Կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգը անցյալում է։ Այս մասին հայտարարել է Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցը ուրբաթ՝ փետրվարի 13-ին, Մյունխենի 62-րդ անվտանգության համաժողովում (MSC):

Ֆրիդրիխ Մերցը հիշեցրել է, որ համաժողովն անցկացվում է «Կործանման ներքո» մռայլ կարգախոսով։ «Մենք կրկին անցել ենք մի դարաշրջանի շեմը, որը բացահայտորեն բնութագրվում է ուժի կիրառմամբ և մեծ տերությունների քաղաքականությամբ», – նշել է Գերմանիայի կանցլերը։

«Ազատության պաշտպանությունը կպահանջի հաստատակամություն և կամքի ուժ», – հավելել է կանցլերը։ «Դա կպահանջի, որ մենք պատրաստ լինենք փոփոխությունների, ձևափոխությունների և, այո, նույնիսկ զոհաբերությունների։ Եվ ոչ թե մի օր, այլ հենց հիմա», – նշել է նա։

Ռուսաստանի ՀՆԱ-ն կազմում է մոտավորապես 2 տրիլիոն եվրո, մինչդեռ ԵՄ-ինը գրեթե 10 անգամ ավելի մեծ է, հիշեցրել է Մերցը։ ​​«Բայց Եվրոպան 10 անգամ ավելի ուժեղ չէ, քան Ռուսաստանը։ Մեր ռազմական, քաղաքական, տնտեսական և տեխնոլոգիական ներուժը հսկայական է։ Բայց մենք այն դեռևս լիովին չենք իրացրել», – ասել է նա։

Գերմանիայի կանցլերը, դիմելով համաժողովի մասնակիցներին, հաստատեց, որ ինքը կապ է պահպանում Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի հետ միջուկային զսպման հարցի շուրջ՝ Եվրոպայում անվտանգության հետ կապված իր պարտավորությունները կատարելու ԱՄՆ-ի պատրաստակամության վերաբերյալ մտահոգությունների աճի ֆոնին։

«Հիմա ուժեղ Եվրոպայի ժամանակն է», – Մյունխենի համաժողովում ասել է Ֆրանսիայի նախագահ Մակրոնը։ «Եվրոպան պետք է սովորի լինել աշխարհաքաղաքական ուժ։ Դա մեր ԴՆԹ-ի մաս չէր կազմում»։

Ավելի վաղ Foreign Affairs-ը հաղորդել էր, որ Գերմանիան, իր ռազմական հզորությունը զարգացնելով, կարող է դառնալ Եվրոպայի հաջորդ հեգեմոնը։ Այսօր Գերմանիայի ռազմական բյուջեն աշխարհում չորրորդն է։ Երկրի տարեկան ռազմական ծախսերը, կանխատեսումների համաձայն, 2029 թվականին կհասնեն 189 միլիարդ դոլարի, ինչը 2022 թվականի ցուցանիշից ավելի քան երեք անգամ գերազանցում է։

Սա ասոցիացիաներ է առաջացնում ինչպես Առաջին, այնպես էլ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների բռնկման հետ, որոնք նույնպես սկսվել են Գերմանիայի վերելքով։

Ռուսաստանի շուրջ լարվածության աճի և Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի նախաձեռնողական արտաքին քաղաքականության ֆոնին, Միացյալ Նահանգների և առաջատար եվրոպական երկրների բնակիչները ավելի ու ավելի են կարծում, որ աշխարհը գնում է դեպի նոր խոշոր հակամարտություն: Politico-ի պատվերով անցկացված հարցման համաձայն՝ Միացյալ Նահանգներում, Կանադայում, Միացյալ Թագավորությունում, Գերմանիայում և Ֆրանսիայում Երրորդ համաշխարհային պատերազմի հավանականությունն ավելի բարձր է գնահատվում, քան կայունության պահպանումը։

Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Միացյալ Թագավորությունում և Կանադայում հարցվածների կեսից ավելին նշել է, որ իրենց երկրները պետք է ավելացնեն պաշտպանական ծախսերը։

