմնական խնդիրների լուծման հարցում. հակառակ դեպքում արցախցիները հույսը կկկապեն այլ կառավարության հետ՝ այդ խնդիրները լուծելու համար:

Արսեն Աղաջանյան