ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն հունվարի 13-ին Պետքարտուղարությունում կընդունի ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանին։ Այս մասին տեղեկանում ենք ԱՄՆ պետքարտուղարության կայքից: Որպես հանդիպման ժամ նշված է տեղական ժամանակով 21:00-ն, հաղորդում է news.am-ը։

Նշվում է, որ ավելի ուշ նրանց են միանալու պետքարտուղարի տեղակալ Հուկերը, ապա՝ բյուրոյի ավագ աշխատակից Հանրահանը:

Այցի և դրա օրակարգի մասին հայկական կողմն առայժմ տեղեկություն չի հաղորդել:

Հիշեցնենք, որ երեկ ԱՄՆ Պետդեպը հայտարարել է, որ ԱՄՆ քաղաքացիները Իրանից կարող են լքել այդ երկիրը Հայաստանի կամ Թուրքիայի միջոցով։ Միևնույն ժամանակ, Սպիտակ տունը հայտարարել է 25 տոկոս մաքսատուրքի մասին բոլոր այն երկրների դեմ, որոնք համագործակցում են Իրանի հետ։ 

Մի քանի օր առաջ Հայաստանում էր Իրանի փոխարտգործնախարարը, որը, հնարավոր է, մեսիջ է փոխանցել ԱՄՆ-ին Հայաստանի միջոցով։  

Մոլդովայի նախագահ Մայա Սանդուն հայտարարել է իր պատրաստակամության մասին քվեարկել իր երկրի՝ Ռումինիային միանալու օգտին, եթե նման հանրաքվե անցկացվի: Պետության ղեկավարը իր դիրքորոշումը հիմնավորել է երկիրը Ռուսաստանի ճնշումից պաշտպանելու ցանկությամբ: Նա այս հայտարարությունն արել է բրիտանական The Rest is Politics փոդքասթին տված հարցազրույցում։

Անցյալ տարվա վերջին ԵՄ-ն հայտարարեց, որ Հայաստանին միջոցներ կհատկացնի Մոլդովայի օրինակով ռուսական ազդեցության դեմ պայքարելու համար: Սա իրարանցում առաջացրեց Հայաստանում, որտեղ փորձագետները փորձեցին մոդելավորել «մոլդովական սցենար» Հայաստանի համար: Մասնավորապես, նշվում էր մի քանի կուսակցությունների ընտրական մրցավազքից դուրս թողնելու հնարավորությունը, ինչպես տեղի էր ունեցել Մոլդովայում մի քանի ամիս առաջ։

Այնուամենայնիվ, ԵՄ-ն նկատի ուներ ոչ թե ընտրությունները, այլ Մոլդովայի՝ ԵՄ-ին և ՆԱՏՕ-ին «շտապ» անդամակցության ուղղությունը, որին կարող է հետևել նաև Հայաստանը։

Վերջին իրադարձությունները և ուկրաինական բանակցությունները սակայն ցույց են տալիս, որ նման ուղղությունը անիրատեսական է, և Մոլդովան, հավանաբար, արագ չի ընդունվի ԵՄ: Միևնույն ժամանակ, ռուսական ճնշումը կշարունակի աճել: Սանդուի՝ Ռումինիային միանալու մասին հայտարարությունը ենթադրում է, որ այս տարբերակը համարվում է ավելի իրատեսական, քան ԵՄ-ին առանձին միանալը։

Սանդուն բազմիցս մեղադրել է Մոսկվային իր երկրի ներքին գործերին միջամտելու փորձերի մեջ: «Նայեք, թե ինչ է կատարվում աշխարհում: Մոլդովայի նման փոքր երկրի համար գնալով դժվար է դառնում գոյատևել որպես ժողովրդավարություն, որպես ինքնիշխան պետություն և, իհարկե, դիմակայել Ռուսաստանին», – նշել է նա փոդքասթում։

Սակայն, մինչդեռ Մոլդովան ունի Ռումինիային՝ որպես քույր երկիր միանալու հնարավորություն, նման ճանապարհը փակ է Հայաստանի համար։

