Դավիթ Սիմոնյան. Սա միայն ֆիլմ չէ, այլ Արցախի ժողովրդի դեմ կատարված հանցագործությունների վավերագրություն

«Кавказский узел»-ի բլոգեր Դավիթ Սիմոնյանը Արցախում մնացել է մինչև 2023 թվականի հոկտեմբեր՝ վերջին օրերը։ Նա փաստագրել և լուսաբանել է Արցախի հայ բնակչության դեմ կատարված հանցագործությունները։

Հարկադիր տեղահանությունից հետո Դավիթը որոշեց իր տեսագրությունները վերածել վավերագրական ֆիլմի, սակայն չկարողացավ գտնել միջոցներ իր գաղափարն իրականացնելու համար։ Նա դիմեց տարբեր կազմակերպությունների՝ ֆինանսական աջակցության համար, այդ թվում՝ ՀԲԸՄ բարեգործական հիմնադրամին, որը մի քանի ամիս առաջ հայտարարել էր «Արցախի ժառանգություն» դրամաշնորհային մրցույթի մասին։ Բոլոր փորձերն անհաջող էին, և Դավիթը, ի վերջո, դիմեց իր բաժանորդներին, ովքեր արձագանքեցին և օգնեցին։

Նա արդեն ինքնուրույն ստեղծել է երեք ֆիլմ պաշարված Արցախում կյանքի մասին։ Վերջերս թողարկվեց «Ստեփանակերտի վերջին օրերը» ֆիլմը, որն արդեն հավաքել է ավելի քան 16,000 դիտում։

«Ես կցանկանայի շնորհակալություն հայտնել բոլոր նրանց, ովքեր աջակցեցին իմ գաղափարին։ Սա պարզապես ֆիլմ չէ, սա անվիճելի ապացույց է Արցախի ժողովրդի դեմ կատարված բազմաթիվ հանցագործությունների մասին, և այն կարող է ծառայել որպես ապացույց միջազգային դատարանում։ Հնարավորության և անհրաժեշտ միջոցների առկայության դեպքում ես պատրաստ եմ շարունակել այս աշխատանքը և նույնիսկ իմ ֆիլմերը ներկայացնել միջազգային մրցույթի», – ասաց Դավիթը Step1.am-ի հետ հարցազրույցում։

2020 թվականին, պատերազմի ավարտից հետո, արցախցիները վերադարձան հայրենիք։ Մեր հայրենակիցների մեծ մասը սկզբում երկարատև խաղաղության հույսեր ուներ, ինչը նրանք կապում էին ռուս «խաղաղապահների» ներկայության հետ։ Սակայն 44-օրյա պատերազմից հետո Արցախում կյանքը կտրուկ փոխվեց։ Պատերազմի հետևանքները տեսանելի էին ամենուրեք։ Մարդկանց դեմքերից առաջինն անհետացավ ժպիտը։ Ստեփանակերտի փողոցներում ավելի ու ավելի հաճախ էին երևում ձեռնափայտերով, հենակներով և անվասայլակներով երիտասարդներ։ Նկատելի էին ավերված և վնասված տներ ու շենքեր, որոնք աստիճանաբար վերականգնվում էին։

44-օրյա պատերազմի հարյուրավոր մասնակիցներ, որոնք վիրավորվել էին մարտերի ընթացքում, վերականգնողական բուժում էին անցնում Ստեփանակերտի Ք. Քոքսի անվան վերականգնողական կենտրոնում։ Միջազգային զբոսաշրջիկները գործնականում դադարեցին այցելել Ստեփանակերտ։ Փաստորեն, էքսկուրսիաների վայրերը նույնպես սահմանափակվեցին, քանի որ Արցախի մեծ մասը հայտնվել էր թշնամու օկուպացիայի տակ։ Անվտանգությունը պետք է հաշվի առնվեր նույնիսկ պիկնիկի վայր ընտրելիս։

Հետագայում Արցախում իրադարձությունները զարգացան ամենավատ սցենարով. թշնամին գրավեց Փարուխ գյուղը։ 2022 թվականի ձմռան կեսերին գազամատակարարումը դադարեցվեց, իսկ հետո, Բերձորի միջանցքը փակելով, Արցախի 120,000-անոց բնակչությունը թողեցին առանց սննդի և էլեկտրաէներգիայի։

Ինը ամիս շարունակ մի ամբողջ ազգ, այդ թվում՝ երեխաներ, տարեցներ և հիվանդներ, սովամահ էր լինում։ Նույնիսկ նման դաժան պայմաններում արցախցիները արժանապատվորեն հաղթահարեցին բոլոր դժվարությունները՝ երբեք չդադարելով հավատալ, որ անհնար է արմատախիլ անել դարավոր Արցախից հայկական արմատները, քանի որ դրանք չափազանց խորն են։

Շրջափակումը մեզ շատ բաներ սովորեցրեց՝ ապրել էլեկտրաէներգիայի տատանումների մեջ, հազարավոր հերթեր կանգնել հացի համար, հարյուրավոր կիլոմետրեր քայլել վառելիքի և տրանսպորտի բացակայության պատճառով և միևնույն ժամանակ ժամանակին հասնել աշխատանքի։ Խմել ոլոռից և ցիկորիից պատրաստված սուրճ։ Կտրոններով գնում էինք սահմանափակ քանակությամբ սնունդ, որը կարողանում էինք բաժանել հարազատների, ընկերների և գործընկերների միջև։ Երբեմն Ստեփանակերտի շուկայում վաճառվում էին տեղական մրգեր և բանջարեղեն։ Սակայն միայն քչերն էին կարողանում ինչ-որ բան գնել, և նրանք, ովքեր կարողանում էին հերթ կանգնել և ինչ-որ բան գնել, միշտ կիսում էին գնածը իրենց սիրելիների հետ։

2023 թվականի շրջափակման վերջին օրերին արցախցիները սկսեցին վառելափայտ պաշարել՝ ձմռանը գոյատևելու համար։ Շատերը դիմեցին գյուղատնտեսությանը։ ՝ ցանեցին տարբեր բանջարեղեն՝ գազար, ճակնդեղ, կանաչեղեն, բայց այդպես էլ չկարողացան բերքը հավաքել։

Հասավ սեպտեմբերի 19-ը, և պատերազմը վերսկսվեց։ Քաջ, ինը ամիս տևած սովից և այլ անմարդկային փորձություններից հյուծված, արցախցիները համառորեն 24 ժամ կռվեցին թշնամու դեմ անհավասար մարտում։ Համարժեք զենքի և Հայաստանի ու միջազգային հանրության աջակցության բացակայության պատճառով պայքարն ավարտվեց Արցախի լիակատար օկուպացիայով և բնիկ բնակչության բռնի տեղահանմամբ։

Արսեն Աղաջանյան