Ո՞վ է կազմակերպել արցախցիների բռնի տեղահանությունը. նոր վարկածներ
- 00:17 18.02.2026
Բաքվի ռազմական դատարանը 20 տարվա ազատազրկման է դատապարտել Արցախի նախկին վարչապետ Ռուբեն Վարդանյանին։ Նա մեղադրվում է պատերազմ պլանավորելու, բնակչությանը տեղահանելու, մարդկանց բռնի անհետացման, կտտանքների կիրառման, ահաբեկչության, ահաբեկչության ֆինանսավորման և այլ ծանր հանցագործությունների մեջ։
Թե ինչ է անվանվում «բնակչության տեղահանություն», հնարավոր չէ հստակ որոշել, բայց այն հարցը, թե ով է կազմակերպել արցախցիների բռնի տեղահանությունը 2023 թվականի սեպտեմբերին, անխուսափելիորեն դառնում է վճռորոշ։ Տեղահանությունն իրականացվել է ադրբեջանական ագրեսիայի հետևանքով, ցեղասպանության սպառնալիքի ներքո, ռուսական զորքերի ներկայությամբ և առնվազն Հայաստանի կառավարության լուռ համաձայնությամբ։
Տեղահանության մեղադրանքը մի օր կարող է ճակատագրական դեր խաղալ Ալիևի համար, և այժմ նա փորձում է մեղքը բարդել Վարդանյանի և Արցախի ղեկավարության վրա, ասելով, որ նրանք գործել են ռուս պաշտոնյաների հրամանով։
Վարդանյանի դատավճռից հետո Բաքվի նախկին արտգործնախարար Զուլֆուգարովը հայտարարել է «Վարդանյանի ֆայլերի» (Էպշտեյնի ֆայլերի պես) մոտակա հրապարակման մասին․ դրանք, ենթադրաբար, լույս կսփռեն ռուս բարձրաստիճան պաշտոնյաների գործերի վրա, որոնց փողերը լվացվել են Վարդանյանի միջոցով։ Եվ չնայած Պուտինի գաղափարախոս Դուգինը բացահայտորեն խոստովանեց, որ Ռուսաստանն է օգնել Ադրբեջանին զավթել Ղարաբաղը, Բաքուն այժմ փորձում է իրեն ազատել մի ամբողջ ժողովրդի ցեղասպանության և տեղահանության ծանր մեղքից։
Արցախցիների տեղահանության անջնջելի մեղքը ընկնում է նաև Հայաստանի կառավարության վրա, որը 2020 թվականից հետո ոչ միայն հրաժարվեց Արցախի և արցախցիների անվտանգության ապահովումից, այլև, 2022 թվականի հոկտեմբերին «խորհրդային սահմանների» մասին Պրահայի հռչակագիրը ստորագրելով, կանաչ լույս վառեց ադրբեջանական ագրեսիայի համար։
«Ադրբեջանի խորհրդային սահմանների վերականգնման» վերաբերյալ հանցավոր կոնսենսուսի մասնակիցները հույս ունեին տեղահանել Արցախի բնակչության մի մասին և թողնել մնացածին, ինչը Բաքվին, Երևանին և Մոսկվային կմաքրեր ցեղասպանության ծանր մեղադրանքից։
Սակայն Արցախի ժողովուրդը չտրվեց այս կեղտոտ քաղաքական հաշվարկներին՝ թողնելով հանցագործությունը կատարածների վրա ցեղասպանության հավերժական խարանը։
Տեղահանությունից անմիջապես հետո Հայաստանի իշխանությունները բազմիցս մեղադրեցին արցախցիներին՝ Մոսկվայի կողմից վերահսկվող դաշնակցականների և այլ ուժերի կոչերին ենթարկվելու և Ղարաբաղը լքելու համար։ Արցախի վերջին նախագահ Սամվել Շահրամանյանը հայտարարեց, որ ստորագրել է «Արցախի լուծարման մասին» հրամանագիր՝ պայմանով, որ բնակչությանը թույլատրվի հեռանալ։ Սակայն արցախցիների հեռանալու և ցեղասպանությունից խուսափելու որոշումը խափանեց ծրագրերի մեծ մասը։
Թե ինչ կլիներ Արցախում մնացածների հետ, կարելի է դատել Բաքվի դատարանի դատավճիռներով և երկուսուկես տարի անց Ստեփանակերտից 10 մարդկանց դաժան արտաքսմամբ։
Սակայն այսօր հնչեց մեկ այլ տարբերակ այն մասին, թե ով էր շահագրգռված արցախցիների արտաքսմամբ։
Հայերի բռնի տեղահանումը Լեռնային Ղարաբաղից հիմնված էր ԱՄՆ շահերի վրա։ Այս մասին հայտարարել է Նիկոլ Փաշինյանի նախկին խորհրդական Արսեն Խառատյանը՝ ելույթ ունենալով «Ժողովրդավարական անվտանգություն» 3-րդ ամենամյա հայկական ֆորումում։
Ըստ նրա՝ Բայդեն-Բլինքենի վարչակազմը նպատակ ուներ նվազեցնել ռուսական ներկայությունը տարածաշրջանում, ինչպես նաև ապահովել արցախցիների տեղափոխումը Հայաստան։
Ինչպես հաղորդում է «Սպուտնիկ Արմենիան», Խառատյանը ընդգծել է, որ 2022 թվականի Պրահայի համաձայնագրերից առաջ Հայաստանում հյուրընկալվել են ամերիկացի պաշտոնյաներ, որոնք, նրա խոսքով, կոչ են արել «դիմել Արցախի ժողովրդին տեղափոխվելու Հայաստան»։
Հիշեցնենք, որ 2023 թվականի սեպտեմբերի 17-ին՝ Ադրբեջանի ագրեսիայից երկու օր առաջ, Կոստանդնուպոլսում տեղի է ունեցել ԵՄ-ի, ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի ներկայացուցիչների գաղտնի հանդիպում, որի ժամանակ էլ որոշում է կայացվել օկուպացնել Արցախը և տեղահանել նրա բնակիչներին։
Հարցն այն է, թե ինչի՞ համար են դատվում Բաքվում բանտարկված 19 անձինք։ Եվ ե՞րբ են դատվելու Արցախում տեղի ունեցած ցեղասպանության իրական մեղավորները։