ԹՐԻՓՓ առանց «խաղաղության խաչմերուկի». ինչ է կատարվում հայ-իրանական սահմանին

Արտասահմանյան լրագրողները և նույնիսկ ՀՀ քաղաքացիները, ովքեր TRIPP-ի և «Խաղաղության խաչմերուկի» մասին տեղյակ են լրատվամիջոցների «հարձակումներից», ենթադրում են, որ Սյունիքը իսկական շինարարական եռուզերիմեջ է, որ ինժեներները շրջում են՝ մատիտները ականջների ետևում դրած, չափումներ են անում, իսկ նրանց հետևում՝ ռելսերով բեռնված բեռնատարներ, և շուտով ռելսերը կշարվեն կոկիկ շարքով՝ Կենտրոնական Ասիան Եվրոպայի հետ վերջնականապես կապելու մեծ առաքելությամբ։

Սակայն 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում «Թրամփի ճանապարհի» հռչակագրի ստորագրումից վեց ամիս անց Սյունիքում, հայ-իրանական հարավային սահմանին, որտեղ պետք է անցնի ճանապարհը, ոչինչ չի փոխել։ Խորհրդային դարաշրջանի գնացքների վագոնները դեռևս ժանգոտվում են արևի տակ, ոչ մի աշխատանք չի կատարվում, և միակ ակտիվությունը Հայաստանն ու Իրանը կապող նոր ճանապարհի վրա է։ Իրանական ընկերությունները կամուրջներ են կառուցում, թունելներ են փորում, ասֆալտում ճանապաչը, որով իրանական մեքենաների հոսքը չի դադարում։

TRIPP հռչակագրի ընդունումից վեց ամիս անց նույնիսկ ճանապարհի երթուղին և լայնությունն են անհայտ։ Նիկոլ Փաշինյանը ակնարկեց, որ ճանապարհը կլինի 500 մետր լայնությամբ։ Սակայն նա նաև հայտարարեց, որ Բաքուն և Անկարան չեն ցանկանում TRIPP-ը Նախիջևանի և Հայաստանի միջով երկարաձգել մինչև թուրքական սահմանը։ Այդ դեպքում ո՞րն է Հայաստանի կողմից Թուրքիայի և Ադրբեջանի համար ՀՀ տարածքով երկաթուղի կառուցելու իմաստը։ Նախկինում Փաշինյանը ոգևորությամբ բացատրում էր «գլոբալ» նախագծերին միանալը՝ խոստանալով ճանապարհների ապաշրջափակում և «Խաղաղության խաչմերուկ», բայց պարզվում է, որ ոչ միայն Հայաստանը չի ապաշրջափակվի, այլև կարգելափակվի նաև Իրանի կողմից։

Ալիևը, ինչպես միշտ, ավելի անկեղծ է։ Մյունխենի համաժողովում հայ լրագրողի հարցին պատասխանելով Բայդենի վարչակազմի օրոք Հայաստանի իշխանությունների կողմից առաջարկված «Խաղաղության խաչմերուկ» նախագծի մասին, որն առավելություններ ուներ TRIPP նախագծի նկատմամբ, Ալիևը պատասխանեց.

«Ինչ վերաբերում է այսպես կոչված «Խաղաղության խաչմերուկին», գիտեք, երբ նախագահ Թրամփը վերադարձավ (իշխանության), նա մեկնարկեց TRIPP-ը։ Երբ նախագահ Բայդենը վերադառնա, նա էլ կվերագործարկի ձեր «Խաղաղության  խաչմերուկը»։

TRIPP-ի վերաբերյալ Ալիևն ասաց, որ իրենք խնդիրներ չունեն նավթատարների կամ երկաթուղային լոգիստիկայի հետ կապված։ «Ադրբեջանը որևէ հատուկ դժվարություն չի ունենում տարանցիկ բեռնափոխադրումների ապահովման կամ իր արտադրանքի արտահանման հարցում, չնայած Զանգեզուրի միջանցքը լրացուցիչ ներդրում կլինի դրանում։ Բայց էլեկտրական գծերերի, օպտիկամանրաթելային մալուխների, տվյալների կենտրոններից և արհեստական ​​բանականությունից ստացված տեղեկատվության տեղափոխման և տարանցման հետ կապված հարցերը հենց այս ամենն են, որոնց մենք ներկայումս հատուկ ուշադրություն ենք դարձնում», – հավելեց նա։

«Հետևաբար, երբ մենք խոսում ենք միջանցքների մասին, մենք, իհարկե, պետք է ավելի լայն տեսանկյուն ունենանք. ոչ միայն երկաթուղիներ, ոչ միայն ճանապարհներ, այլ ամենը, ինչ նպաստում է կապակցվածությանը և բավարարում է ժամանակակից աշխարհի պահանջներին», – եզրափակեց Ալիևը։

Այլ կերպ ասած, Ալիևը հետաքրքրված է հայ-իրանական սահմանի վերահսկողությունով՝ հիմնականում էլեկտրաէներգիայի և օպտիկամանրաթելային մալուխներով տեղեկատվության փոխանցման համար։

Ռազմավարական առումով, Թրամփի ճանապարհը ժամանակավորապես պաշտպանեց Հայաստանը ագրեսիվ գործողություններից, բայց իրավիճակի ցանկացած փոփոխություն կարող է հանգեցնել այս զսպող գործոնի վերացմանը։