Մութ ու ցուրտ տարիներից խուսափելով․ խառնաշփոթ Հայկական ատոմակայանի շուրջ

Մեծամորի ատոմակայանի հնարավոր փակման մասին տեղեկությունը, որը տարածվեց ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսի՝ մոդուլային ատոմակայանների մասին հայտարարությունից հետո, վատ հիշողություններ է արդնացրել հայ հասարակության մեջ։ Մարդիկ սարսափով հիշում են, թե ինչպես էր 1990-ների սկզբին Ատոմակայնաը փակել, ինչպես են հատվել պուրակներն ու անտառները, թե ինչպես է միլիոնանոց Երեւանը 1988-ի երկրաշարժից, Բաքվից հարյուր հազարավոր փախստականների և Արցախում շարունակվող պատերազմի պայմաններում գոյատևել մութ և ցուրտ տարիներին։ Միայն ակնարկը, որ այդ տարիները կարող են կրկնվել ատոմակայանի փակման դեպքում, Փաշինյանի կառավարության վարկանիշի վրա խիստ բացասական ազդեցություն թողեց։ 

Ահա թե ինչու Փաշինյանը որոշեց հավաստիացնել, որ Մեծամորի ատոմակայանը չի փակվի, մութ ու ցուրտ տարիներ չեն լինի, թեև չբացատրեց, թե ինչպես է դա համատեղվելու ամերիկյան առաջարկի հետ։

Մենք հիմա գտնվում ենք Մեծամորի ատոմակայանի գործունեության ժամկետը մինչև 2036 թվականը երկարացնելու ցիկլի մեջ, որից հետո ևս մի փուլ, ենթադրվում է, 10 տարով ևս հնարավոր կլինի երկարացնել Մեծամորի ատոմակայանի գործունեությունը։ Այս մասին փետրվարի 11–ին ԱԺ–ում հայտարարեց Նիկոլ Փաշինյանը՝ անդրադառնալով հարցին, թե արդյո՞ք փակվելու է Մեծամորի ատոմակայանը, ինչ պայմաններով, մինչ այդ արդյոք նոր ատոմակայն ենք կառուցած լինելու, թե ոչ։

«Մենք նոր ատոմային ռեակտոր ունենալու հարցը քննարկում ենք Ռուսաստանի հետ, Միացյալ Նահանգների հետ, Ֆրանսիայի հետ, Չինաստանի հետ, Հարավային Կորեայի հետ, և մենք բոլոր մեր գործընկերներին թափանցիկ կերպով ասում ենք այդ մասին։ Սա ճակատագրական, ռազմավարական նշանակության որոշումը և որոշում կայացնելիս մենք պետք է համոզված լինենք, թե որ առաջարկն է մաքսիմալ համապատասխանում Հայաստանի Հանրապետության շահերին»,–ասաց Փաշինյանը։

Օրերս Նիկոլ Փաշինյանը և ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյմս Դի Վենսը Երևանում համատեղ հայտարարություն են ստորագրել՝ «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարության միջև խաղաղ նպատակներով միջուկային էներգիայի օգտագործման բնագավառում համագործակցության մասին համաձայնագրի» շուրջ բանակցությունների ավարտի վերաբերյալ։ Նրանք նախատեսում են 9 միլիարդ դոլարի ամերիկյան փոքր մոդուլային ռեակտորների (SMR) ներդրում կատարել Հայաստանում։

Ի պատասխան ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան այսօր ասել է․ «Վաշինգտոնի կողմից առաջարկվող փոքր հզորության ԱԷԿ-ներ գոյություն չունեն ոչ միայն ԱՄՆ տարածքում, դրանք առհասարակ սկզբունքորեն գոյություն չունեն՝ դրանք միայն թղթի վրա են»:

Նա նաև նշել է, որ Երևանում հայտարարված՝ 9 միլիարդ դոլար արժողությամբ փոքր մոդուլային ռեակտորների կառուցման նախագծի վերաբերյալ որևէ կոնկրետ մանրամասն չի ներկայացվել։ Զախարովան ասել է, որ Ռուսաստանը Հայաստանի հետ քննարկում է մինչև 2036 թ․ Մեծամորի ատոմակայանի գործունեությունը երկարացնելու նախագիծ։

Հայկական ընդդիմությունը ևս գիտակցում է ատոմակայանի կշիռը նախընտրական պայքարում։

2024թ.-ի մայիսին Նարեկ Կարապետյանի հետ այցելել էինք Չինաստան և հանդիպումներ ունեցել China Energy (Fortune 500 ընկերությունների ցանկում 76-րդն է տարեկան մոտ 120մլրդ$ շրջանառությամբ) և China General Nuclear Power Group (Չինաստանի ատոմային էլեկտրակայանների գեներացիայի 50%-ն է ապահովում) կորպորացիաների ղեկավարության հետ, հայտնում է «Մեր ձևով» ժողովդրական շարժման անդամ Ռոբրետ Կադարյանը։

Գործընկերների հետ քննարկել ենք տարաշարջանային մի շարք նախագծեր, այդ թվում Հայաստանում նոր ատոմային էլեկտրակայանի շինարարությունը, ասել է նա:

Նա նշել է, որ ԱՄՆ-ի առաջարկած մոդուլային ատոմակայանները 2 անգամ թանկ և 2 անգամ փոքր հզորությամբ են չինականի համեմատ: