«Դուք ասացիք, որ Ռուսաստանը լքեց Հայաստանը Ղարաբաղի հարցում»…

russia-artsakh.ru

Դեկտեմբերի 26-ին մեր կայքը հրապարակեց հայտնի դիվանագետ և գիտնական Նիկոլայ Պլատոշկինի (Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության 4-րդ ԱՊՀ վարչության Հայաստանի բաժնի ղեկավար 1998-2004 թվականներին) հետ ռուսական ռադիոկայանում տված հարցազրույցի տեսագրությունը (http://russia-artsakh.ru/index.php/node/24570): Ընթերցողին ենք ներկայացնում ձայնագրության վերծանումը։

«Պարզվեց, որ մենք երաշխիք տվեցինք տեղի բնակչությանը, իսկ մեզ պարզապես դուրս շպրտեցին»

Թղթակից. Դուք ասացիք, որ Ռուսաստանը լքել է Հայաստանը Լեռնային Ղարաբաղի դեպքում: Ես կցանկանայի հարցնել ձեզ. երբ սկսվեց Ադրբեջանի հետ վերջին հակամարտությունը, երբ այն կարողացավ վերադարձնել այս տարածքը, ո՞րն է ձեր բողոքը Ռուսաստանի դեմ այս դեպքում: Հաշվի առնելով, որ Մոսկվան երբեք չի ճանաչել այս տարածքը որպես Հայաստան, հետևաբար չպետք է միջամտեր նրա անունից, նույնիսկ հաշվի առնելով բոլոր պայմանագրերը, և հաշվի առնելով Հայաստանի ներկայիս վերաբերմունքը մեր նկատմամբ, դա լիովին տրամաբանական էր թվում։

Նիկոլայ Պլատոշկին. Լավ, եկեք անդրադառնանք դրան կետ առ կետ։ Ես Արտաքին գործերի նախարարության (Ռուսաստանի Դաշնություն – մեր նշում) Հայաստանւ բաժնի վարիչն էի։ Իմ պաշտոնավարման ընթացքում Հայաստանի հետ ստորագրվել է ավելի քան 100 համաձայնագիր, որոնցից մի քանիսը նույնիսկ հիմա չեմ հանրայնացնի։ Կարող եմ պարզապես ասել, որ ռազմական համագործակցության մակարդակը անգերազանցելի էր նույնիսկ Բելառուսի հետ համեմատ։

Մենք այնտեղ ռազմական բազա ունեինք. լավ, Աստծո փառք, այն դեռ գոյություն ունի՝ առայժմ։ Մենք պահպանում ենք Հայաստանի և Թուրքիայի միջև սահմանը՝ մենք էինք դա անում։ Ռուսաստանի ԱԴԾ-ն պահպանում էր այն՝ նրանց խնդրանքով, և նրանք վճարում էին դրա համար։ Հիշում եմ, մի անգամ մենք գումար չունեինք մեր սպաներին վճարելու՝ նրանք էին վճարում։ Գիտե՞ք որևէ այլ երկիր, որտեղ համաձայնագրով հայաստանի քաղաքացիներին թույլատրվում էր հավատարմության երդում տալ Ռուսաստանի Դաշնությանը և ծառայել մեր ստորաբաժանումներում։ Մենք այդ ամենը անում էինք։ Մենք ունեինք միասնական ՀՕՊ համակարգ, որը շատ կարևոր է՝ հաշվի առնելով հարավային ուղղությունը։ Այսպիսով, համագործակցության մակարդակը գերազանց էր։

Երբ Փաշինյանը իշխանության եկավ, մարդիկ սկսեցին գոռալ, որ նա «Սորոսի որդին» է և այլն։ Կարող եմ ասել ձեզ, որ այս ամբողջ ժամանակահատվածում՝ իսկ դա 2018 թվականն էր, Ղրիմն արդեն կար, նրանք ՄԱԿ-ում նույնիսկ մեկ անգամ ձեռնպահ չմնացին. նրանք ամբողջ ընթացքում մեզ հետ էին։ Իսկ որոշ այլ ԱՊՀ երկրներ քվեարկում էին մեր դեմ, հասկացեք, մեր դեմ։

Հայաստանին մի քանի անգամ հրավիրեցին ՆԱՏՕ, և նրանք ասացին. «Ոչ, մեր երաշխավորը Ռուսաստանի Դաշնությունն է, ցտեսություն»։ Մենք նրանց հետ ունենք երկու պայմանագիր՝ մեկը՝ փոխօգնության մասին՝ 1997 թվականից, ինչը նշանակում է, որ մենք պարտավոր ենք օգնության հասնել նրանց, և նրանք պարտավոր են մեզ օգնել։ Մենք ունենք նաև բազմակողմ պայմանագիր՝ Հավաքական անվտանգության պայմանագիրը։ Ադրբեջանը դրա մաս չի կազմում և չի էլ ուզում լինել։ Նրանք չեն ուզում։

Թղթ։ Բայց Ռուսաստանը չէր ճանաչում Լեռնային Ղարաբաղը…

Ն. Պլատոշկին։ Անցնենք առաջ. ինչ վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղին։ Ադրբեջանը, Հայաստանը և մենք անդամներ էինք, և մենք նաև առաջնորդներ էինք ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի, որը վարում էր բանակցությունները, և հարցն այն էր, որ միայն խաղաղ միջոցներով։ Բանակցությունները շարունակվում էին, կարգավորման տարբեր տարբերակներով։ Եվ ոչ թե Ադրբեջանն էր հարձակվել Հայաստանի վրա Ղարաբաղում, այլ Իսրայելը, Թուրքիան և Ադրբեջանն էին։ Իսկ հետո, այդ 2020 թվականի պատերազմը իրականում ցույց տվեց մեզ, թե ինչ էր մեզ սպասում. այդ բոլոր անօդաչու թռչող սարքերը, բայց, ցավոք, մենք ոչ մի դաս չքաղեցինք։

Տեսեք, դրանից հետո Ղարաբաղը մնաց. հայերը այնտեղ ապրում էին, և միշտ էլ ապրել են, և նրանք հրաժարվել են մնացած ամեն ինչից։ Բայց նրանց էլ դուրս մղեցին։ Ի դեպ, մենք մեր խաղաղապահներով երաշխավորեցինք Ղարաբաղը 2020 թվականից հետո։ Նրանք մեզ դուրս մղեցին։

Այսպիսով, պարզվեց, որ մենք երաշխիք տվեցինք տեղի բնակչությանը, և մեզ պարզապես դուրս մղեցին, և վերջ։

Տեսեք, թե ինչ արեցին նրանք (Հայաստանը – խմբ.) դրանից հետո։ Նրանք մեզ՝ ՀԱՊԿ-ին, խնդրեցին դիտորդներ տեղակայել Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանին, քանի որ փորձեր էին արվում գրավել սահմանամերձ գյուղերը հենց Հայաստանում։ Մենք հրաժարվեցինք։

Եվ դրանից հետո նրանք խնդրեցին Եվրամիությանը։ Եվ ԵՄ-ն չմերժեց։ Նրանք անմիջապես այնտեղ առաքելություն ուղարկեցին՝ զինված գերմանական ոստիկաններ։ Ինչո՞ւ մենք հրաժարվեցինք։ Ահա թո ինչու մարդիկ այսպես են ընկալում. Հայաստանը պայմանագրային դաշնակից է, Ադրբեջանը՝ ոչ, և չի ուզում։ Դա նրանց իրավունքն է։ Այդ դեպքում ինչո՞ւ են այդ երկրներին հավասար վերաբերվում։

Ապա ինչո՞ւ է պետք դաշնակիցը, բացատրեք։

Թղթ. Լավ, ինչո՞ւ Ռուսաստանը սկզբից չճանաչեց Ղարաբաղը։ Գուցե դրա համար պատճառներ կային։ Նաև՝ իրավիճակի սրումից խուսափելու համար։

