Ինչպես է “անանցյալ” Հայաստանը ապելու երկրների հետ, որոնք “պատմություն” են կերտում հայկական քարերով
- 10:37 21.02.2026
«Կարդալ պատմություն, սովորել պատմության դասերը և ստեղծել ոչ թե անցյալի, այլ այսօրվա/ապագայի Նոր՝ խաղաղության, զարգացման և երջանկության պատմություն։ Սա այն է, ինչով զբաղվում ենք ամեն օր, ժողովրդի հետ, ժողովրդով»,- երեկ ԱՄՆ-ից վերադառնալու ճանապարհին նշել է Նիկոլ Փաշինյանը:
“Նոր պատմություն” ստեղծելու և բազմադարյա ժառանգությունից ազատվելու նրա մոլուցքը ներկայացվում է որպես “զարգացում”։ Պատմությունը թոք է մեր վզին, ասում է Փաշինյանը այլ երկրների ֆոնին, որոնք հայոց “լքված” պատմության քարերով կերտում են սեփական ազգային պառմություն։
Ինչպե՞ս է “անանցյալ” Հայաստանը պատրաստվում ապրել մի տարածաշրջանում, որտեղ բոլոր երկրները պատմություն և ազգ կերտելով են զբաղված, քանի որ միայն անցյալի հիմքերով կարելի է ապագա կառուցել ներկայիս աշխարհում։
Հայերի մեջ սեփական անցյալից, ավելի ճիշտ՝ հազարամյա պատմությունից՝ ինչպես պատկառելի տարիքից ամաչելու մի անհասկանալի մոլուցք կա։ Հայերի մշակույթից սերված ազգերը ակտիվ բորբոքում են հայերի այդ մոլուցքը, հեգնանքի և այլ ձևերով ստիպելով հայերին չհիշատակել իրենց ահռելի ազդեցությունը աշխարհի քաղաքակրթական զարգացման վրա։ Հարյուրամյակներով հսկայական ջանքեր են գործադրվում հայոց լեզվի, մշակույթի, ազգային տարածքի, պատմական ներդրման մասին տեղեկությունների ջնջմանը, և այդ ջանքերը գրեթե հասել են արդյունքի։
Միայն մեկ օրինակ՝ պատմական աշխարհագրական Հայկական լեռնաշխարհը ինչպես ասես անվանվում է՝ էլ Հարավային Կովկաս, էլ Անդրկովկաս, էլ Անատոլիա, էլ Ուրարտու, միայն թե Արարատ և Հայաստան չասեն։
Նույնը վերաբերվում է հայերեն բառերին․ նույնիսկ հայերը գերադասում են բուն հայկական բառը պարսկերենից կան թուրքերենից փոխառություն անվանել, ակամա “ապացուցելով”, որ հայերենը տարբեր լեզուներից հավաքածու է։ Հայու գեն հասկացությունն էլ հեգնական է առաջին հերթին հայերի շրջանում։
38 տարի առաջ հայերի պատմության անկման ընթացքը կանգ առավ․ պարզվեց, որ հայերը հող ունեն, իրավունքներ, դարավոր եկեղեցիներ, որ Հայաստանն է քրիստոնեությունն առաջինը ընդունած երկիրը, որ Երկրորդ Հռոմի կայսրական դինաստիաների կեսը հայկական էին, որ քաղաքակրթական ամենահայտնի նորարածությունների մեծ մասի հեղինակները հայեր էին, որ Բրիտանիայի, Գերմանիայի պատմությունների հիմքում “Արարատից եկած մարդիկ էին”, որ հայերը կարող են սիրել իրենց հայրենիքը և կռվել դրա համար։
Բայց այդ կարճ դարաշրջանն արագ վերջացավ՝ հայերը չհավատացին իրենց հզորությանը, և հիմա կրկին ուրիշներն են գալիս Հայաստան ու հիշեցնում քաղաքարթության մեջ հայերի ներդրման մասին։ Բայց միայն որպես հիշողություն։
Իմ 45-ամյա պրակտիկայի ընթացքում ես պաշտպանել եմ քրիստոնյաներին ողջ աշխարհում, բայց այն, ինչ տեսնում եմ այսօր Հայաստանում, աննախադեպ է: Այս մասին գրել է միջազգային փաստաբան Ռոբերտ Ամստերդամը․ «Ես չեմ ճանաչում որևէ այլ երկիր, որի կառավարությունն այդքան քրտնաջան աշխատի սեփական մշակույթը, պատմությունն ու հավատքը տապալելու ուղղությամբ”: