Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ վաղը Ժնևում ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև նախատեսված բանակցություններից մեկ օր առաջ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը զորավարժություններ է անցկացրել Հորմուզի նեղուցում, որտեղով անցնում է աշխարհում սպառվող նավթի մոտ 20 տոկոսը: Այս մասին հայտնում է Ազատությունը։

Իրանական Tasnim գործակալության փոխանցմամբ` «Հորմուզի նեղուցի խելացի վերահսկողություն» անունով զորավարժությունների նպատակն է ստուգել զորքի պատրաստվածությունը «անվտանգության և ռազմական հնարավոր սպառնալիքների» դեմ:

Իրանն ու ԱՄՆ-ն այս ամսվա սկզբին վերսկսեցին բանակցությունները՝ տասնամյակներ շարունակվող վեճը լուծելու և նոր ռազմական բախումը կանխելու համար։ ԱՄՆ-ն մեծ թվով ռազմական տեխնիկա և զորք է ուղարկել տարածաշրջան, որտեղ ուղևորվում է արդեն երկրորդ ավիակիրը: Ամերիկացի պաշտոնյաները Reuters-ին ասել են, որ ԱՄՆ-ն պատրաստվում է երկարատև ռազմական գործողությունների, եթե բանակցությունները ձախողվեն:

Մինչ այդ Իրանի փոխարտգործնախարարը հայտարարել էր, թե Իրանը պատրաստ է փոխզիջումների՝ միջուկային ծրագրի շուրջ ԱՄՆ-ի հետ համաձայնության գալու համար, եթե Վաշինգտոնն էլ պատրաստ լինի քննարկել պատժամիջոցները վերացնելու հարցը:

BBC-ին տված հարցազրույցում Մաջիդ Թախտ-Ռավանչին շեշտել է՝ Թեհրանը միակողմանի զիջումների չի գնա, և հիմա գնդակն ԱՄՆ դաշտում է, որը պետք է ապացուցի, որ ցանկանում է գործարք կնքել։

«Մենք պատրաստ ենք քննարկել այս և մեր միջուկային ծրագրին վերաբերող այլ հարցեր, եթե նրանք ևս պատրաստ լինեն խոսել պատժամիջոցների մասին: Քանզի այդ ապօրինի պատժամիջոցները ևս պետք է լինեն բանակցությունների սեղանին», – ասել է իրանցի դիվանագետը:

Իրանի արտգործնախարարության տնտեսական դիվանագիտության դեպարտամենտի փոխտնօրենն էլ հայտարարել է՝ Իրանը ձգտում է ԱՄՆ-ի հետ այնպիսի համաձայնության, որը տնտեսապես շահավետ կլինի երկու կողմերի համար:

Արտասահմանյան լրագրողները և նույնիսկ ՀՀ քաղաքացիները, ովքեր TRIPP-ի և «Խաղաղության խաչմերուկի» մասին տեղյակ են լրատվամիջոցների «հարձակումներից», ենթադրում են, որ Սյունիքը իսկական շինարարական եռուզերիմեջ է, որ ինժեներները շրջում են՝ մատիտները ականջների ետևում դրած, չափումներ են անում, իսկ նրանց հետևում՝ ռելսերով բեռնված բեռնատարներ, և շուտով ռելսերը կշարվեն կոկիկ շարքով՝ Կենտրոնական Ասիան Եվրոպայի հետ վերջնականապես կապելու մեծ առաքելությամբ։

Սակայն 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում «Թրամփի ճանապարհի» հռչակագրի ստորագրումից վեց ամիս անց Սյունիքում, հայ-իրանական հարավային սահմանին, որտեղ պետք է անցնի ճանապարհը, ոչինչ չի փոխել։ Խորհրդային դարաշրջանի գնացքների վագոնները դեռևս ժանգոտվում են արևի տակ, ոչ մի աշխատանք չի կատարվում, և միակ ակտիվությունը Հայաստանն ու Իրանը կապող նոր ճանապարհի վրա է։ Իրանական ընկերությունները կամուրջներ են կառուցում, թունելներ են փորում, ասֆալտում ճանապաչը, որով իրանական մեքենաների հոսքը չի դադարում։

TRIPP հռչակագրի ընդունումից վեց ամիս անց նույնիսկ ճանապարհի երթուղին և լայնությունն են անհայտ։ Նիկոլ Փաշինյանը ակնարկեց, որ ճանապարհը կլինի 500 մետր լայնությամբ։ Սակայն նա նաև հայտարարեց, որ Բաքուն և Անկարան չեն ցանկանում TRIPP-ը Նախիջևանի և Հայաստանի միջով երկարաձգել մինչև թուրքական սահմանը։ Այդ դեպքում ո՞րն է Հայաստանի կողմից Թուրքիայի և Ադրբեջանի համար ՀՀ տարածքով երկաթուղի կառուցելու իմաստը։ Նախկինում Փաշինյանը ոգևորությամբ բացատրում էր «գլոբալ» նախագծերին միանալը՝ խոստանալով ճանապարհների ապաշրջափակում և «Խաղաղության խաչմերուկ», բայց պարզվում է, որ ոչ միայն Հայաստանը չի ապաշրջափակվի, այլև կարգելափակվի նաև Իրանի կողմից։

Ալիևը, ինչպես միշտ, ավելի անկեղծ է։ Մյունխենի համաժողովում հայ լրագրողի հարցին պատասխանելով Բայդենի վարչակազմի օրոք Հայաստանի իշխանությունների կողմից առաջարկված «Խաղաղության խաչմերուկ» նախագծի մասին, որն առավելություններ ուներ TRIPP նախագծի նկատմամբ, Ալիևը պատասխանեց.

