Ո՞վ պետք է դատի տա Ադրբեջանին Արցախում եկեղեցիները ոչնչացնելու համար

Նյու Յորքի քաղաքապետ Մամդանին Հայոց ցեղասպանության 111-րդ տարելիցի կապակցությամբ իր ուղերձում ուղղակիորեն կապեց 1915 Ցեղասպանությունը 2020-2023 թվականների իրադարձությունների հետ, երբ ամբողջ բնիկ հայ բնակչությունը վտարվեց Արցախից: Շատ քաղաքական գործիչներ և փորձագետներ ներկայումս Արցախում տեղի ունեցող իրադարձությունները, որտեղ ոչնչացվում են հայկական հուշարձաններն ու եկեղեցիները, անվանել են Հայոց ցեղասպանության շարունակություն: Սակայն պետական, եկեղեցական կամ հանրային մակարդակով որևէ պատասխան չի տրվել այն հարցին, թե ում են պատկանում Արցախում ոչնչացվող եկեղեցիները, և ով պետք է պատասխանատվություն վերցնի իր վրա և դատի տա Ադրբեջանին:

Էջմիածնի Մայր Աթոռը իր խիստ բողոքն է արտահայտել Ստեփանակերտի Սուրբ Հակոբ եկեղեցու և Սուրբ Աստվածածնի տաճարի ոչնչացման կապակցությամբ: Հայտարարության մեջ այս իրադարձությունները դասակարգվում են որպես Ղարաբաղում հայկական հոգևոր և մշակութային ժառանգության միտումնավոր ոչնչացում:

Էջմիածնի Մայր Աթոռը կոչ է արել վարչապետին և Հայաստանի մյուս իշխանություններին անհապաղ և արդյունավետ քայլեր ձեռնարկել՝ կանխելու համար Արցախի հոգևոր և մշակութային ժառանգության համակարգված ոչնչացումը և յուրացումը: Նմանատիպ կոչ է ուղղվել բոլոր պետություններին և միջազգային կազմակերպություններին, որոնք հետաքրքրված են մշակութային ժառանգության պահպանմամբ և տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև խաղաղ համակեցությամբ:

Ավելի վաղ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ Հայաստանի իշխանությունները մտադիր չեն միջազգային մակարդակով բարձրացնել Ստեփանակերտում եկեղեցիների ոչնչացման հարցը։

Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածածնի տաճարի ոչնչացման հարցը պետք է լուծեն միջազգային կազմակերպությունները, ասել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության պատգամավոր Խաչատուր Սուքիասյանը։ Հարցին, թե արդյոք Հայաստանը պետք է նման քայլեր ձեռնարկի, պատգամավորը նշել է, որ հարցը գտնվում է «մեկ այլ պետության իրավասության» ներքո և, հետևաբար, պահանջում է անուղղակի մոտեցում։

Ռուսաստանը դատապարտում է Ստեփանակերտում հայկական եկեղեցիների ոչնչացումը և պահպանում է իր դիրքորոշումը. հուշարձանների դեմ պատերազմը անընդունելի է, անկախ նրանից, թե որտեղ է այն տեղի ունենում։ Այս մասին հայտարարել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Մարիա Զախարովան։

Զախարովան ուշադրություն է հրավիրել պաշտոնական Երևանի կողմից արձագանքի բացակայության վրա՝ առաջարկելով լրագրողին հարցն ուղղել առաջին հերթին Հայաստանի ղեկավարությանը։ Ռուսաստանը, նրա խոսքով, պատրաստ է օգնել հումանիտար հարցերի լուծմանը, եթե դրա մասին խնդրեն։

Արքեպիսկոպոս Պարգև Մարտիրոսյանը, որը տարիներ շարունակ եղել է Արցախի թեմի առաջնորդը, պաշտոնական հայտարարություն է հղել ԱՄՆ նախագահին, ԱՄՆ Սենատի և Կոնգրեսի անդամներին, Հռոմի պապին, ինչպես նաև քրիստոնեական եկեղեցիների և ազդեցիկ միջազգային կազմակերպությունների ղեկավարներին՝ նրանց ուշադրությունը հրավիրելով Ադրբեջանի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում հայկական քրիստոնեական հոգևոր և մշակութային ժառանգության շարունակական ոչնչացման վրա։

Էթնիկ զտումներից հետո Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է 2023 թվականին դիմեր Միջազգային դատարան՝ օգտագործելով «Ցեղասպանության հանցագործության կանխարգելման մասին» կոնվենցիան, և այս հայցով ձգտեր կանգնեցնել Ադրբեջանի գործողությունները։ Այս մասին հայտարարել է «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Էդմոն Մարուքյանը։ Սակայն, ըստ քաղաքական գործչի, Հայաստանը ընտրել է այլ ուղի։ «Եթե մենք ընտրվենք, Հայաստանի Հանրապետությունը դատական ​​հայց կներկայացնի Ադրբեջանի դեմ՝ համաձայն «Ցեղասպանության հանցագործության կանխարգելման մասին» կոնվենցիայի», – ընդգծել է Մարուքյանը։

Հայ Առաքելական եկեղեցու և Հայաստանի կառավարության միջև առկա տարաձայնությունները բացառում են միջազգային դատարաններ համատեղ դիմելու ցանկացած հնարավորություն։ Հայաստանի կառավարությունը նաև անտեսում է Արցախի ինքնակառավարման մարմիններին, որոնք նույնպես ունեն դատարաններում բողոք ներկայացնելու իրավասություն, բայց չեն կարողանում դա անել։