Ալիևը համաձայն չէ Էրդողանի հետ. ձեզ համար կարևոր է Երուսաղեմը, մեզ համար՝ Զանգեզուրը

Սեպտեմբերին Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը Նիկոլ Փաշինյանին հրավիրեց մասնակցել COP31 առաջնորդների գագաթնաժողովին, որը տեղի կունենա նոյեմբերի 11-12-ը Անթալիայում։

Փաշինյանի Թուրքիա կատարելիք այցի մասին պաշտոնական հայտարարություններ դեռ չկան, բայց “նախապատրաստական” ​​աշխատանքները լիարժեք ընթացքի մեջ են։ Դրա “արձագանքները” լսվում են Ադրբեջանում, որտեղ «հիջաբի բողոքի ցույցերի» ֆոնին խոսվում է Բաքվի՝ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների աննախադեպ  վատթարացման մասին։

Լարվածության պատճառ դարձած խնդիրների շարքում Բաքվի փորձագետները նշում են Թուրքիայի մտադրությունը՝ Հայաստանի հետ համաձայնագիր կնքել՝ «շրջանցելով Ադրբեջանը»։

Թուրքիան պնդում է, որ Ալիևը օգտվի իրավիճակից և ստորագրի «խաղաղության համաձայնագիր», որը Թուրքիային կտա այն, ինչ նա ուզում է։ Սակայն Ալիևը ցանկանում է գնալ մինչև վերջ՝ հասկանալով, որ եթե Հայաստանը մնա պետություն, Ադրբեջանը միշտ «պարտք» կլինի նրան։

Փաշինյանը երեկ տեսագրառում հրապարակեց, որում ուրվագծում էր Ադրբեջանի հետ «խաղաղության» իր տեսլականը՝ պահպանել խորհրդային սահմանները, փոխանակել անկլավները, վերջ դնելով «Ղարաբաղի, Գարդմանք-Շիրվան-Նախիջևանի և Արևմտյան Ադրբեջանի» մասին խոսակցություններին և բացել «բոլոր ճանապարհները»՝ TRIPP-ի շրջանակներում և դրանից դուրս։

Սա ենթադրում է, որ Քյարքի-Տիգրանաշենի մասին բոլոր խոսակցությունները պետք է դադարեցվեն, քանի որ Տիգրանաշենի հանձնումը կնշանակեր Սյունիքի և Վայո ձորի կտրում Հայաստանից և փաստացի հրաժարում հայ-իրանական սահմանից: Բաքուն պնդում է հենց այս տարբերակը։

ՀՀ Ազգային ժողովի «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Թագուհի Ղազարյանը «Ֆակտոր» հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում հայտարարել է, որ «մեր և Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը պետք է պահպանվեն նույն ճշգրտությամբ, բայց կարող են լինել տեղեր, որտեղ հնարավոր են որոշակի տեղաշարժեր կենսականորեն կարևոր ենթակառուցվածքների պատճառով»։ Պատգամավորը ակնհայտորեն նկատի ունի հենց Տիգրանաշենը։

Փաշինյանի երեկվա հայտարարությունը նաև ենթադրում է, որ Ալիևը պետք է համաձայնվի Նախիջևանի բացմանը, այդ թվում՝ երկաթուղու։

Երեկվա գրառման մեջ Փաշինյանը պնդում էր, որ Թուրքմենստանում ԱՊՀ գագաթնաժողովում Ալիևի հետ շփումներից հետո նա «նախնական տպավորություն» է ստացել «խաղաղության գործընթացի» այս տեսլականի հետ Ալիևի համաձայնության մասին։

Սակայն Ալիևը ո՛չ Թուրքմենստանում, ո՛չ էլ հանդիպումից հետո որևէ հայտարարություն չի արել, որը ցույց կտար իր համաձայնությունը։ Ընդհակառակը, Թուրքիայի հետ հարաբերությունները սրելով՝ նա հստակեցրեց, որ կխափանի Թուրքիայի և Հայաստանի միջև ցանկացած «սեպարատ» համաձայնագիր։

Ալիևը երեկ ցուցադրաբար ընդունեց Իսրայելի նախագահին Բաքվում՝ ցույց տալով, որ եթե Էրդողանի համար ամենակարևորը Երուսաղեմն է՝ Օսմանյան կայսրության մարգարիտը, որի շուրջ Թուրքիան և Իսրայելը վիճում են, ապա Ալիևիհամար կարևոր է Զանգեզուրը, առանց որի Ադրբեջանը ավազե տնակ է։

Ադրբեջանի նախկին արտգործնախարար և քաղաքագետ Թոֆիգ Զուլֆուգարովը, մեկնաբանելով Vesti.az-ին Փաշինյանի հայտարարությունը, նշել է, որ «դրանք ոչ այլ ինչ են, քան Հայաստանի վարչապետի սուբյեկտիվ կարծիքը։ Իհարկե, այս հայտարարություններում մենք տեսնում ենք նրա ցանկությունը՝ առաջ մղելու դիրքորոշումներ, որոնք արտացոլում են հայկական տեսակետը»։

Զուլֆուգարովը հիշեցրել է, որ Հայաստանի վարչապետը առաջարկել էր օգտագործել 1975 թվականի քարտեզները որպես սահմանազատման հիմք։ Սակայն Ալիևը մերժել է 1975 թվականի քարտեզներն օգտագործելու առաջարկը։

«Վաշինգտոնում նախաստորագրված համաձայնագիրը նախատեսում է, որ տարածքային ամբողջականությունը փոխադարձաբար կճանաչվի բանակցությունների արդյունքում համաձայնեցված դիրքորոշման հիման վրա։ Սա միամիտ քաղաքական քայլ է, որը Փաշինյանը պարբերաբար մտցնում է օրակարգ։ Ադրբեջանի տեսանկյունից՝ Փաշինյանը պարտավոր է կատարել արդեն ընդունված փաստաթղթերից՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի հայտարարությունից և Վաշինգտոնի համաձայնագրերից բխող պարտավորությունները», – պնդում է Զուլֆուգարովը։

Նրա խոսքով՝ Հայաստանը պետք է ապահովի Ադրբեջանի մայրցամաքային մասի և Նախիջևանի միջև անվտանգ և անխափան հաղորդակցությունը։

«Փաշինյանը անընդհատ առաջ է մղում իր տեսակետը, բայց իրականում կան որոշակի ասպեկտներ, որոնք նա ստիպված է իրականացնել, քանի որ Ադրբեջանը չի նահանջել և չի մտադիրվում նահանջել իր դիրքորոշումից», – պնդում է նախկին նախարարը։

Փաստորեն, Բաքուն, որը խախտել է 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի հայտարարության գրեթե բոլոր կետերը, պահանջում է, որ Հայաստանը կատարի դրա վերջին՝ իններորդ կետը՝ Ադրբեջանից Նախիջևան «Զանգեզուրի միջանցքի» վերաբերյալ։ Թուրքիան կոչ է անում Բաքվին նախ ստորագրել «խաղաղության համաձայնագիր» Հայաստանի հետ, ապա հասնել մնացածին։ Սակայն Ալիևը չի ցանկանում ռիսկի դիմել։

Նաիրա Հայրումյան