ԵՄ-ի «լոյալությունը» Արցախում ռազմական «լուծման» նկատմամբ նոր ուժային լուծումներ է առաջացրել

Մարտի 12-ի նիստում Հայաստանի կառավարությունը հաստատեց ՀՀ-ի և Եվրոպական հանձնաժողովի միջև «Բազմաճյուղ բյուջետային աջակցության համաձայնագրի» ֆինանսավորման համաձայնագիրը։ Այն նախատեսում է ՀՀ-ին 90 միլիոն եվրո բյուջետային աջակցության և 53 միլիոն եվրո տեխնիկական օգնության տրամադրում։

Երեկ Եվրախորհրդարանում ելույթ ունենալով՝ Նիկոլ Փաշինյանը խուսափեց ԵՄ-ին Հայաստանի մոտալուտ անդամակցության մասին խոսելուց։ Նա նշեց, որ ոչ մի երկիր չի կարող դառնալ ԵՄ անդամ՝ առանց ԵՄ չափանիշներին համապատասխանելու։ «Հետևաբար, մեր խնդիրն է շարունակել բարեփոխումների ուղին՝ մեր եվրոպացի գործընկերների աջակցությամբ, և նախ օբյեկտիվորեն բավարարել ԵՄ անդամակցության չափանիշները», – ասաց նա։

Դիվանագիտականից թարգմանելով սա նշանակում է. Եվրոպա, տուր մեզ գումար բարեփոխումների համար, իսկ հետո մենք կորոշենք՝ կմիանա՞ Հայաստանը ԵՄ-ին։ Կարևորը գումարն է՝ պայքարելու հիբրիդային սպառնալիքների դեմ, ապահովելու իշխանության վերարտադրությունը և ամենակարևորը՝  կանխելու ռևանշիզմը։ Փաշինյանը մանրամասն բացատրեց, որ եթե ինքը չմնա իշխանության գլուխ, կգան նրանք, ովքեր կվերակենդանացնեն «ղարաբաղյան շարժումը» և ԿԳԲ-ի հրամանով կխաթարեն «խաղաղությունը»։ Իսկ  դրանց դեմ պայքարելու համար անհրաժեշտ են մեծ գումարներ։

Ստրասբուրգից վերադառնալուց անմիջապես հետո Փաշինյանը կառավարության նիստում հաստատեց ԵՄ աջակցությունը, որը հիմնականում կուղղվի բյուջե։ Նույն օրը նա ևս 4,6 միլիարդ դրամ հատկացրեց բարձրաստիճան պաշտոնյաների պարգևավճարների համար։

ԵՄ-ի կողմից Հայաստանում իշխող կուսակցությանը և նրա տարածաշրջանային քաղաքականությանը ցուցաբերվող բացահայտ աջակցությունը խիստ բացասաբար է անդրադառնում ԵՄ-ի հեղինակության վրա, որը Հայաստանում միշտ ընկալվել է որպես միջազգային իրավունքի և ժողովրդավարական սկզբունքների պահապան: Հայաստանում միշտ գիտեին, որ աջակցություն կգտնեն Բրյուսելում և Ստրասբուրգում, եթե հանդիպեն իրավունքների և միջազգային կանոնների խախտումների։

Այնուամենայնիվ, 2022 թվականի հոկտեմբերին Պրահայում, Շառլ Միշելի և Էմանուել Մակրոնի աջակցությամբ, Փաշինյանն ու Ալիևը ստորագրեցին փաստաթուղթ, որը «հաստատում էր» Հայաստանի սահմանները խորհրդային վարչական սահմաններին և Ալմա-Աթայի հռչակագրին համապատասխան: Սակայն նույնիսկ Մակրոնը զարմացավ Փաշինյանի կրծքին խփած նշանից, որը պատկերում է Հայաստանի «խորհրդային» սահմանները: Չէ՞ որ պետությունների ղեկավարները սովորաբար հպարտանում են նվաճումներով և սահմանների ընդլայնմամբ, այլ ոչ թե դրանց կրճատմամբ։