Հայաստանում ընտրարշավը սկսվել է, քաղաքական ուժերի դիրքորոշումները աստիճանաբար ավելի հստակ են դառնում, և միայն մեկ հարց է մնում նրանց ծրագրերում նույնքան անարատ, որքան 16-ամյա աղջիկը՝ Արցախի հարցը։

Ընդամենը երկուսուկես տարի առաջ, ագրեսիայի, օկուպացիայի և ցեղասպանության հետևանքով, հայկական անձնագրեր ունեցող 150,000 մարդ բռնի տեղահանվեց իրենց հայրենիքից, որտեղ նրանք 1989 թվականին իրացրել են իրենց ինքնորոշման իրավունքը և Հայաստանի ու սփյուռքի օգնությամբ պաշտպանել այդ իրավունքը 30 տարի շարունակ։

Ընդամենը երկուսուկես տարի անց Հայաստանի կառավարությունը Արցախի հարցը համարում է փակված, Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման մասին 1989 թվականի որոշումը՝ առոչինչ, իսկ դրա մասին ցանկացած հիշատակում որակում է որպես ոչմիթիզհողություն և ռևանշիզմ (արդարության համար պետք է նշել, որ Սահմանադրությունը դեռևս չի փոփոխվել)։

Շատ հայկական կուսակցություններ ևս փորձում են խուսափել իրենց հռետորաբանության մեջ Արցախի հարցը հիշատակելուց, կարծես Արցախը երբեք գոյություն չի ունեցել։ Ոմանք առաջարկում են առանձին թաղամասեր կառուցել արցախցիների համար և օգնել նրանց բնակարանային հարցերում։ Մյուսները որպես լուծում առաջարկում են «արցախցիների վերադարձը»՝ միջազգային կամ այլ պատրանքային երաշխիքների ներքո։ Այսինքն, ըստ էության, ոչինչ չեն առաջարկում։

Հիշեցումը, որ Արցախը Հայաստանի մաս է կազմում, և որ Հայաստանը պարզապես պարտավոր է պաշտպանել Արցախի ժողովրդի իրավունքները բոլոր միջազգային հարթակներում, որքան էլ դա տարօրինակ հնչի, գալիս է Բաքվից։ Չնայած Արցախի օկուպացիային և բնիկ բոլոր բնակիչների տեղահանությանը, Ալիևը չի կարող յուրացնել այն, ինչը, ըստ Սահմանադրության, պատկանում է հայ ժողովրդին։

«Վաշինգտոնի գագաթնաժողովում ձեռք բերված համաձայնությունները, այդ թվում՝ համատեղ հռչակագիրը և խաղաղության պայմանագրի նախաստորագրումը, փաստացի նշանակում են խաղաղության հաստատում։ Դրա ձևական կողմը կախված է Հայաստանից։ Որքան շուտ Սահմանադրությունը փոփոխվի և վերացվեն Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջները, այնքան շուտ կստորագրվի խաղաղության պայմանագիրը», – հայտարարել է Ալիևը Մյունխենի անվտանգության համաժողովի շրջանակներում։

Սակայն նույնիսկ Ալիևի հիշեցումները հետաքրքրություն չեն առաջացնում Արցախյան հարցի նկատմամբ հայկական քաղաքական դաշտում։ Եթե Հայաստանի Սահմանադրությունը Ալիևի թուլությունն է, ուրեմն այն Հայաստանի ուժն է։ Եվ եթե Ալիևը որևէ իրավունք ունենար Արցախի նկատմամբ, նա չէր հիշի Հայաստանի Սահմանադրությունը և կստորագրեր «խաղաղության պայմանագիրը», որն ինքն է անվանում Հայաստանի կապիտուլյացիա։

«Միայն միջազգային իրավունքին հենվելը բավարար չէ սեփական խնդիրները լուծելու համար։ Եվ Ադրբեջանի օրինակը իսկապես ցույց է տալիս դա։ Այսպիսով, նոր աշխարհակարգի կամ միջկառավարական հարաբերությունների նոր համակարգի ի հայտ գալը անկասկած դատապարտված է տեղի ունենալ։ Միակ հարցն այն էր, թե ով կստանձնի այս քայլի պատասխանատվությունը։ Եվ ես կարծում եմ, որ նախագահ Թրամփը հիանալի աշխատանք է կատարել՝ նախաձեռնելով Խաղաղության խորհրդի ստեղծումը՝ մի հաստատություն, որն ունի մեծ ապագա», – ասել է Ալիևը՝ հավելելով, որ ՄԱԿ-ը լիովին կաթվածահար է։

