Կադաստրը գիտնականներին պատվիրում է Հայաստանի “նոր” քարտեզ․ Արարատը փոքրատառով

24News-ի տեղեկություններով, Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտի գիտական խորհրդի նիստին քննարկվել է հարց, որ նախապես ընդգրկված չի եղել օրակարգում։ 

«Պատմության ինստիտուտի տնօրենի պարտականությունները ժամանակավորապես կատարող նշանակված Համո Սուքիասյանը, ով երկար տարիներ աշխատում է նաև Անվտանգության խորհրդում, նիստի վերջում օրակարգ բերեց Կադաստրի կոմիտեի կողմից պարտադրված նախագիծ և նշեց կոնկրետ անուններ, որ, իր խոսքով, «վերևից են ասված», թե մասնավորապես ովքեր պիտի կազմեն Հայաստանի բնակավայրերի կադաստրային թվային քարտեզը, որտեղ նշված են լինելու բնակավայրերի նաև ադրբեջանական անվաունները և թե «ովքեր են այնտեղ նախկինում ապրել», գրել է թերթը։

Կադաստրի նախագիծը ընդունել է մեծ մտահոգությամբ` որպես այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբեջան» ծրագրի մաս։ «Նախագիծն այդպես էլ հաստատել չի հաջողվել գիտխորհրդի կողմից», գրել է կայքը։

Այս տեղեկատվությունը իրարանցում է առաջացրել հայ փորձագիտական ​​համայնքում․ Հայաստանի «Արևմտյան Ադրբեջանի» վերածվելը տեղի է ունենում գրեթե բացահայտ և երկար ժամանակ, սակայն քարտեզն արդեն վերջին կետն է։

Հեղինակավոր գիտական ​​ամսագրերը վաղուց են անպատիժ հրապարակում հոդվածներ՝ քարտեզներով, որոնք Հայաստանը պատկերում են որպես Ադրբեջան։

Հայ գիտնականների զայրացած հարցումներին ի պատասխան՝ այս ամսագրերի խմբագիրները պնդում են, որ չեն ստուգում հեղինակների կողմից տրամադրված քարտեզներն ու տվյալները։ Վերլուծաբանները, իրենց հերթին, պնդում են, որ բողոքը և դիմակայությունը պետք է լինեն պետական ​​մակարդակով՝ Գիտությունների ակադեմիա, Արտաքին գործերի նախարարություն և երկրի ամբողջականության համար պատասխանատու այլ իրավասու հաստատությունների կողմից։

Սակայն «ամբողջականության» մասին խոսելը Հայաստանի ներկայիս էլիտայի դեպքում չափազանցություն կլինի. վարչապետը բազմիցս հայտարարել է, որ Հայաստանը չունի «կադաստրային փաստաթուղթ», ինչը նշանակում է, որ չունի սահմաններ։ Ընդ որում, Կարսի պայմանագիրը, 1989 թ․ Հայաստանի և Արցախի միացումի մասին որոշումը չեն քննարկվում որպես սահմաններ որոշող փաստաթղթեր։ Ավելին, ամեն ինչ արվում է այս փաստաթղթերից ազատվելու համար։ 

Կառավարությունը մինչև 2023 թվականի սեպտեմբեր պնդում էր, որ չի «միջամտի» Արցախի շրջափակմանը, որպեսզի Բաքուն չպահանջի «միջանցք», սակայն 2025 թվականի օգոստոսին Փաշինյանը ստորագրեց միջանցքի վերաբերյալ համաձայնագիր։ Կառավարությունը նաև ձեռնպահ է մնում Արցախի հանդեպ հայերի իրավունքների մասին հիշատակելուց՝ իբր թե Բաքվի կողմից Հայաստանի կեսի նկատմամբ պահանջից խուսափելու համար։ Միևնույն ժամանակ, կառավարությունն ինքն է օգտագործում Հայաստանի բնակավայրերի ադրբեջաներեն անվանումները։ Այսպիսով, Փաշինյանը Գորիս-Կապան ճանապարհի մի մասի հանձնումը 2020-ին արդարացրեց՝ ասելով, որ չի կռվի «Էյվազլիի և Չայզամիի» համար, իսկ Տավուշի Կիրանցի մոտ տարածքներ հանձնելիս դրանք անվանեց Էյրիմլի։