Չնայած, ըստ Reuters-ի, Մոլդովայի 2.4 միլիոն բնակիչներից մոտ 1.5 միլիոնը Ռումինիայի քաղաքացիություն ունի, երկրի բնակչության միայն մոտ մեկ երրորդն է աջակցում երկու երկրների միավորման գաղափարին: Կհաջողվի՞ Մոլդովային դուրս ցատկել ռուսական գնացքից, նախքան աշխարհը սկսի բաժանվել կայսերական «ազդեցության գոտիների»: Եվ որտե՞ղ կհայտնվի Հայաստանը:

Իրանի բողոքի ցույցերի վերաբերյալ Երևանի և Բաքվի դիրքորոշումները հակասական են. մի կողմից՝ պաշտոնական չեզոքություն, մյուս կողմից՝ այաթոլլաների ռեժիմը տապալելուն նպաստելու վատ թաքցված ցանկություն։

Իրանում բողոքի ցույցերի գագաթնակետին Իրանի փոխարտգործնախարարը ժամանեց Երևան՝ ակնհայտորեն հստակ երաշխիքներ ստանալու։ Թեհրանը երաշխիքներ ստացավ նաև Բաքվից և Անկարայից, ինչը որոշ իսրայելցի փորձագետների դժգոհություն առաջացրեց։

Այնուամենայնիվ, և՛ Բաքուն, և՛ Երևանը միաժամանակ «պատրաստում են» պլան Բ։ Մասնավորապես, ամսվա վերջին հայտարարվել է Իսրայելի արտաքին գործերի նախարարի այցը Բաքու։ Մինչդեռ, Երևանում ընթանում են Հայաստանում բնակվող իրանցիների բողոքի ցույցերը՝ շահի վերադարձի պահանջելով։ Միևնույն ժամանակ, հայ կառավարության պաշտոնյան բավականին տագնապալի տոնով հայտարարել է, որ որևէ կապ չկա Իրանի հայերի հետ, և դա չափազանց մտահոգիչ է։ Իրանի քաղաքների փողոցներում «դիակների կույտերի» մասին լրատվամիջոցների հաղորդագրությունների ֆոնին սա յուրահատուկ տրամադրություն է ստեղծում հայ հասարակության մեջ։

Հայաստանի կառավարությունն արդեն երրորդ օրն է՝ տեղեկություն չունի Իրանում ապրող հայերի մասին: Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատար Զարեհ Սինանյանն ասում է՝ ինտերնետի և հեռախոսային կապի խափանման պատճառով այս պահին հնարավորություն չկա գնահատելու իրավիճակն ու դրանից բխող որոշումներ կայացնելու:

Մինչ այդ Հայաստանում հաստատված իրանցիները բողոքի ակցիաներ են անում Երևանում իրենց երկրի դեսպանատան դիմաց՝ պահանջելով դադարեցնել արյունահեղությունը:

«Առաջին և ամենակարևոր պահանջն այն է, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը չեղարկվի, և շահը վերադառնա: Ոչ մի կապ չկա Իրանի, ոչ իմ ընտանիքի, ոչ էլ ուրիշների հետ: ԻԻՀ-ն հիմա մարդկանց զենքերով է սպանում, այն զենքերով, որ պիտի ուրիշ պետությունների դեմ օգտագործի: Այս անգամ կարծում եմ՝ հեղափոխությունը հաջողելու է», – ասաց իրանցիներից մեկը:

Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպան Սերգեյ Կոպիրկինը կանչվել է Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարություն, նրան հանձնվել է բողոքի հայտագիր, որում խորը վրդովմունք է արտահայտվել Վլադիմիր Սոլովյովի հայտարարությունների կապակցությամբ։ Այս մասին հայտնել է ՀՀ ԱԳՆ մամուլի խոսնակ Անի Բադալյանը։