Ալիևը հակասում է ինքն իրեն, երբ ասում է, որ լուծել է իր խնդիրները՝ առանց հաշվի առնելու միջազգային իրավունքը։ Եթե այդպես է, ապա ինչո՞ւ է նա «խաղաղության պայմանագիրը» պայմանավորում Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությամբ և 1989 թվականի որոշման չեղարկմամբ։ Որովհետև առանց Հայաստանի Սահմանադրությունը փոփոխելու Բաքուն ոչ մի կերպ չի կարող ապացուցել, որ Արցախն ու Նախիջևանը «Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության» մաս են կազմում։

«Ռուսաստանը հայտարարել է, որ խոչընդոտ չի հարուցի մեր տարածաշրջանային նախագծերի վերաբերյալ եւ սրա մասին ես խոսել եմ ՌԴ նախագահի հետ, նա աջակից է այս բոլոր ծրագրերին։ Խնդիրն այն է, որ մի շարք երկրներում ավելի ծանրակշիռ է դառնում այն կարծիքը, որ Նախիջեւանից հետո պետք չի Հայաստանով շարունակել, քանի որ երկաթուղին գտնվում է Ռուսաստանի կառավարման ներքո։ Կողմնակիցներն ասում են, որ Հայաստանը պետք է շրջանցենք ու հիմա մենք փաստորեն դիրքերի կորուստ ենք ունենում։ Ռուսաստանի  դեմ ոչինչ չունենք, բայց լավ կլինի, որ երկաթուղու կառավարումը գնի մեր ու ՌԴ-ի հետ բարեկամ որևէ երկիր, սա տարբերակ է, որը պետք է քննարկել»,– ասել է Նիկոլ Փաշինյանը։ 

Փաստորեն, Փաշինյանը Ռուսաստանին առաջարկում է վաճառել Հայկական երկաթուղիների կառավարումը։ Հիշեցնենք, որ Ռուսաստանի կոնցեսիան մինչև 2038 թ․ է։

Մինչդեռ Հայաստանի կառավարությունը շարունակում է աշխատանքը ռուսական կողմի գործընկերների հետ, մասնավորապես առաջին հերթին երկաթուղու Երասխի և Ախուրիկի հատվածում իրենց ներգրավվածությամբ աշխատանքներ իրականացնելու համար։ Այս մասին նշեց ՏՄԵ նախարար Դավիթ Խուդաթյանը։ Ռուսաստանի փոխվարչապետ Օվերչուկը նախօրեին հայտարարել է, որ Մոսկվան պատրաստ է քննարկել այդ հատվածների վերանորոգումը։

Սակայն Փաշինյանի հայտարարությունը հաստատում է, որ  ռուսական կառավարումը ընդհանրապես անցանկալի չէ։ Արդյո՞ք Փաշինյանն այդ հայտարարությամբ ուզում է ռուսական կողմի վրա բարդել այն, որ Թրամփի ճանապարհը Հայաստանից բացարձակ անջատ է լինելու, և ոչ մի ապաշրջափակում չի լինելու։

Մոսկվան ըստ “սցենարի” պետք է հրաժարվեր նշված հատվածների վերանորոգումից, և այդ դեպքում Փաշինյանը “կբացատրեր”, թե ինչու Բաքուն և Անկարան հրաժարվում են օգտվել Հայաստանի ճանապարհներից։ Բայց հիմա, երբ Ռուսաստանը պատրաստակամ է, դժվար է խոստովանել, որ Թրամփի ճանապարհի իմաստն ի սկզբանե ապաշրջափակումը չէ, այլ հայ-իրանական սահմանի խուլ փակումը, ինչին Ռուսաստանը ուզում էր հասել դեռ 2020 թ, նոյեմբերի 9-ի հայտարարության 9-րդ կետով։