ՀՀ կառավարությունը չի արձագանքել Արման Թաթոյանի վերջին հայտարարությանը, որը պնդվում էր, որ 2025 թվականի հուլիսին ադրբեջանական զորքերը զգալիորեն առաջ են մղել իրենց դիրքերը Վարդենիսի և Ջերմուկի մոտ։ Եթե Հայաստանը սահմաններ կամ «կադաստրային փաստաթղթեր» չունի, ապա ի՞նչ կա քննարկելու։

Կառավարությունը չի ձեռնարկում համապատասխան միջոցներ՝ կանխելու հայկական տարածքի ադրբեջանացումը՝ քարտեզներում և գետնի վրա։ Հրաժարվելով Արարատից, կառավարությունը չի բողոքում այն ​​փաստի դեմ, որ որոնողական համակարգերը հրաժարվում են մեծատառով գրել Արարատ բառը։ Այժմ, ըստ երևույթին, իշխանությունները ցանկանում են ստեղծել «իրական Հայաստանի» քարտեզ, որտեղ բնակավայրերը կունենան ոչ հայկական անվանումներ։

Կասկած չկա, որ Հայաստանը այդքանով հանդերձ կճանաչի Ադրբեջանի քարտեզ, որտեղ Գանձակը կփոխարինի Գյանջայով, Նախիջևանը՝ Նախչևանով, իսկ Ստեփանակերտը՝ Խանքենդիյով։

“Ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում բարձր վարկանիշ ունեցող եվրոպական գիտական ամսագրում տպագրված նյութ, որտեղ աղավաղված է տարածաշրջանի քարտեզը և Հայաստանի Հանրապետության տարածքի վրա տեղադրված է ագրեսոր հարևան պետության անվանումը։

Խնդրում եմ Ձեր աջակցությունը, որպեսզի ՀՀ ԱԳՆ և ՀՀ ԳԱԱ ձեռնարկեն անհրաժեշտ քայլեր բարձր վարկանիշ ունեցող եվրոպական գիտական ամսագրում նման ավազակային պահվածքը կասեցնելու և հոդվածը շրջանառությունից հանելու համար, բացի այդ խնդրում եմ անցկացնել հետաքննություն պարզելու համար, թե արդյոք նման դեպքեր էլի կան”, կառավարությանն ուղղված նամակում գրել էր Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից փախստականների համագումարի համակարգող Մարիամ Ավագյանը։

“Այս հոդվածը պարունակում է Հարավային Կովկասի երկու քարտեզ, որտեղ Հայաստանի Հանրապետության տարածքը անվանվում է Ադրբեջան: Ինչպե՞ս է պատահել, որ նման կեղծ տեղեկատվություն պարունակող հոդվածը հրապարակվել է նման հեղինակավոր ամսագրում, և քննադատները «սխալ են մեկնաբանել»”, գրել է նա հոդվածի խմբագրությանը:

“Մեր ամսագրի քաղաքականության համաձայն, «Գործընկերների գրախոսության ուղեցույց» բաժնում մենք ունենք հետևյալ հայտարարությունը. «Մեր քաղաքականությունն է չեզոք մնալ հրապարակված քարտեզներում և հաստատությունների պատկանելության իրավասության պահանջների նկատմամբ, և քարտեզներում և պատկանելության մեջ օգտագործվող անվանակոչման կոնվենցիաները թողնված են հեղինակների հայեցողությանը: Հետևաբար, գործընկեր գրախոսները չպետք է պահանջեն հեղինակներից որևէ փոփոխություն կատարել դրանցում, եթե դա կարևոր չէ ձեռագրի ակադեմիական բովանդակության պարզության համար»: Սա Springer Nature խմբագիր Isabelle Auffret-Babak-ի պատասխանն է։ 

Լուսանկարներում՝ հոդվածում տպագրված քարտեզներն են