Նախիջևանի հարցը Արևմուտքում համարվում է անկյունաքարային, բայց Հայաստանում լռում են

Իլհամ Ալիևը հաստատել է Նախիջևանի սահմանադրության փոփոխությունները։ Դրանք վերացնում են Նախիջևանի ինքնավարության մեծ մասը՝ Ալիևին տալով լիակատար վերահսկողություն տարածաշրջանի քաղաքական կյանքի նկատմամբ և նշանակելով իր սեփական ներկայացուցչին որպես տարածաշրջանի ղեկավար, հաղորդում է Eurasia Review-ն։

Նոր կանոնների համաձայն՝ Նախիջևանի կառավարությունը կիրականացնի այս ներկայացուցչին, այլ ոչ թե տեղական խորհրդարանը։ Իրավապաշտպան Յալչին Իմանովը նշել է, որ այս փոփոխությունները «զրոյի են հասցնում Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության ինքնավարությունը և հակասում են նրա ինքնիշխանության սկզբունքներին»։

Աշխարհը դեռևս Նախիջևանը ընկալում է հայկական ինքնավար մարզ, որը 1921 թվականին Կարսի ռուս-թուրքական պայմանագրով պոկվել է Հայաստանից և փոխանցվել Ադրբեջանի պրոտեկտորատի տակ։ 105 տարի շարունակ Ադրբեջանը չի կարողացել վիճարկել Նախիջևանի կարգավիճակը, քանի որ Կարսի պայմանագրի պայմանները կամայականորեն փոխելու ցանկացած փորձ բողոքի ալիք է բարձրացրել, հիմնականում՝ Հայաստանի և Իրանի, այլև Կարսի պայմանագրի կողմերի՝ Ռուսաստանի և Թուրքիայի կողմից։

2020-2023 թվականներին Արցախում Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի դեմ ռազմական գործողություններից հետո, որոնց աջակցել են Թուրքիան, Ռուսաստանը և Իսրայելը, իսկ հետագայում օրինականացվել են ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի կողմից, Նախիջևանի հարցը դարձավ առանցքային ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև աշխարհաքաղաքական առումով։

Eurasia Review-ն գրում է, որ Ալիևի որոշումը Նախիջևանը զրկեց իր ինքնիշխանությունից։ Այսինքն՝ միջազգային իրավական ընկալման համաձայն՝ Նախիջևանը ինքնիշխան ինքնավար կազմավորում է՝ սեփական որոշումներ կայացնելու իրավունքով։

«Ալիևի կողմից ստորագրված վարչական փոփոխությունները ենթադրում են, որ Նախիջևանը անմիջական դեր չի խաղա այսպես կոչված «Սյունիքի միջանցքի» բանակցություններում կամ TRIP-ի զարգացման գործում, և փոխարենը Բաքուն կլինի ադրբեջանական կողմից միակ մասնակիցը», – գրում է Eurasia Review-ն։

Հայաստանում, որը Նախիջևանի կարգավիճակով անմիջականորեն հետաքրքրված կողմն է, պաշտոնական մակարդակով ոչ մի խոսք չասվեց Ալիևի՝ Նախիջևանի Սահմանադրությունից Կարսի պայմանագրի հղումը հանելու և նրա ինքնավարությունը վերացնելու որոշման մասին։

Սակայն ներկայիս Հայաստանի կառավարությունը, նույնիսկ հղում անելով Ալմա-Աթայի հռչակագրին և խորհրդային սահմանների անձեռնմխելիությանը, չի կարող անտեսել Նախիջևանի վերաբերյալ փոփոխությունները, որը խորհրդային տարիներին ևս Հայկական ինքնավար հանրապետություն էր։

Խորհրդային Հայաստանի անագե քարտեզը, որը Նիկոլ Փաշինյանը կրում է կրծքին, պետք է լուռ ցույց տա բոլորին, որ Հայաստանը որևէ կապ չունի Նախիջևանի հետ։

Այնուամենայնիվ, միջազգային իրավունքը անսասան է. Նախիջևանը համարվում է ինքնավար հանրապետություն, որին Ալիևը կամայականորեն զրկում է ինքնիշխանությանից։ Եվ արևմտյան վերլուծաբանները զգուշացնում են, որ ԱՄՆ-ն մի օր կբախվի այս իրավաքաղաքական խոչընդոտին։

Ավելին, միջազգային կարգավիճակի փոփոխության «Նախիջևանի նախադեպը» կարող է դաժան կատակ խաղալ նոր աշխարհակարգի ճարտարապետների հետ։