Ինչի մասին Ալիևը չխոսեց Բիձինա Իվանիշվիլիի հետ

Իրանի պատերազմի, Մարկո Ռուբիոյի Թբիլիսի կատարած հեռախոսազանգի և Նիկոլ Փաշինյանի Մոսկվա կատարած այցի ֆոնին Իլհամ Ալիևը պետական ​​այցով մեկնեց Վրաստան։ Այցը “աննկատ” էր, բայց կարող է վկայել կտրուկ փոփոխությունների մասին։

Պաշտոնական հաղորդագրությունների համաձայն՝ Ալիևը չի հիշատակել տրանսպորտային միջանցքի մասին, որը պետք է Մեղրիի և Նախիջևանի միջոցով կապեր Ադրբեջանիը և Թուրքիան։ Ընդհակառակը, Բաքուն և Թբիլիսին ընդգծել են Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղու կարևորությունը տարածաշրջանային կապը ապահովելու համար և քննարկել են տրանսպորտային և էներգետիկ նախագծեր։

TRIPP-ի, որը Բաքուն և Անկարան անվանում են «Զանգեզուրի միջանցք», հեռանկարները մռայլ են թվում. վերլուծաբանները ընդունում են, որ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ստորագրված համաձայնագրի միակ «դրական» կողմը՝ Հայաստանի հարավն է․ քանի դեռ հայ-իրանական սահմանը կոչվում է «Թրամփի ճանապարհ», այն պաշտպանված է ագրեսիայից։

Ճանապարհի տնտեսական նշանակությունը Հայաստանի և Արևմուտքի համար ի սկզբանե լղոզված էր, իսկ իրանական պատերազմից և Ռուսաստանի կողմից Հայկական երկաթուղիների վերաբերյալ հայտարարություններից, Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից Հայաստանը «բացելուց» հրաժարվելուց հետո և Երևանում ներքաղաքական անորոշության ֆոնին Մեղրիի ճանապարհի նկատմամբ հետաքրքրությունը լիովին անհետացավ։

ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի Թբիլիսի կատարած զանգը կարող է ազդարարել ԱՄՆ քաղաքականության փոփոխության մասին տարածաշրջանում. Վրաստանը կրկին ստանձնում է տարանցիկ դեր։ Սա լուրջ սպառնալիք է Ալիևի համար, և նրա առաքելությունն է կանխել Վրաստանի և Հայաստանի դերի ուժեղացումը, որը կմեկուսացնի Ադրբեջանին։ Մյուս կողմից, Ալիևը փորձում է “սանձել” վրացական տրանզիտ պոտենցիալը։

Բաքուն ունի երեք երթուղի դեպի Թուրքիա և այնտեղից դեպի Եվրոպա՝ Հայաստանի, Իրանի և Վրաստանի միջով։ Եթե «Զանգեզուրի միջանցքը» այլևս հնարավոր չէ, ապա Վրաստանը մնում է միակ տարբերակը։

Ռուսաստանն ու Հայաստանը մեկուսացնելու համար կառուցված Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղին գործում է 10% հզորությամբ։ Ռուսական բեռները չէին կարողանում հասնել Թուրքիա և Հայաստան այդ ճանապարհով (ոչ այնքան Վրաստանի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունների բացակայության, որքան Ալիևի կողմից ռուսական բեռների Ադրբեջանի տարածքով տրանզիտի մերժման պատճառով)։

Պուտինը, Ալիևը և Էրդողանը հույս ունեն լուծել խնդիրը՝ Հայաստանի հարավը բռնակցելով և ստեղծելով միջանցք մոխրագույն բեռնափոխադրումների համար։ Սակայն, ըստ երևույթին, այս ծրագրերը հետաձգվել են։

Պուտինը և Ալիևը արդեն փորձարկել են Ադրբեջանի և Վրաստանի միջոցով դեպի Հայաստան բեռներ ուղարկելը, և, կարծես, դա ստացվեց։ Հիմա ժամանակն է բացել Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղին դեպի Թուրքիայից դեպի Ռուսաստան։

«Այսօր Հարավային Կովկասում ձևավորվում է բոլորովին նոր իրավիճակ, և Հարավային Կովկասում գտնվող երկրները չպետք է բաց թողնեն այս հնարավորությունը։ Որովհետև այսօր, ցավոք, աշխարհի տարբեր մասերում խաթարվում է խաղաղությունը, անվտանգությունը, հանգստությունը և կայունությունը, ինչը հանգեցնում է արյունալի բախումների, պատերազմների, տառապանքների և կորուստների։ Նմանատիպ իրավիճակ ժամանակին գոյություն ուներ նաև Հարավային Կովկասում։ Սակայն այսօր Հարավային Կովկասն արդեն վերածվում է խաղաղության, հանգստության, անվտանգության և համագործակցության տարածքի», – ասաց Ալիևը։

Այնուամենայնիվ Ալիևն ու Էրդողանը նույնպես հետաքրքրված չեն Հայաստանի տարածքով տարանցմամբ (բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դա անարգել Զանգեզուրի միջանցքով է)։ Ռուսաստանը ևս հրաժարվում է Հայաստանի երկաթուղիները կապել Ադրբեջանի և Թուրքիայի սահմանների հետ՝ նախընտրելով վրացական տարանցումը։

Թբիլիսին և Բաքուն անհամբեր սպասում են իրանական պատերազմի արդյունքին և Հայաստանում ընտրությունների արդյունքներին։ Բայց զուգահեռ տարբերակներ են փնտրում։