Ուրբաթ՝ հունվարի 30-ին, քրդերի գլխավորած «Սիրիայի դեմոկրատական ​​ուժերը» (SDF) հայտարարեցին, որ համապարփակ համաձայնության են եկել Սիրիայի կառավարության հետ հրադադարի և ռազմական ու վարչական մարմինների աստիճանական ինտեգրման վերաբերյալ: Սիրիայի կառավարությունը նույն օրը հաստատեց համաձայնագիրը: Այս հայտարարությունը հաջորդեց վերջին բախումներին, որոնց ընթացքում կառավարական ուժերը գրավեցին Սիրիայի հյուսիս-արևելքում SDF-ի կողմից տասնամյակներով վերահսկվող տարածքների մեծ մասը:

Համաձայն պայմանագրի՝ SDF-ն դուրս կգա շփման գծից, իսկ Սիրիայի Ներքին գործերի նախարարության վերահսկողության տակ գտնվող անվտանգության ուժերը կմտնեն Հասակե և Ղամիշլի քաղաքներ: Այնուհետև պետք է սկսվի քրդական և կառավարական ուժերի ինտեգրման գործընթացը: Ակնկալվում է, որ սա կներառի հյուսիս-արևելքում SDF-ի երեք բրիգադներից բաղկացած նոր ռազմական կազմավորման ստեղծում, ինչպես նաև Հալեպի նահանգում SDF-ի մեկ այլ բրիգադ, որը կինտեգրվի կառավարական բրիգադին:

Թուրքիայում ԱՄՆ դեսպան և Սիրիայի հարցերով հատուկ դեսպան Թոմաս Բարաքը երկրի իշխանությունների և քրդերի միջև համաձայնագիրը անվանեց «հիմնարար և պատմական հանգրվան Սիրիայի ազգային հաշտեցման, միասնության և կայուն կայունության ճանապարհին»:

Փաստաթուղթը նաև նախատեսում է «քուրդ ժողովրդի քաղաքացիական և կրթական իրավունքներ և երաշխավորում է տեղահանված անձանց վերադարձը իրենց բնակավայրեր»։

Բացի այդ՝ Դամասկոսը կստանա բանտեր, նավթի և գազի հանքավայրեր երկրի հյուսիսարևելյան շրջանում։ Սիրիական ուժերը նախկինում վերահսկողություն էին հաստատել երկրի ամենամեծ նավթահանքի՝ Օմարի վրա և գրավել Եփրատ գետի վրա գտնվող ռազմավարական նշանակություն ունեցող Տաբկա ամբարտակը։

2025 թվականի հոկտեմբերին Սիրիան անցկացրեց Բաշար ալ-Ասադի տապալումից հետո իր առաջին խորհրդարանական ընտրությունները։ «Անվտանգության հետ կապված մտահոգությունների պատճառով» ընտրությունները չանցկացվեցին երկրի 14 նահանգներից երեքում, այդ թվում քրդական։

2026 թվականի հունվարի սկզբին սիրիական ուժերը՝ Թուրքիայի և ջիհադիստական խմբավորումների աջակցությամբ, պաշարեցին Հյուսիսային Սիրիայի քրդական թաղամասերը՝ կտրելով սննդի, ջրի և դեղորայքի մատակարարումները, ինչպես նաև իրականացնելով խաղաղ բնակչության և տեղական ինքնապաշտպանական ուժերի նկատմամբ մահապատիժներ։ Պաշարումն ավարտվեց Շեյխ Մաքսուդ և Աշրաֆիե քաղաքային թաղամասերից ավելի քան 250000 քրդերի էթնիկ զտմամբ, որոնք ստիպված էին փախչել ծանր հրետակոծությունների և անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումների պայմաններում։ Այս մասին հայտարարություն է տարածել Հայ դատի Ավստրալիայի հանձնախումբը։

Հայտարարությունում, մասնավորապես, ասվում է. «Այսօր Քոբանին, այն քաղաքը, որը 2014 թվականին դարձավ «Իսլամական պետության» դեմ դիմադրության խորհրդանիշ, կանգնած է նոր պաշարման առաջ։ Սիրիական ուժերը՝ Թուրքիայի կառավարության աջակցությամբ, Հյուսիսային սահմանին տեղակայել են աճող թվով տանկեր և ծանր հրետանի՝ ցամաքային ներխուժման սպառնալով, որը կհանգեցնի քրդական բնակչության պատմական հայրենիքի էթնիկ զտմանը։

