Եվրոպական դիտորդները կմնա՞ն Հայաստանում խաղաղության համաձայնագրից հետո

2025 թ․ օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում Հայաստան-Ադրբեջան “խաղաղության պայմանագրի” նախաստորագելուց հետո Նիկոլ Փածինյանը հայտարարել է, որ պայմանագիրը ուժի մեջ մտնելուց հետո եվրոպական դիտորդներն այլևս չեն իրականացնի իրենց առաքելությունը ներկայիս ձևաչափով։ Հիշեցնենք, որ եվրոպական դիտորդների տեղակայմանը Հայաստանում կտրականապես դեմ էին Մոսկվան և Բաքուն։

Փաշինյանը նաև ասում է, որ “խղաղության” պայմանագրի նախաստորագրումը և Թրամփի ճանապարհը անհնարին կլինեին առանց Պրահայում ԵՄ առաջնորդներ՝ Շարլ Միշելի և Մակրոնի նախաձեռնությամբ ստորագրված փաստաթղթի, համաձայն որի Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանները որոշվում են Ալմա-Աթայի համաձայնագրով։

Այլ կերպ ասած, չնայած, որ 2020 և 2025 թ․ փաստաթղթերը Փաշինյանն ու Ալիևը ստորագրել են Պուտինի, ապա Թրամփի միջնորդությամբ, “սովետական սահմաններին” վերադառալու, ավելի պարզ ասած՝ Արցախից և Նախիջևանից հրաժարվելու մեղքը Փաշինյանը դնում է Եվրամիության վրա։

Իսկ վերջում ստացվում է, որ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ քննարկում է երկաթուղու վերականգնումը, հաստատում է, որ դուրս չի գա ԵԱՏՄ-ից, ամերիկյան ընկերությանն է փոխանցում հայ-իրանական ամբողջ սահմանը, իսկ Եվրամիությանն ասում է, որ դեռ կմտածի, թե ինչ ֆորմատով կարելի է Հայաստանում պահել 200 դիտորդի։

Եվրամիությունը բավական լավ հարաբերություններ է հաստատել Հայաստանի հետ, փետրվարի 13-ին լրագրողների հետ զրույցում հայտնել է Հայաստանում Եվրամիության քաղաքացիական մոնիթորինգի առաքելության (EUMA) ղեկավար Մարկուս Ռիտերը՝ ավարտելով իր առաքելությունը Հայաստանում։

Նրա խոսքով՝ Հայաստանը ցանկանում է ավելի մոտենալ Եվրամիությանը եւ նույնիսկ քննարկում է ապագայում անդամակցելու հնարավորությունը։ «Հուսով եմ՝ դա մի օր տեղի կունենա»,- նշել է առաքելության ղեկավարը։

Մենք շատ բարձր ենք գնահատում Եվրամիության հետ համագործակցությունը և շատ դրական ենք գնահատում նաև առաքելության տեղակայումը Հայաստանում, որովհետև մենք համոզված ենք, որ առաքելությունը իր դրական ազդեցությունն է ունեցել կայունության գործոնի տեսանկյունից և նաև նպաստել է, որ տարածաշրջանում և կայունություն լինի, ինչպես նաև սահմանային համայնքների բնակչության մոտ վստահություն լինի կայունության և անվտանգության նկատմամբ։ Այս մասին այսօր՝ փետրվարի 13–ին, լրագրողների հետ զրույցում նշեց Հայաստանի ԱԽ քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը։

«Կարող եմ ասել, որ նրանք կարևոր դեր են ունեցել Հայաստան-Ադրբեջան երկկողմ հարաբերությունները խաղաղության հաստատման, ինչպես նաև նախագահ Թրամփի գործոնն է կարևոր եղել խաղաղության հաստատման գործում»,–ասաց նա։

Հարցին՝ արդեն կա՞ պատկերացում, թե հետագայում ինչպիսին է լինելու ԵՄ առաքելության աշխատանքը, ԱԽ քարտուղարը պատասխանեց. «Մի բան հստակ է, մենք ուզում ենք, որ ԵՄ քաղաքացիական առաքելությունը շարունակի մնալ Հայաստանում։ Գիտեք, որ խաղաղության պայմանագրի շրջանակներում մենք համաձայնություններ ունենք, դեռևս պետք է ստորագրվի և վավերացնվի, որպեսզի ուժի մեջ մտնի, հասկանանք, թե ինչպես ենք առաջ շարժվում այդ մասով։ Բայց միանշանակ է, որ մենք ուզում ենք առաքելությունը շարունակի մնալ Հայաստանում և մենք կշարունակենք աշխատել այս ուղղությամբ։

Հետագա համագործակցության ձևերը քննարկման փուլում են, կքննարկենք, կհասկանանք, թե ինչպիսի գործունեության շրջանակում մենք կարող ենք համագործակցել։ Մենք կհասկանանք, թե ինչպես կարող ենք անել, բայց դա նաև կախված է խաղաղության պայմանագրի վավերացումից»,–ասաց նա։

Մենք պայմանավորվել ենք շարունակել մեր աշխատանքը, շարունակել սահմանի պարեկությունը եւ զեկուցել զարգացումների մասին մինչեւ խաղաղության համաձայնագրի ոչ միայն ստորագրումը, այլեւ վավերացումը։ Այլ քննարկումներ դեռեւս չեն եղել, հայտնել է Մարկուս Ռիտեր։

Նա ավելեց, որ ԵՄ առաքելության ապագայի հարցը չի քննարկվել Հայաստանի կառավարության հետ, այդ թվում՝ այն հարցը, թե արդյոք դիտորդները կմնան Հայաստանում խաղաղության համաձայնագրի վավերացվելուց հետո։

Առաքելությունը սկզբում բաղկացած էր 40 մարդուց, իսկ հիմա՝ 210։ Մեզ բավական լավ ընդունեցին, եւ մենք լավ համագործակցություն ենք հաստատել տեղի իշխանությունների հետ։ Ես կարծում եմ, որ առաքելությունը հաջողված էր, եւ սա հաջողության պատմություն է ոչ միայն անձամբ ինձ, այլեւ Հայաստանի համար»,- եզրափակել է Ռիտերը։