Ն. Պլատոշկին. Լավ, ինչո՞ւ մենք հիմա չենք ճանաչում Մերձդնեստրը։ Մենք չենք սրում իրավիճակը, չէ՞։ Այս СВО-ի պատճառով, չէ՞։

Թղթ. Բայց մյուս կողմից, իրավաբանորեն Ռուսաստանը չպետք է կարողանար պաշտպանել Ղարաբաղը, քանի որ չէր ճանաչում այն, որպեսզի չվիճեր Ադրբեջանի հետ։

Ն. Պլատոշկին. Բայց Ադրբեջանն այժմ փակել է մեր դռները, դուք ինքներդ ասացիք դա։ Ստացվում է, որ միևնույն է՝ չվիճեցիք, չէ՞։

Կարող եմ ասել ձեզ, որ, ցավոք, այս մասին քիչ է գրվել։ Գիտեք, ադրբեջանցիները ոչնչացրին մեր հզոր ռադարային կայանը Գաբալայում։ Դա հսկայական խորհրդային ռադարային կայան էր, հավանաբար ձեր շենքի բարձրության։ Այն պաշտպանում էր ԽՍՀՄ-ն հարավից հրթիռների արձակումից։ Վաղ նախազգուշացման կայան։ Սկզբում մենք նրանց հսկայական գումարներ վճարեցինք, ապա նրանք մեզ դուրս շպրտեցին։ Դա շատ վաղուց էր՝ Ղրիմից առաջ, ամեն ինչից առաջ։

Տեսնո՞ւմ եք։ Սա երբեք տեղի չի ունեցել Հայաստանի հետ։ Որպես դիվանագետ՝ չեմ կարողանում հասկանալ, թե ինչպես է դա հնարավոր։ Մենք լավ հարաբերություններ ունենք այս երկրի հետ, բայց մյուս երկրի հետ ՝ ոչ։ Ինչո՞ւ է մեր վերաբերմունքն այդքան հավասար։ Դա նույնիսկ տրամաբանական չէ։

Թղթ։ Կարծում եմ, որ եթե Ադրբեջանը ներխուժեր Հայաստանի որևէ ճանաչված տարածք, մենք կհակաճառեինք ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում, բայց Ղարաբաղում մենք պարտավոր չէինք։

Ն. Պլատոշկին։ Բայց մենք մտանք Լեռնային Ղարաբաղից մնացած հատցած։ Մենք այնտեղ տեղակայեցինք խաղաղապահներ, համակարգման կենտրոն, և ինչ-ինչ պատճառներով նույնիսկ թուրքերին հրավիրեցինք այնտեղ։ Ինչո՞ւ։ Ի՞նչ էին կորցրել նրանք այնտեղ։ Դե, նրանք, իհարկե, ուրախ էին։

Թղթ։ Դե, նրանք, հավանաբար, Ադրբեջանի կողմից են…

Ն. Պլատոշկին։ Արդյունքում մեզ պարզապես լիովին վռնդեցին այնտեղից։ Եվ այսօր Հայաստանն ասում է մոտավորապես այսպիսի բան. լավ, քանի որ մենք Ռուսաստանից անվտանգության երաշխիքներ չունենք, կգնանք ուրիշ տեղ։ Լավ, ի՞նչ պետք է անեն, երկիրն այնքան փոքր է։

Խմբ. Ռուս դիվանագետի հետ հարցազրույցի համաձայն՝ թե՛ Փաշինյանից առաջ, թե՛ հետո՝ մինչև այսօր, Ռուսաստանը պահպանում է լիակատար վերահսկողությունը Հայաստանի նկատմամբ և նրա համար պատրաստում է ապագա, ինչը արել է Ղարաբաղում։ Ոչ մի պայմանագիր կամ իրավական ու փաստական հիմք չի փոխվել։