Սկիզբը՝ այստեղ, այստեղ եւ այստեղ 

Step1.am-ի հարցերին պատասխանում է քաղաքագետ Ստեփան Հասան-Ջալալյանը։

-Ադրբեջանը ցեղասպանական գործողություններ է իրականացրել Արցախի ժողովրդի դեմ՝ ուժով օկուպացնելով Արցախը։ Հիմա ՀՀ իշխանությունները հայտարարում են, որ միջազգային դատական ատյաններում չեն բարձրացնելու այս հարցերը։ Ի՞նչ պետք է անել, ի՞նչ ճանապարհներ կան Ադրբեջանին դատարանի առաջ կանգնեցնելու, եթե պետությունը չի բարձրացնում այդ հարցը։ Եվ արդյոք այն, որ ՀՀ այսօրվա իշխանությունները հրաժարվում են Արդբեջանի իշխանություններին պատասխանատվության ենթարկելու հարցը բարձրացնելուց, դա նշանակո՞ւմ է, որ այդ հարցում հետագայում հնարավոր չէ արդյունքի հասնել։

–Ոչ միայն Ադրբեջանին հնարավոր կլինի պատասխանատվության ենթարկել, այլև Ադրբեջան-Արցախ հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ քայլեր ձեռնարկել այն ժամանակ, երբ Հայաստանում կձևավորվի օկուպացված Արցախի Հանրապետության և մասամբ օկուպացված Հայաստանի Հանրապետության ազգային, պետական շահերը սպասարկելու ցանկություն, կարողություն, ունակություն և կամք ունեցող վարչակազմ:

Մինչ այդ Արցախի Հանրապետության մեր հայրենակիցներն առանձին-առանձին, կամ կոլեկտիվ կարող են հայցեր ներկայացնել միջազգային դատարան, մասնավորապես՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան ընդդեմ Ադրբեջանի, սակայն դա չի կարող ունենալ այն ազդեցությունը, ինչը կարող էր ունենալ պետության՝ տվյալ պարագայում Հայաստանի Հանրապետության անունից ներկայացվելու դեպքում:

-Եթե անդրադառնանք արցախցիների սեփականության հարցին, ինչպե՞ս պետք է վերականգնվի այս իրավունքը, արդյոք նախքան խորհրդային շրջանը եղած տոհմային ժառանգությունը եւ սեփականության իրավունքները կարո՞ղ են դեր խաղալ։

-Քանի որ նախորդ հարցի պատասխանի մեջ արդեն անդրադարձա արցախահայության սեփականության իրավունքի պաշտպանության հնարավորությանը, այդ մասով կրկնությունից խուսափելու համար ձեռնպահ կմնամ կրկին անդրադառնալ հիշյալ հարցին:

Ինչ վերաբերում է ժառանգական իրավունքին, այդ համատեքստում սեփականության իրավունքի իրացման հնարավորության դիտարկմանը նախախորհրդային շրջանում, պետք է նշել, որ այդ հնարավորությունը խիստ նվազ է: Թեև Արցախի առանձին տոհմերի, մասնավորապես՝ Արցախի ամենահին իշխանական տոհմի՝ Հասան-Ջալալյանների վերաբերյալ կան ժառանգական իրավունքին վերաբերող փաստեր և փաստաթղթեր, սակայն դրանք այսօր չունեն իրավական ուժ, քանզի արդեն պատմական այդ փաստաթղթերն ընդունվել են միապետական կառավարման ձև ունեցող երկրների՝ սկզբում շահական Պարսկաստանի, իսկ 1813 թվականից ցարական Ռուսաստանի վարչակազմերի օրոք:

1917թ. ցարական Ռուսաստանում տեղի ունեցած հեղափոխության հետևանքով այնտեղ հաստատվել է հանրապետական կառավարման ձև: Իսկ հանրապետական կառավարման ձև ունեցող Ռուսաստանը չի ճանաչել միապետական Ռուսաստանի իրավահաջորդությունը:

Ժառանգական իրավունքին վերաբերվող փաստաթղթերը կարող են իրավական ուժ ստանալ, երբ Հայաստանում, իսկ դեօկուպացիայից հետո նաև Արցախում հանրապետական կառավարման ձևին փոխարինի միապետական կառավարման ձևը: Եվ ժառանգական իրավունքով ձևավորված իշխանությունը որոշում կայացնի իրավական ուժ տալ այդ փաստաթղթերին:

Միայն պատերազմի ավարտից հետո

Ուկրաինան և նրա դաշնակիցները Փարիզում համաձայնության եկան պատերազմի ավարտից հետո նախատեսվող անվտանգության համակարգի հիմնական տարրերի վերաբերյալ։

Փարիզում «Կամեցողների կոալիցիայի» հանդիպումից հետո ԱՄՆ ներկայացուցիչները հայտարարեցին Ուկրաինայի շուրջ բանակցություններում զգալի առաջընթացի մասին։ Դոնալդ Թրամփի հատուկ ներկայացուցիչ Սթիվ Վիտկոֆը այս մասին հայտարարեց իր X-ում՝ ամփոփելով եվրոպացի և ուկրաինացի գործընկերների հետ խորհրդակցությունները։