Հայ դատի Ավստրալիայի հանձնախումբը վերահաստատում է իր անսասան աջակցությունը բոլոր ժողովուրդների ինքնորոշման և ինքնիշխանության իրավունքին, այդ թվում՝ քրդական ժողովրդի։

Ավստրալահայ համայնքը համերաշխ է «Ավստրալիայի ժողովրդավարական քրդական կազմակերպությունների Ֆեդերացիայի հետ և Ավստրալիայի կառավարությանը կոչ է անում դատապարտել քրդերի դեմ ուղղված բոլոր ռազմական գործողությունները, պահանջել թուրքական ուժերի և նրանց հովանավորյալների անհապաղ դուրսբերումը Սիրիայի սահմանից և մարդասիրական օգնություն տրամադրել հակամարտության հետևանքով տեղահանվածներին։

Սյունիք

Արհեստականորեն ստեղծված աշխարհաքաղաքական «հոլոգրամները» Հայաստանի շուրջ փոխվում են մեր աչքերի առաջ. մինչև վերջերս ԵՄ-ն և ԱՄՆ-ն մրցում էին Ռուսաստանի և Իրանի հետ Հարավային Կովկասում, իսկ հիմա ԱՄՆ-ն և Ռուսաստանը Եվրոպային դուրս են մղում տարածաշրջանից և մեկուսացնում Իրանին: Այս փոխակերպումը մարմնավորված է Դոնալդ Թրամփի առաջարկած TRIPР նախագծում:

Միևնույն ժամանակ, ձևավորվում է ևս մեկ «հոլոգրամ», որում Հայաստանը, եվրոպական միջոցների օգնությամբ, կատաղի պայքարում է ինչ-որ «հիբրիդային սպառնալիքների» և «դեզինֆորմացիայի» դեմ: Եվ չնայած իշխանությունները Ռուսաստանին չեն նշում որպես այդ «հիբրիդային սպառնալիքների» աղբյուր, բայց, ինչպես ասում է Սիսակ Գաբրիելյանը, բոլորը գիտեն, որ ում մասին է խոսքը:

Ռուսաստանը հենց սկզբից հստակեցրել է, որ առանց իրեն տարածաշրջանի ապաշրջափակումը և նոր հաղորդակցությունների հաստատումը անհնար է. ռուս սահմանապահները տեղակայված են հայ-իրանական և հայ-թուրքական սահմաններին, Հայաստանը ԵԱՏՄ Մաքսային միության անդամ է, և, վերջապես, հայկական երկաթուղիները պատկանում են Ռուսաստանին՝ կոնցեսիոն պայմանագրով:

Մինչ ԵՄ-ն բոլ-բոլ միջոցներ է հատկացնում Ռուսաստանի «հիբրիդային» սպառնալիքների դեմ պայքարելու համար, ԱՄՆ-ն ոչմի անգամ չի բացառել Ռուսաստանի հետ տարածաշրջանում համագործակցության հնարավորությունը: Կան կասկածներ, որ փետրվարին Հայաստան և Ադրբեջան կատարելիք իր այցի ժամանակ ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսը կարող է հայտարարել ԱՄՆ-ի պատրաստակամության մասին՝ համագործակցելու Ռուսաստանի հետ որպես երրորդ կողմ:

ՀՀ կառավարությունը մտադիր է խորացնել համագործակցությունը իր ռուս գործընկերների հետ՝ տարածաշրջանային հաղորդակցությունները բացելու համար: Այս մասին հայտարարել է Նիկոլ Փաշինյանը:

«Մենք գրավոր հարցում ենք ներկայացրել այս հարցի վերաբերյալ: Դեռ չգիտեմ՝ գրավոր պատասխան եղե՞լ է, թե՞ ոչ, բայց ընդհանուր առմամբ մենք տեսնում ենք դրական նշաններ և հույս ունենք, որ գործընթացը կարագանա», – հայտարարել է Փաշինյանը:

