Էրդողանը զանգահարել է Պուտինին՝ Թուրքմենչայի պայմանագրի մասին խոսելուց հետո

Թուրքական կողմի նախաձեռնությամբ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հեռախոսազրույց է ունեցել Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ։

Էրդողանը զանգահարել է Պուտինին Նիկոլ Փաշինյանի Մոսկվա կատարած այցից և Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի հարցազրույցից հետո, ով, Թրամփի ճանապարհի մասի խոսելով, հիշեցրել է, որ 1828 թվականի ռուս-պարսկական Թուրքմենչայի պայմանագրով հաստատված տարածաշրջանային հավասարակշռությունը սպառնալիքի տակ է։ Օվերչուկը նշել է, որ այս պայմանագրով Ռուսաստանը Պարսկաստանից ստացել է «Էրիվանի և Նախիջևանի խանությունները»։

Օվերչուկը չի հիշատակել 1921 թվականի ռուս-թուրքական Կարսի պայմանագիրը, որը փաստորեն չեղյալ է հայտարարել Թուրքմենչայի պայմանագիրը ավելի քան 100 տարի առաջ, չնայած 1828 թվականի պայմանագրում նշված էր, որ այն կնքվել է հավերժ։ Ռուսաստանի վերադարձը Թուրքմենչայի պայմանագրին, անկասկած, անհարմարություն է առաջացրել Անկարայում, և Էրդողանը զանգահարել է Պուտինին՝ երաշխիքներ ստանալու համար, որ Կարսի պայմանագիրը ուժի մեջ կմնա՝ մինչև Հայաստանը սահմանադրություն ընդունի և «կամավոր» հրաժարվի իր տարածքներից, որոնք Կարսի պայմանագրով փոխանցվել են Թուրքիային և Ադրբեջանին։

Վերջերս Ալիևը Նախիջևանի Սահմանադրությունից հեռացրեց Կարսի պայմանագրի հղումը՝ թողնելով մեծ հարց. ինչպե՞ս է այդ դեպքում հայկական Նախիջևանը հայտնվել նորաստեղծ Ադրբեջանի կազմում։ Սակայն, նախքան Ալիևի թանաքը չորանար, Պուտինը հիշեց, որ Ռուսաստանը նվաճել է Նախիջևանը Պարսկաստանի հետ պատերազմում։

Էրդողանը չէր կարող չզանգահարել և չհարցնել. ի՞նչ է կատարվում։ Կարսի պայմանագիրը այլևս ուժի մեջ չէ՞, թե՞ Փաշինյանը Պուտինին անսասան երաշխիքներ է տվել, որ նա կփոփոխի Հայաստանի Սահմանադրությունը և կհրաժարվի Նախիջևանից, Արցախից, Կարսից, Արդահանից և Արարատ լեռից։

Թուրքական կողմի պնդմամբ՝ Էրդողանը ասել է Պուտինին, որ անհրաժեշտ է դադարեցնել Նեթանյահուի կառավարության ագրեսիվ քաղաքականությունը տարածաշրջանում և կանխել Իսրայելի կողմից Ալ-Քուդսի (Երուսաղեմ) կարգավիճակը խաթարելուն ուղղված քայլերը։

Նա նշել է, որ Սիրիայում կայունությունն ամրապնդելու ցանկացած քայլ համապատասխանում է Անկարայի և Մոսկվայի ընդհանուր շահերին, և այնտեղ ձեռք բերված արդյունքները չպետք է վտանգվեն։

Էրդողանը նաև ընդգծել է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև պատերազմում Անկարայի կողմից խաղաղության հասնելու ջանքերի խափանումը կանխելու կարևորությունը։

Նա նշել է, որ Սև ծովում քաղաքացիական նավերի վրա հարձակումները խաթարում են կայունությունը և հավելել, որ Իրանի շուրջ պատերազմը չպետք է նոր հակամարտության գոտիներ ստեղծի Ռուսաստան-Ուկրաինա ճգնաժամի համատեքստում։

Քննարկվել են նաև ռուս-թուրքական քաղաքական, առևտրային և տնտեսական կապերի ընդլայնման հետագա քայլերը, մասնավորապես՝ էներգետիկ ոլորտում համատեղ ռազմավարական նախագծերի իրականացման միջոցով, հավելել է Կրեմլը։ Երևի Փաշինյանի հավաստիացումները բավարար էին։