Էրդողանը Սիրիայում փորձարկում է Թուրքիայի ապագա սահմանադրությունը, որը սկսել էր կառուցել Արցախում

Սիրիայի ժամանակավոր նախագահ Ահմեդ ալ-Շարաան հայտարարել է քրդական «Սիրիական դեմոկրատական ​​ուժերի» (SDF) հետ հրադադարի համաձայնագրի մասին: Այս մասին կիրակի՝ հունվարի 18-ին, հայտնել է SANA լրատվական գործակալությունը: Սակայն, ոչ բոլոր հարցերն են լուծվել. SDF-ի հրամանատար Մազլում Աբդին երեկ չի մասնակցել հանդիպմանը, և չնայած հաղորդվում է, որ հանդիպումը տեղի կունենա այսօր, իրավիճակը դեռ կարող է փոխվել: Հաղորդվել է, որ Իրաքյան Քրդստանի նախկին ղեկավար Մասուդ Բարզանին հրամայել է Էրբիլից (Իրաքի Քրդստանի մայրաքաղաք) երեք փեշմերգա (քրդական կիսառազմական ուժեր) ուղարկել Սիրիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Ալ-Հասաքա նահանգ՝ զինված տարբեր տեսակի զենքերով և ռազմական տեխնիկայով:

Քրդերը բնակվում և վերահսկում են Սիրիայի և Իրաքի զգալի մասը, ներառյալ ոչ միայն ռազմական ուժերը, այլև սահմանային անցակետերը և նավթահանքերը: Չնայած քրդերը չունեն անկախ պետություն, Սիրիայի, Իրաքի, Թուրքիայի և Իրանի քրդերի միջև պահպանվում են ամուր ցանցային կապեր, և այս գործոնը շատերի կողմից օգտագործվում է որպես ազդեցության լծակ տարածաշրջանի մեծ երկրների վրա:

Հիմա, երբ նոր աշխարհակարգը կառուցվում է փոքր երկրների ինքնիշխանությունից զրկելու և «ազդեցության գոտիներ» կամ կայսրություններ վերադառնալու վրա, Թուրքիան փորձում է վերահսկողություն հաստատել այն երկրների և տարածքների նկատմամբ, որոնք նա համարում է «օսմանյան»։ Այս ուղղությամբ առաջին քայլը Արցախի գրավումն էր և, ըստ այդմ՝  Հայաստանի փաստացի ներառումը Թուրքիայի ազդեցության գոտու մեջ։ Այնուհետև, իր պրոքսիների միջոցով, Թուրքիան իրականացրեց ռեժիմի փոփոխություն Սիրիայում։ Մինչ Իսրայելի հետ համագործակցությունը Թուրքիային ձեռնտու էր Արցախում, Սիրիայում և հատկապես Երուսաղեմում, Անգորան բախվում է Իսրայելի հետ։ Մասնավորապես, ըստ որոշ տեղեկությունների, Սիրիայում քրդական ուժերը դաշնակից են ոչ միայն Միացյալ Նահանգների, այլև Իսրայելի հետ։

Կիրակի օրը Սիրիայում ստորագրված փաստաթուղթը կոչ է անում «համապարփակ և անհապաղ հրադադարի և քրդական վարչակազմի և ուժերի ինտեգրման պետական ​​կառույցներին», չնայած քրդերը ձգտում էին պահպանել փաստացի ինքնավարությունը։ Սիրիայի իշխանությունները կվերահսկեն քաղաքացիական հաստատությունները, սահմանային անցակետերը, ինչպես նաև նավթագազային հանքավայրերը։

Դամասկոսը նաև վերահաստատեց իր հանձնառությունը քրդերի մշակութային և լեզվական իրավունքները ճանաչելու հարցում, ներառյալ քրդերին պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ շնորհելը և քրդական Նոր տարին ազգային տոն հայտարարելը՝ դա քրդական իրավունքների առաջին պաշտոնական ճանաչումն է 1946 թվականին Ֆրանսիայից Սիրիայի անկախացումից ի վեր։

Սիրիայում Էրդողանը փորձարկում է իր նոր սահմանադրությունը, որի վերաբերյալ հանրաքվեն նախատեսված է 2028 թվականին: Այս սահմանադրությունը նախատեսված է ժողովրդի անունից հաստատել Թուրքիայի նոր սահմանները, որոնք ներկայումս սահմանված են Լոզանի և Կարսի պայմանագրերով:

Մասնագետները նշում են, որ Էրդողանը ցանկանում է փոխել 1000-ամյա գործելակերպը և անցնել նվաճումից, ասիմիլյացիայից, ցեղասպանությունից, բնիկ ժողովուրդների էթնիկական իրավունքներից և ինքնությունից զրկվելուց դեպի դաշնային-կայսրական կառավարման, որը ճանաչում է էթնիկական իրավունքները: Սա թույլ կտա «ինտեգրել» նախկին օսմանյան գաղութները ոչ միայն Մերձավոր Արևելքում, այլև Հայկական լեռնաշխարհում, Կովկասում, ներառյալ Հարավային Ռուսաստանը, Ղրիմը և այլուր:

Քրդերը, որոնք վերջին 100 տարի չեն հրաժարվել իրենց իրավունքներից և սեփականությունից, դժվար թե հեշտությամբ համաձայնվեն Թուրքիայի մտադրությունների հետ:

Քրդական «Սիրիական ժողովրդավարական ուժեր» (SDF) կոալիցիան չի լուծարվի: Այս մասին հայտարարել է կազմակերպության հրամանատար Մազլում Աբդին, ըստ «Ալ Արաբիա»-ի: «Մենք ընդունել ենք համաձայնագրի պայմանները՝ արյունահեղությունը դադարեցնելու համար», – նշել է նա: Նա հավելեց, որ ՍԴՀԿ-ն «չի քայքայվել կամ պարտություն չի կրել» և «կշարունակի պաշտպանել իր տարածքը»։

«Մեր նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հեռախոսազրույց է ունեցել Սիրիայի նախագահ Ահմեդ ալ-Շարաայի հետ և ընդգծել է Թուրքիայի բարձր գնահատականը Սիրիայի տարածքային ամբողջականության, միասնության, համերաշխության, կայունության և անվտանգության նկատմամբ։ Նա նշել է, որ Սիրիայի տարածքի լիակատար ազատագրումը ահաբեկչությունից կարևոր է ինչպես Սիրիայի, այնպես էլ ամբողջ տարածաշրջանի համար», – ասվում է Էրդողանի գրասենյակի հայտարարության մեջ։

Սիրիացի քրդերը չեն ձգտում անջատման կամ անկախ պետության ստեղծման և իրենց ապագան կապում են միասնական Սիրիայի հետ, Reuters-ին ասել է Քրդական ժողովրդական պաշտպանության ջոկատների (YPG) հրամանատար Սիփան Համոն։

«Մեր գլխավոր հույսն այն է, որ կլինի կոնկրետ արդյունք, հիմնականում կոալիցիայի և Միացյալ Նահանգների կողմից, այսինքն՝ նրանք ավելի վճռականորեն կմիջամտեն առկա խնդիրներին, քան այժմ անում են», – ասել է Համոն։

Համոն նշել է, որ սիրիացի քրդերը «Իսրայելին դիտարկում են որպես տարածաշրջանում ուժեղ պետություն՝ իր սեփական օրակարգով»։ Մենք հույս ունենք, որ այն դիրքորոշումը, որը տարածաշրջանի մյուս երկրները զբաղեցրել են Սիրիայի որոշ փոքրամասնությունների նկատմամբ, կտարածվի նաև քրդերի վրա»։

Հարցին, թե արդյոք սա վերաբերում է Իսրայելի դիրքորոշմանը դրուզ փոքրամասնության նկատմամբ անցյալ ամռանը, երբ Իսրայելի ռազմաօդային ուժերը հարվածներ հասցրին Դամասկոսին և սիրիական ուժերին, Համոն պատասխանեց. «Իհարկե»։

Միայն մի հարց է մնում․ եթե ԱՄՆ վերադառնան Մոնրոյի դոկտրինին և մեկուսանան Արևմտյան կիսագնդում, ինչպիսի՞ն է լինելու Իսրայելի ճակատագիրը։