Խոսքը վերաբերում է Հայաստանում՝ մինչև Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Նախիջևանի սահմանները երկաթուղային հատվածների կառուցմանը:

«Եթե ինչ-ինչ պատճառներով մեր ռուս գործընկերները չցանկանան ներդրումներ կատարել, մենք կվերցնենք այդ հատվածները և ամեն ինչ կանենք ինքներս», – հայտարարեց Փաշինյանը։

Բայց ինչո՞ւ պետք է Ռուսաստանը չցանկանա և հրաժարվի, հաշվի առնելով, որ հինգ տարի առաջ՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի իր հայտարարության մեջ, Ռուսաստանը ներառել էր մի կետ, որը նախատեսում էր, որ «Զանգեզուրի» միջանցքը պետք է վերահսկվի Ռուսաստանի Դաշնային անվտանգության ծառայության (ԱԱԾ) կողմից։

Երևանի հարցումները արագորեն մշակվում են, ճեպազրույցի ժամանակ ասել է Ռուսաստանի ԱԳՆ խոսնակ Մարիա Զախարովան՝ մեկնաբանելով Հայաստանի կողմից Թուրքիա և Ադրբեջան տանող երկաթուղային հատվածների վերանորոգման հարցումը։

«Թրամփի երթուղու» վերաբերյալ, նա ասել է, որ Մոսկվան հաստատում է իր պատրաստակամությունը ուսումնասիրել միանալու տարբերակները՝ հաշվի առնելով «Ռուսական երկաթուղիների» եզակի փորձը։ Սակայն, նախ պետք է ուշադիր ուսումնասիրվեն այս նախաձեռնության իրականացման և շահագործման մանրամասները։

«Մեր առաջարկը Երևանին՝ բոլոր շահագրգիռ գերատեսչությունների մասնակցությամբ առարկայական խորհրդակցություններ անցկացնելու վերաբերյալ, մնում է ուժի մեջ», – ասել է Զախարովան։

Այսպիսով, Ռուսաստանը պատրաստ է մասնակցել TRIPP նախագծին, ինչը անմիջապես հարց է առաջացնում. արդյո՞ք սա ևս «հիբրիդային» սպառնալիք է, որի դեմ իշխանությունները պայքարում են եվրոպական միջոցներով։

Մյուս կողմից, Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարը վերջերս հայտարարեց, որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի TRIPP-ին մասնակցելու հեռանկարներ չի տեսնում։ Այժմ, կարծես, Ռուսաստանը պատրաստ է մասնակցել TRIPP-ին, և եթե ԱՄՆ-ն դեմ չէ, ի՞նչ կասի Հայաստանի կառավարությունը, օրինակ, ռուս-թուրքական մասնակցության մասին։

Ռուսաստանի կողմից նախագծին միանալու անսպասելի քայլը խափանել է ոչ միայն Հայաստանի կառավարության, այլև ընդդիմության պլանները։

ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, որը հայտարարել էր առաջիկա ընտրություններում Հայաստան ընդդիմադիր դաշինքը գլխավորելու մտադրության մասին, վստահ էր, որ Ռուսաստանը չի մասնակցի TRIPP նախագծի իրականացմանը։ Նա այս մասին հայտարարել է հունվարի 29-ին կայացած մամուլի ասուլիսում՝ մեկնաբանելով Ռուսաստանի Պետդումայի ԱՊՀ հարցերով հանձնաժողովի փոխնախագահ Կոնստանտին Զատուլինի հայտարարությունները՝ նախագծին Ռուսաստանի մասնակցության վերաբերյալ։

«Ո՞վ ասաց, որ Ռուսաստանը կմասնակցի TRIPP նախագծում։ Ընդհակառակը, ԱՄՆ-ն կանի ամեն ինչ, որպեսզի Իրանի հետ լավ հարաբերություններ ունեցող ոչ մի երկիր չմասնակցի այս նախագծում։ Անձամբ ես այսպիսի տպավորություն ունեմ, և հենց այդ պատճառով էլ կասկածում եմ այս նախագծի իրական նպատակներին», – հայտարարեց Քոչարյանը։

