Բարբառով երգը՝ որպես տուն. Հենրի Իսրայելյան
- 12:00 21.01.2026
Հենրի Իսրայելյանը Թբլղու գյուղից է արմատներով։ Ինքը դա երբեք չի թաքցնում․ «ես ինձ համարում եմ գյուղացի»,— ասում է, թեկուզ մեծացել է Մարտակերտ քաղաքում։ Այդ ինքնությունը նրա համար ոչ թե կենսագրական դետալ է, այլ աշխարհընկալում։
Հենրին զբաղվում է երաժշտությամբ ու հումորով։ Արտաքինից էլ՝ ինչպես ինքն է ժպիտով նշում, շատ նման է գերմանացու, ու Երևանում անգամ պատահել է, որ մուրացկանները նրան շփոթելով արտասահմանցու հետ՝ եվրո են խնդրել։
Բայց այդ արտաքին «օտարության» հակառակ՝ նրա ներսի լեզուն խիստ տեղական է, արմատավորված, բարբառով։
Մինչ պատերազմը Հենրին գյուղատնտեսությամբ էր զբաղվում․ ֆերմա ուներ, խոզեր էր պահում։ Այսօր ապրում է Վանքազատ գյուղում, որտեղ էլ շարունակում է հողագործությամբ ու թռչնաբուծությամբ զբաղվել։
«Այստեղ հիմնական զբաղմունք չունեմ»,— ասում է, բայց հենց այդ «չունեմ»-ի մեջ է ծնվել իր ամենակարևոր զբաղմունքը՝ ստեղծագործելը։
Հենց այստեղ էլ Հենրին սկսեց երգել Արցախի բարբառով։ Երգեր՝ գյուղի տան մասին, կարոտի, հողի ու սիրո։
«Երբ ասում եմ գյուղ, պատկերացնում եմ տանիքներ, ձմեռ, անտառներ, երդիկներից ելնող ծուխ»,- ասում է նա։
Սկզբում մտածել էր՝ հումորային մի երգ լինի, բայց նաև կարոտի մասին։ Եվ ինչպես հաճախ է լինում, հումորը կամաց-կամաց նահանջեց, ու վերջում «հումորային հատվածից գրեթե բան չմնաց»․ մնաց հազարավորների կարոտի մասին երգ։
Քիչ անց ծնվեց Հենրիի երկրորդ երգը՝ «Լավ կինար լոխ լավ ինար»։ Սա ևս բարբառով երգ է, որտեղ նա պատմում է ոչ միայն մարդու, այլև իր շան՝ Արչիի կարոտի մասին։ Արչին նրա ընկերն էր Թբլղուում, երբ Հենրին միայնակ տեղափոխվել էր գյուղ։ Պատմելիս աչքերը լցվում են․ շունը պարզապես կենդանի չէր, այլ հավատարիմ ընկեր։
«Պատերազմից հետո ամեն ինչ ճնշում էր, – ասում է Հենրին,- և միակ գեղեցիկն ու իրականը գյուղում եմ գտել»։
Պապիկը նրան հողատարածք էր նվիրել։ Շատերը չէին հավատում, որ նա կդիմանա, մտածում էին՝ մի քանի օրից կտեղափոխվի։
«Բայց երբ պապան տեսավ, որ մնում եմ, աշխատում եմ, որոշեց՝ տուն պետք է գնենք։ Տուն գնեցին։ 25 տարեկանում արդեն ունեի տուն, մեքենա, շուն։ Բայց փակեցի դուռն ու եկանք»,- ասում է նա։
Հեռացումի ժամին, երբ հայրը հարցրեց՝ դուռն ինչո՞ւ ես փակում, Հենրին պատասխանել է․ «չմտածեն, որ վախից փախել ենք, ուղղակի ստիպված ենք»։
Միայն թե շունը չեկավ։
Այսօր Հենրի Իսրայելյանի երգերը պարզապես անձնական պատմություններ չեն։ Դրանք բարբառով պատմված հիշողություններ են, որոնք պահպանում են ոչ միայն լեզուն, այլև աշխարհը, որ այդ լեզվով էր մտածում։
Բարբառով երգը այստեղ դառնում է տուն․ մի տուն, որի դուռը փակված չէ, թեկուզ մարդիկ ստիպված են եղել դուրս գալ։
Մարիամ Սարգսյան