«Հայաստանում ՌԴ դեսպանը կանչվել է ԱԳՆ, նրան հանձնվել է բողոքի հայտագիր, որում խորը վրդովմունք է արտահայտվել  պետական հեռուստաընկերության մաս կազմող ծրագրի եթերում հնչած հայտարարությունների կապակցությամբ: Ընդգծվել է, որ դրանք Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանության դեմ անթույլատրելի ոտնձգություն են ու թշնամական դրսևորում և կոպտորեն խախտում են Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև բարեկամական հարաբերությունների հիմնարար սկզբունքները»,- նշեց ՀՀ ԱԳՆ մամուլի խոսնակը:

Ռուս հեռուստահաղորդավար և քարոզիչ Վլադիմիր Սոլովյովը հայտարարել է, որ միջազգային իրավունքը պետք է անտեսվի, և «հատուկ ռազմական գործողություն» (СВО) պետք է իրականացվի Հայաստանում և Կենտրոնական Ասիայում։

«Այժմ մենք պետք է կենտրոնանանք ոչ թե Սիրիայի կամ Վենեսուելայի վրա։ Մենք չպետք է կորցնենք մեր դիրքերը, բայց մեզ համար ամենակարևորը մեր հարևան երկրներն են։

Այն, ինչ տեղի է ունենում Հայաստանում, մեզ համար շատ ավելի ցավոտ է, քան այն, ինչ տեղի է ունենում Վենեսուելայում: Հայաստանի կորուստը հսկայական խնդիր է: Կենտրոնական Ասիայի խնդիրները նույնպես հսկայական են մեզ համար: Եվ մենք պետք է հստակ ձևակերպենք մեր նպատակներն ու խնդիրները: Մենք պետք է բացատրենք. «Խաղն ավարտված է»: Միջազգային իրավունքն ու միջազգային կարգը անիծված են: Եթե մեր ազգային անվտանգության համար անհրաժեշտ էր Ուկրաինայի տարածքում «հատուկ ռազմական գործողություն» սկսել, ապա ինչո՞ւ նույն պատճառաբանությամբ չենք կարող «СВО» անցկացնել մեր ազդեցության գոտու մյուս մասերում», – ասել է նա:

Սոլովևի հայտարարությունը կոշտ արձագանք առաջացրեց հայ հասարակության մեջ: Այն այնքան անպարկեշտ էր, որ նույնիսկ Ռուսաստանին բացահայտ համակրող քաղաքական ուժերը կոշտ կարծիքներ հայտնեցին:

Հայաստանի Հանրապետությունը կմնա ինքնիշխան, գրել է «Մեր ձևով» շարժման համակարգող Նարեկ Կարապետյանը։ «Մենք հարգում ենք մեր ընկերներին և հարևաններին, բայց ոչ ավելի, քան ինքներս մեզ», – գրել է նա:

Հայ-ռուսական հարաբերություններում բացակայում է լուրջ, անկեղծ և կարեկից երկխոսությունը, հայտարարել է Հանրապետական ​​կուսակցության փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանը։ Աշոտյանը նաև “շփոթված” է Սոլովյովի մոտեցման մեջ նրբության պակասից, փաստորեն՝ կացնային վերաբերմունքից, որը սնուցում է ռուսաֆոբիան Հայաստանում։

Ռուսաստանն արդեն մի քանի «СВО» է անցկացրել Հայաստանում։ Սակայն քաղաքական ուժերը նախընտրել են անտեսել և Ռուսաստանի դերը 2020-2024 թվականների Արցախում տեղի ունեցած իրադարձություններում, և Շուշիի գրավումից հետո ռուսական զորքերի անհասկանալի տեղակայումը, և շրջափակումը, և Ռուսաստանի «չմիջամտությանը», երբ Ադրբեջանը խախտել է Պուտինի կողմից ստորագրված փաստաթղթերը, և 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-24-ը Ստեփանակերտի օդանավակայանում ստեղծված իրավիճակը։ Նրանք նաև մոռացել են, որ 2024 թվականի գարնանը, երբ Արցախում բնիկ հայ բնակչություն չէր մնացել, ռուս գեներալը Ակնայում իր թուրք գործընկերոջը զեկուցում էր, որ վերջապես նրանց միասին հաջողվել է խաղաղություն հաստատել Ղարաբաղում։