Նա, իհարկե, անազնիվ էր, երբ խոսում էր Իրանի և Ռուսաստանի լավ հարաբերությունների մասին. նա հո լավ գիտի, թե որքան ագահորեն է ռուսական «Գազպրոմը» բռնագրավել Քոչարյանի օրոք կառուցված Իրան-Հայաստան գազատարը: Նա նաև անազնիվ է, երբ խոսում է Ռուսաստանի «ազնվության» մասին, որն, իբր, կհրաժարվի մասնակցել ԱՄՆ-ի հակաիրանական նախագծերին։

Միևնույն ժամանակ, Քոչարյանը խոստովանեց, որ «երկու ձեռքով» կողջունի TRIPP նախագիծը, եթե դրան միանան կամ Ռուսաստանը, կամ Չինաստանը: Սա կթեթևացներ Իրանի մտահոգությունները նախագծի վերաբերյալ։

TRIPP-ը հայ-ամերիկյան նախագիծ է Ադրբեջանի և Թուրքիայի համար: Ռոբերտ Քոչարյանն ասաց, որ հայկական կողմը ընդհանրապես հետաքրքրություն չունի դրա նկատմամբ։

Շատ անհարմար բան է ստացվում. Հայաստանը, «քաղաքավարությունից դրդված», առաջարկ է արել Ռուսաստանին, և Ռուսաստանը ուրախությամբ ընդունել է: Հիմա շտապ պետք է փնտրել նոր հիբրիդային սպառնալիքներ: Թեկուզ ո՞վ ասաց, որ սպառնալիքը Ռուսաստանն է:

«Ժամանակակից Սիրիայում սկսում են իրականանալ այն գործընթացները, որոնք մենք վաղուց պլանավորել ենք մեր թուրք գործընկերների հետ։ Ես նկատի ունեմ քրդերի ինտեգրացիան քաղաքական կյանքում, քաղաքական և անվտանգության կառույցներում, ինչպես նաև Սիրիայի Արաբական Հանրապետության բանակում», – թուրքական «Turkiye» թերթին և TGRT հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում ասել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը։

Ինչպես նշել է Լավրովը, Մոսկվան և Անկարան միշտ գտել են ընդհանուր լեզու Սիրիայի հարցում՝ չնայած իրենց մոտեցումների բոլոր նրբերանգներին և տարբերություններին։

«2019-2020 թվականներին տեղի են ունեցել մի քանի գագաթնաժողովներ։ Արդյունքում ձեռք են բերվել համաձայնություններ, այդ թվում՝ Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում քրդական ծրագրերի մասին  կասկածները չեզոքացնելու վերաբերյալ։ Այժմ այդ ծրագրերն արդեն իրականություն են դառնում», – ասել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարը։

Ռուսաստանն ու Թուրքիան 2020 թվականին փորձարկեցին իրենց համատեղ «ինտեգրման» ծրագրերը Արցախի բնիկ ժողովուրդների հանդեպ, երբ պատերազմի 44-րդ օրը հանկարծ պարզ դարձավ, որ Արցախում որպես խաղաղապահներ կտեղակայվեն միայն ռուսական, այլ ոչ թե միջազգային զորքեր։

Անմիջապես դրանից հետո՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ին, հայտարարվեց Ակնայում ռուս-թուրքական «մոնիթորինգի կենտրոնի» ստեղծման մասին։ Այս կենտրոնը նախատեսված էր հայկական ուժերի տեղաշարժը հետևելու և օրորոցում ցանկացած դիմադրություն ճնշելու համար։

2023 թվականի սեպտեմբերի վերջին՝ 2024 թվականի գարնանը, երբ ռուսական զորքերը պատրաստվում էին լքել Արցախը, իսկ Ակնայի կենտրոնը փակվում էր, ռուս գեներալն իր թուրք գործընկերոջը զեկուցեց, որ Ռուսաստանն ու Թուրքիան վերջապես համատեղ հաջողության են հասել և «խաղաղություն հաստատել» Ղարաբաղում։ Խաղաղություն, որտեղ հայերի համար տեղ չկա։

Նմանատիպ գործընթաց այժմ ընթանում է Սիրիայում՝ քրդերի հարցում՝ չկան քրդեր, կա խաղաղություն։