«Ինչ վերաբերում է այսպես կոչված «Խաղաղության խաչմերուկին», գիտեք, երբ նախագահ Թրամփը վերադարձավ (իշխանության), նա մեկնարկեց TRIPP-ը։ Երբ նախագահ Բայդենը վերադառնա, նա էլ կվերագործարկի ձեր «Խաղաղության  խաչմերուկը»։

TRIPP-ի վերաբերյալ Ալիևն ասաց, որ իրենք խնդիրներ չունեն նավթատարների կամ երկաթուղային լոգիստիկայի հետ կապված։ «Ադրբեջանը որևէ հատուկ դժվարություն չի ունենում տարանցիկ բեռնափոխադրումների ապահովման կամ իր արտադրանքի արտահանման հարցում, չնայած Զանգեզուրի միջանցքը լրացուցիչ ներդրում կլինի դրանում։ Բայց էլեկտրական գծերերի, օպտիկամանրաթելային մալուխների, տվյալների կենտրոններից և արհեստական ​​բանականությունից ստացված տեղեկատվության տեղափոխման և տարանցման հետ կապված հարցերը հենց այս ամենն են, որոնց մենք ներկայումս հատուկ ուշադրություն ենք դարձնում», – հավելեց նա։

«Հետևաբար, երբ մենք խոսում ենք միջանցքների մասին, մենք, իհարկե, պետք է ավելի լայն տեսանկյուն ունենանք. ոչ միայն երկաթուղիներ, ոչ միայն ճանապարհներ, այլ ամենը, ինչ նպաստում է կապակցվածությանը և բավարարում է ժամանակակից աշխարհի պահանջներին», – եզրափակեց Ալիևը։

Այլ կերպ ասած, Ալիևը հետաքրքրված է հայ-իրանական սահմանի վերահսկողությունով՝ հիմնականում էլեկտրաէներգիայի և օպտիկամանրաթելային մալուխներով տեղեկատվության փոխանցման համար։

Ռազմավարական առումով, Թրամփի ճանապարհը ժամանակավորապես պաշտպանեց Հայաստանը ագրեսիվ գործողություններից, բայց իրավիճակի ցանկացած փոփոխություն կարող է հանգեցնել այս զսպող գործոնի վերացմանը։

Ռուսաստանը պատրաստ է այլ երկրների հետ քննարկել Ուկրաինայում ռազմական գործողությունների ավարտից հետո ՄԱԿ-ի հովանու ներքո արտաքին վարչակազմի ներդրման գաղափարը։ Այս մասին ՏԱՍՍ-ին տված հարցազրույցում հայտարարել է Ռուսաստանի փոխարտգործնախարար Միխայիլ Գալուզինը։

«2025 թվականի մարտին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հայտարարել է, որ Ուկրաինայի դեպքում ՄԱԿ-ի հովանու ներքո արտաքին վարչակազմի ստեղծումը հնարավոր տարբերակներից մեկն է։ Նմանատիպ նախադեպեր տեղի են ունեցել ՄԱԿ-ի խաղաղապահ գործունեության շրջանակներում։ Ընդհանուր առմամբ, Ռուսաստանը պատրաստ է ԱՄՆ-ի, եվրոպական երկրների և այլ երկրների հետ քննարկել Կիևում ժամանակավոր արտաքին կառավարման ներդրման հնարավորությունը», – հայտարարել է Գալուզինը։

Դիվանագետի խոսքով՝ արտաքին վարչակազմը հնարավորություն կտա Ուկրաինայում անցկացնել ժողովրդավարական ընտրություններ և ստեղծել կառավարություն, «որի հետ կարող են ստորագրվել լիարժեք խաղաղության պայմանագիր և օրինական փաստաթղթեր՝ ապագա միջպետական ​​համագործակցության վերաբերյալ»։

Դեռևս հայտնի չէ՝ այս գաղափարը քննարկվե՞լ է ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի հետ, թե՞ ոչ, սակայն Ռուսաստանը կտրականապես հայտարարել է, որ չի ստորագրի փաստաթղթեր Վլադիմիր Զելենսկու հետ։ ԱՄՆ նախագահը ևս բազմիցս խոսել է Ուկրաինայում նախագահական ընտրությունների անհրաժեշտության մասին։ Վլադիմիր Զելենսկին չի հրաժարվում ընտրություններից, այլ առաջարկում է դրանք համատեղել Ռուսաստանի հետ «խաղաղության պայմանագրի» պայմանների, մասնավորապես՝ տարածքներից հրաժարվելու վերաբերյալ հանրաքվեի հետ։

Արևմտյան լրատվամիջոցները նշում են, որ Ուկրաինայում ընտրությունները և հանրաքվեն կարող են տեղի ունենալ արդեն մայիսին, չնայած Կիևը հերքում է դա։

Միխայիլ Գալուզինը հայտարարել է, որ Մոսկվան պատրաստ է երաշխավորել, որ ընտրությունների օրը Ուկրաինայի վրա հարձակումներ չեն լինի, եթե այնտեղ ընտրություններ անցկացվեն։

Հայտարարությունը հնչում է Ռուսաստանի, Ուկրաինայի և ԱՄՆ-ի միջև փետրվարի 17-18-ը Ժնևում կայանալիք բանակցությունների երրորդ փուլի նախապատրաստական ​​աշխատանքների ֆոնին։