«Մենք կարծում ենք, որ մենք մեծ մասամբ ավարտել ենք անվտանգության արձանագրությունները, որպեսզի Ուկրաինայի մարդիկ իմանան. երբ սա ավարտվի, այն ընդմիշտ ավարտված կլինի», – ասաց Վիտկոֆը։

Ուկրաինայի զինված ուժերը կլինեն հնարավոր նոր ագրեսիայի դեմ զսպման առաջին գիծը

Փաստաթուղթն ստորագրեցին Ուկրաինայի, Ֆրանսիայի և Միացյալ Թագավորության առաջնորդները՝ Վլադիմիր Զելենսկին, Էմանուել Մակրոնը և Քեյր Սթարմերը։ Այն սահմանում է գործընկերների քաղաքական և իրավական պարտավորությունները, որոնք ուղղված են Ռուսաստանի կողմից հետագա ագրեսիայի կանխարգելմանը և երկարատև խաղաղության ապահովմանը։

Համատեղ հռչակագրում նշվում է, որ Ուկրաինայի ինքնապաշտպանության կարողությունը որոշիչ գործոն է Եվրոպայում կայունության համար։

Երկրները համաձայնեցին շարունակել ռազմական օգնությունը, Ուկրաինայի զինված ուժերի ֆինանսավորումը, գործընկերների պաշտպանական պահուստներին հասանելիությունը և տեխնիկական աջակցությունը: Հատուկ ուշադրություն դարձվեց հրադադարի մոնիթորինգի մեխանիզմին. Միացյալ Նահանգները կառաջարկի շարունակական մոնիթորինգի և ստուգման համակարգ, ինչպես նաև մասնակցություն խախտումները գրանցող և դրանց արձագանքող հատուկ հանձնաժողովին: Քննարկվեց նաև Ուկրաինայի համար բազմազգ ուժերի ստեղծումը, որոնք կարող են գործել ցամաքում, ծովում և օդում, երբ հաստատվի երկարատև խաղաղություն: Փարիզում նաև համաձայնեցվեց համատեղ օպերատիվ շտաբի ստեղծումը:

Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը շեշտեց, որ Ուկրաինայի զինված ուժերը կլինեն հնարավոր նոր ագրեսիայի դեմ զսպման առաջին գիծը: Նա հայտարարեց, որ գործընկերները պարտավորվել են պատերազմի ավարտից հետո աջակցել 700,000-անոց ուկրաինական բանակին՝ տրամադրելով ֆինանսավորում և զենք:

Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցը, իր հերթին, նշեց, որ Գերմանիան պատասխանատվություն է կրում ոչ միայն Ուկրաինայի, այլև ամբողջ Եվրոպայի անվտանգության համար և թույլ կտա ուժերի տեղակայում Ուկրաինային սահմանակից ՆԱՏՕ-ի երկրների տարածքում:

Համաձայնագրի առանձին տարր է ԱՄՆ-Ուկրաինա-Պատրաստակամության համակարգման խմբի կոալիցիան, որը կգործի Փարիզում։

Դաշնակիցները նաև հաստատել են իրենց պատրաստակամությունը՝ կիրառել հետախուզական, դիվանագիտական ​​և պատժամիջոցների մեխանիզմներ ռուսական հետագա ագրեսիայի դեպքում։

Դիտարկվում է մինչև 30,000 զորքերից բաղկացած միջազգային առաքելության ստեղծումը, որը հնարավոր է՝ կազմված լինի Ֆրանսիայից և Մեծ Բրիտանիայից ժամանած զորքերից։

Եվրոպացիները համաձա՞յն են ԱՄՆ խաղաղության պլանի հետ, որը ենթադրում է տարածքային զիջումներ Ուկրաինայի կողմից

Ռուսաստանը մնում է խաղաղության հիմնական խոչընդոտը, որը կտրականապես չի ցանկանում դադարեցնել պատերազմը և մերժում է փոխզիջման հնարավորությունը։ Կրեմլը բազմիցս ընդգծել է, որ չի համաձայնի Ուկրաինայում օտարերկրյա զորքերի տեղակայմանը։ Մասնագետները հիշեցնում են, որ ցանկացած համաձայնագիր իմաստ ունի միայն այն դեպքում, եթե հրադադար կնքվի, և այն մոտ ապագայում տեսանելի չէ։

Անհասկանալի է, թե ինչպես են դաշնակիցները պատրաստվում ստիպել Ռուսաստանին խաղաղություն կնքել։ Արդյո՞ք եվրոպացիները համաձայն են ԱՄՆ պլանի հետ, որը ենթադրում է տարածքային զիջումներ Ուկրաինայի կողմից։

Ռուսաստանը հստակեցրել է, որ չի հրաժարվում պատերազմի դադարեցման իր մաքսիմալիստական ​​պահանջներից։ Նախագահ Վլադիմիր Պուտինի խոսքով՝ Մոսկվան պատրաստ է ընդունել հրադադարը, եթե ուկրաինական զորքերը դուրս գան Դոնեցկի շրջանի իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներից։ Կիևը մերժել է այս պահանջը։