Սոլովյովը, անշուշտ, լավ գիտակցում է, որ Ռուսաստանը «հատուկ ռազմական գործողություն» էր իրականացնում Հայաստանի դեմ, երբ հրաժարվեց միջամտել 2022 թվականի սեպտեմբերին Ջերմուկում և Սոտքում տեղի ունեցած իրադարձություններին: Ռուսաստանը բացահայտ հայտարարեց, որ Հայաստանը սահմաններ չունի, ինչը նշանակում է, որ ՀԱՊԿ-ն և Մոսկվան ոչինչ չունեն «պաշտպանելու»։

Այս հայտարարությունը ամենակարևոր «հատուկ գործողությունն» էր, բայց ոչ միայն Հայաստանի, այլև Թուրքիայի և Ադրբեջանի դեմ. չէ՞ որ պարզվեց, որ նրանք նույնպես սահմաններ չունեն: Եվ Մոսկվան է, պահպանելով 1921 թվականի ռուս-թուրքական պայմանագրերը, շարունակում որոշել տարածաշրջանի սահմանները։

ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունը, որը կանչել էր Ռուսաստանի դեսպանին էժանագին քարոզչի հայտարարությունների պատճառով, կարող էր կանչել դեսպանին՝ 1921 թվականի Կարսի պայմանագրին և Բաքվի կողմից 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը Բաքվի կողմից խաթարելուն Ռուսաստանի դիրքորոշման վերաբերյալ: Պուտին, որտե՞ղ է Բերձորի միջանցքը, որտե՞ղ է Արցախը: Սա ի՞նչ է, եթե ոչ հատուկ ռազմական գործողություն:

Մենք տեսնում ենք, որ Կովկասում խաղաղությանը աջակցող Միացյալ Նահանգները կարևորություն է տալիս Ադրբեջանին և ճնշում է գործադրում Հայաստանի վրա՝ խաղաղություն կնքելու համար։ Այս մասին oրերս հայտարարել է Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը։ Նա չի ասել, ինչ կարգի ճնշում է դա, սակայն պարզ է, որ եթե ճնշումով է հարցը լուծվում, ուրեմն՝ այն Հայաստանի շահերին և կամքին հակառակ է։

Ինքը Թրամփը, խոսելով Ալիևի մասին, մի քանի անգամ ասել է, որ լուծել է “նրա հակամարտությունը”, ակնարկելով, որ Հայաստանի համար դա լուծում չէր։ Միակ “լավ բանը” այն է, որ 2025-ի օգոստոսի 8-ին Թրամփը կանխել է Հայաստանի հանդեպ հնարավոր ագրեսիան։

Դեռ 2025-ի հունիսին Ամերիկյան ձեռնարկատիրական ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Մայքլ Ռուբինը  Washington Examiner-ում հրապարակված հոդվածում գրել է, որ “Ալիևը կարող է լրացուցիչ պահանջներ ներկայացնել, և Հայաստանի կառավարությունը կարող է նույնիսկ համաձայնվել դրանցից մի քանիսի հետ, բայց ո՛չ Հայաստանի կառավարությունը, ո՛չ էլ արևմտյան դիվանագետները չեն կարող կանխել ադրբեջանական հետագա ագրեսիան: Ալիևի համար սա իր սեփական գոյատևման հարց է”:

Թրամփը, փաստորեն, կանխել է պատերազմը, ավելի ճիշտ՝ առկախել է, քանի որ համաձայնագրի նախաստորագրելուց անցել է գրեթե կես տարի, սակայն, ինչպես շատերն են նկատում, ոչ մի “առաջընթաց” չկա։ Եւ մոտակա կես տարին ցույց կտա, թե որ ուղղությամբ կզարգանան իրադարձությունները։  Չէ որ Ալիևի խնդիրը չի փոխվել։

Առաջին փորձությունը կլինի Փաշինյանի քաղաքական կայունությունն է, քանի որ Հայաստանը պատրաստվում է հունիսին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին։ Այս մասին Arab News-ի համար գրված իր հոդվածում նշել է Լյուկ Քոֆին։

Փաշինյանը ներկայացվում է որպես խաղաղության “մոնոպոլիստ” Հայաստանուն, նշվում է, որ մնացած ուժերն իբր առաջ են տանում Ռուսաստանի և Իրանի շահերը, որոնք իբրև դեն են Թրամփի ճանապարհին։

Սակայն Հայաստանում բառացիորեն ոչ մի քաղակաքան ուժ հանդես չի եկել օգոստոսի 8-ի համաձայնագրերի դեմ։ Ավելին՝ որոշ ռուսամետ ընդդիմադիր ուժեր կոչ են անում ավելի սերտ աշխատել ԱՄՆ վարչակազմի հետ, առաջարկելով ներառել ծրագրերում նաև Ռուսաստանին, ինչին Թրամփը կարծես դեմ չէ։

Այդ դեպքում ո՞ւմ է պետք Փաշինյանի պարտադիր վերընտրումը և ինչո՞ւ են դա նշում որպես “խաղաղության նախապայման”։ Հնարավո՞ր են գաղտնի զիջումներ, որոնց Փաշինյանը խոստացել է գնալ վերընտրվելու դեպքում։     

Լյուկ Քոֆին նշում է, որ կա նաև Հայաստանի Սահմանադրության զգայուն, բայց չափազանց կարևոր հարցը։ Ադրբեջանը հստակ հայտարարել է, որ այդ հարցը պետք է լուծվի նախքան Բաքուն կկարողանա վավերացնել խաղաղության պայմանագիրը։ Հաջորդ հարցը, որը հրատապ առաջընթաց է պահանջում՝ դա «Թրամփի ուղին» է։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Հայաստանը պաշտոնապես համաձայնել է այս հայեցակարգին, դրա իրականացման ուղղությամբ որևէ բովանդակային քայլ չի ձեռնարկվել։

Ըստ հեղինակի՝ չնայած այս մարտահրավերներին, դեռևս հնարավոր է, որ 2026 թվականը դառնա այն տարին, երբ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև վերջապես խաղաղություն կհաստատվի։ Դրա համար կպահանջվի կայուն միջազգային ներգրավվածություն և շարունակական ճնշում երկու կողմերի վրա՝ իրենց ստանձնած պարտավորությունները կատարելու նպատակով։

Ճնշում բառը առանցքային է․ ըստ հեղինակի, որն արտահայտում է Արևմուտքում բավականին տարածված կարծիքը, եթե Փաշինյանը չվերընտրվի, Սահմանադրությունը չփոխվի, “խաղաղությունը” չկնքվի, ապա Հայաստանի վրա կլինեն նոր ճնշումներ։ Դա կլինի կամ ագրեսիայի համար քարտ-բլանշ Ալիևին, կամ մաքսատուրքեր (Թրամփը խոստովանել է, որ Ալիևին և Փաշինյանին ստիպել է նախաստորագրել համաձայնագիրը, երկու երկրների դեմ 200 տոկոս մաքսատուրք մտցնելով), կամ “Մադուրոյի տարբերակը”։ Եւս մեկ տարբերակ՝ Թրամփն ու Պուտինը պայմանավորվում են “ազդեցության գոտիների բաժանման” մասին։

Այդ ֆոնին գլխավոր հարցը մնում է՝ թե ինչ “ճնշում “կլինի, եթե Փաշինյանը վերընտրվի, եթե Սահմանադրությունը փոխվի, և գա ժամանակը “գաղտնի պահանջները” կատարելու։  Եւ ի՞նչ կլինի Կարսի պայմանագրի փոխարեն։

Նաիրա Հայրումյան