Չնայած այն հանգամանքին, որ 2020-2024 թվականներին Եվրախորհրդարանը մի քանի բանաձևեր ընդունեց, որոնք դատապարտում էին Արցախում էթնիկ զտումները, իսկ Ֆրանսիայի խորհրդարանը նույնիսկ կոչ արեց ճանաչել Արցախը և վերադառնալ 1994 թվականի սահմաններին, Եվրոպական հանձնաժողովը և պետությունների ղեկավարները չեն դատապարտել Արցախում ուժային «կարգավորումը» կամ հայկական տարածք ներխուժումը։

Արցախում ուժի կիրառման նկատմամբ ԵՄ-ի «լոյալ» մոտեցումը «ծննդաբերեց» Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժումը, այնուհետ՝ Իսրայելի և ԱՄՆ-ի հարձակումը Իրանի վրա: Եվ հիմա եվրոպական ղեկավարության ներսում ներքին պայքար է ընթանում. արդյո՞ք Եվրոպան կմնա միջազգային կարգի պահապանը, թե՞ կհրաժարվի դրանից։

Եվրահանձնաժողովի (ԵՀ) նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը քննադատության է ենթարկվել Եվրախորհրդարանում իր դաշնակիցների կողմից՝ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգից հրաժարվելու մեղադրանքով: Հակասությունները ծագել են ֆոն դեր Լեյենի այն հայտարարությունից, որ «Եվրոպան այլևս չի կարող լինել հին աշխարհակարգի պահապանը» Մերձավոր Արևելքում հակամարտության համատեքստում: Առաջին օրերին Եվրահանձնաժողովի ղեկավարը աջակցություն է հայտնել Թեհրանում ռեժիմի փոփոխությանը և առնվազն մեկ տասնյակ հեռախոսազրույցներ է ունեցել ԵՄ-ի և Պարսից ծոցի երկրների ղեկավարների հետ։

Ֆոն դեր Լեյենը, մարտի 9-ին ԵՄ դեսպանների համաժողովում ելույթ ունենալով, հայտարարել է, որ «իրանյան ռեժիմի համար արցունքներ չպետք է թափվեն», և որ իրանցի ժողովուրդը արժանի է իր ապագան որոշելու իրավունքին, նույնիսկ եթե դա նշանակում է վտանգ և անկայունություն”։

Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիո Կոստան, իր հերթին, ասել է. «Մենք հասկանում ենք նոր իրականությունը, որտեղ Ռուսաստանը խաթարում է խաղաղությունը, Չինաստանը՝ առևտուրը, իսկ Միացյալ Նահանգները մարտահրավեր է նետում կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգին»։

Կոստան ընդգծեց, որ ԵՄ-ն ձգտում է, որ իրանցիները ձեռք բերեն իրավունքներ և ազատություններ, «սակայն ազատությունն ու մարդու իրավունքները չեն ձեռք բերվում ռումբերով: Միայն միջազգային իրավունքն է դրանք պաշտպանում»:

Դրանից հետո Կոստան մեկնել է Բաքու, որտեղ հայտարարել է, որ «Բաքու-Նախիջևան երկաթուղու կառուցումը կլինի կարևոր քայլ, որը կարող է ամրապնդել Եվրոպայի և Ասիայի միջև առևտրային կայունությունը»: Նա Բաքվին չի մեղադրել միջազգային կանոնները խախտելու մեջ:

Մինչդեռ, ԵՄ արտաքին գործերի նախարար Կայա Կալլասը հայտարարել է, որ Իսրայելը պետք է դադարեցնի իր գործողությունները Լիբանանում: «Իսրայելի արձագանքը «Հեզբոլլահի» գործողություններին չափազանց կոշտ է եղել: Նրանց գործողությունները զանգվածային տեղահանության պատճառ են դառնում և ավելի են անկայունացնում փխրուն իրավիճակը», – հավելել է նա: