«Թրամփի ուղու» դեպքում մաքսային ծառայություն գործելու է, և քանի որ Հայաստանը երկիրը ԵԱՏՄ անդամ է, ապա այս դեպքում գործելու է միության ամբողջ իրավական համակարգը, փետրվարի 10–ին հայտարարեց ՀՀ ՊԵԿ նախագահ Էդուարդ Հակոբյանը։ Նա եկար-բարակ բացատրեց, որ ուղեվորները հայ մաքսավորների “երես” չեն տեսնելու, և դա լինելու է “ապագայի սահման”։

«Ազատությունը» բացառիկ մեկնաբանություն է ստացել Վենսի աշխատակազմից՝ Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիր այցի մասին գրառումը ջնջելու վերաբերյալ։

Վենսի աշխատակազմից հայտնել են, թե գրառումը սխալմամբ է տեղադրվել անձնակազմի կողմից, որոնք փոխնախագահի գլխավորած պատիրակությունում չեն եղել:

Վենսի խոսնակն իր հերթին հայտարարել է. «Այդ օգտահաշիվը կառավարվում է այն աշխատակիցների կողմից, որոնք հիմնականում տարածում են փոխնախագահի լուսանկարներն ու տեսանյութերը: Այս հարցի շուրջ փոխնախագահի տեսակետին կարող եք ծանոթանալ ինքնաթիռի մոտ նրա արած մեկնաբանությունում»:

Ջեյ Դի Վենսի սոցիալական ցանցերի էջից հեռացվել է Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիր այցելության մասին հրապարակումը։ Այդ հրապարակման մեջ երկու անգամ հիշատակվել էր «Հայոց ցեղասպանություն» եզրույթը։

Վենսի հրապարակումը փոխարինվել է նրա մամուլի քարտուղար Թեյլոր Վան Քիրքի վերահրապարակմամբ՝ Ջեյ Դի Վենսի և նրա տիկնոջ այցելության մասին, որում ասվում է. «Հայաստան կատարած մեր այցի վերջին օրը ծաղիկներ խոնարհեցինք Անմար կրակի մոտ և գրառում կատարեցինք պատվավոր հյուրերի գրքում»։

Անդրադառնալով Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր իր այցելությանը, Վենսն ասաց. «Վաղը մենք այցելելու ենք Ադրբեջանի մի քանի կարևոր վայրեր, և երբ խոսեցինք հայերի հետ, նրանք ասացին, որ սա մեզ համար շատ կարևոր վայր է։ Ակնհայտ է, որ ես առաջին փոխնախագահն եմ, ով երբևէ այցելել է Հայաստան։ Նրանք խնդրեցին մեզ այցելել այդ վայրը։ Ակնհայտ է, որ տեղի է ունեցել շատ սարսափելի բան մի փոքր ավելի, քան 100 տարի առաջ։ Դա շատ կարևոր է նրանց համար մշակութային առումով։ Այսպիսով, ես մտածեցի՝ դա հարգանքի նշան կլինի ինչպես զոհերի, այնպես էլ Հայաստանի կառավարության նկատմամբ, որը մեզ համար շատ կարևոր գործընկեր է եղել տարածաշրջանում։

Ես ուզում էի այցելել և հարգանքի տուրք մատուցել»։

Փաստորեն, ԱՄՆ փոխնախագահը Հայոց ցեղասպանությունը հայերի համար կարևոր է համարում միայն «մշակութային առումով»։ Հավանական է, որ երբևէ հայտնի չդառնա, թե ով կամ ինչն է ստիպել Վենսին փոխել Ծիծեռնակաբերդ այցելության մասին իր գրառումը և հանել «Ցեղասպանություն» բառը։ Սակայն ակնհայտ է, որ Վենսի այցի ամբողջ տրամաբանությունն ուղղված էր տարածաշրջանում «խորհրդային սահմանների» օրինականացմանը՝ Արվախի հարցի չհիշատակում, Բաքվում արված հայտարարությունն այն մասին, որ նա առաջինն էր, որ թռավ Թրամփի «Ադրբեջանի երկու մասերը կապող» մայրուղու վրայով, և «Ցեղասպանություն» բառի և դրա քաղաքական ու իրավական հետևանքների մերժում։

2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում նախաստորագրված հայ-ադրբեջանական փաստաթղթի վերջնական ստորագրումը կլինի Հայաստանին՝ Արցախի, Նախիջևանի, Կարսի և Արարատ լեռան նկատմամբ իր ազգային իրավունքներից զրկելու վերջին գործողությունը։ ԱՄՆ-ն պնդում է Հայաստանի «խորհրդային սահմանները», և դա նրանց պատիվ չի բերում։

ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսը Հայաստանից մեկնում է Բաքու: Երեկ երեկոյան Վենսը թվարկեց, թե ինչ է ԱՄՆ-ն պատրաստ տալ Հայաստանին՝ հայկական բռնակցված տարածքներում գտնվող հանքային պաշարների և ճանապարհների օտարման դիմաց: Սա ներառում է ոչ միայն հայ-իրանական սահմանը և Սյունիքը, այլև Նախիջևանը և Արցախը:

Վենսը հայտարարեց ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանին 11 միլիոն դոլարի արժողությամբ հետախուզական անօդաչու թռչող սարքերի տեխնոլոգիա և մոդուլային ատոմակայաններ վաճառելու մտադրության մասին, ինչը կպահանջի 5 միլիարդ դոլարի ներդրում: Նա նաև ուղղակիորեն աջակցեց Նիկոլ Փաշինյանին առաջիկա ընտրություններում՝ հայտարարելով, որ վարչապետին դժվար աշխատանք է սպասվում:

Բայց ավելի կարևոր է այն, ինչ չասաց Վենսը. նա չմեկնաբանեց «խաղաղության պայմանագրի» պայմանները, Ալմա-Աթայի հռչակագիրը կամ «խորհրդային սահմանները», որոնցով ԱՄՆ-ն որոշեց «բաժանել» տարածաշրջանը: Վենսը չառաջարկեց Հայաստանի անվտանգության երաշխիք այն դեպքի համար, եթե «խաղաղության պայմանագիրը» չստորագրվի կամ քաղաքական իրավիճակը փոխվի: Նա չասաց, թե արդյոք Հայաստանի ատոմակայանը կփակվի, կամ թե ինչպես է Միացյալ Նահանգները վերաբերվում Նախիջևանի Սահմանադրությունից 1921 թվականի Կարսի պայմանագրին հղումը հանելուն։

Հունվարի կեսերին ԱՄՆ-ն և Հայաստանը ստորագրեցին TRIPP-ի վերաբերյալ հայտարարություն, որում խոսվում էր «Ադրբեջանի հիմնական մասի… և նրա Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև կապի մասին»։ Մենք այն ժամանակ հարցրեցինք, թե արդյոք հայ-ամերիկյան հայտարարությունը ստորագրած Հայաստանի և ԱՄՆ-ի արտաքին գործերի նախարարները կարող են ներկայացնել փաստաթուղթ, որում նշված լինի, որ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը ադրբեջանի մաս է կազմում։ Կարսի գործող պայմանագրի համաձայն՝ Նախիջևանը հայկական ինքնավար հանրապետություն է, որը ժամանակավորապես գտնվում է Ադրբեջանի պրոտեկտորատի ներքո։

Երևանում Վենսը նույնպես խոսաց TRIPP-ի մասին՝ դրանով իսկ հաստատելով, որ ԱՄՆ-ն “օրինականացնում” է հայկական տարածքների՝ ոչ միայն Նախիջևանի, այլև Սյունիքի բռնակցումը։ Հենց հունվարին Վաշինգտոնում  հայ-ամերիկյան հայտարարության ստորագրումից հետո Բաքուն որոշեց Նախիջևանի Սահմանադրությունից հեռացնել Կարսի պայմանագրի հղումը՝ այդպիսով բռնակցելով այն։

Մեկնաբանելով «Թրամփի ճանապարհը»՝ Վենսը նշեց, որ իր կարծիքով խնդիրը ներդրումները չեն, այլ Հայաստանի վարչապետի՝ այս ծրագիրը շարունակելու կարողությունը։

«Հարցն այն է, թե ինչպես անենք, որ խաղաղության գործարքը հաջողությամբ հաջորդ փուլ տեղափոխվի, ինչպես անենք, որ վարչապետը կարողանա կենտրոնանալ ապագայի վրա:

Ես գիտեմ, որ ընտրություններն առջևում են, այդ մասին չեմ ուզում խոսել, բայց եթե իմ աջակցությունը ինչ-որ բան նշանակում է, ապա նա անշուշտ ունի այդ աջակցությունը: Նա մի մարդ է, ով կարող է երկարատև գործընկերություն կառուցել, որպեսզի նման ծրագրերը գլուխ գան: Սա մի գիշերում գլուխ եկած բան չէ, բայց օգոստոսի 8-ին հաջորդած ամիսներին մենք արդեն նշանակալի առաջընթաց ունենք»,- Երևանում հայտարարել է ԱՄՆ փոխնախագահը:

Այսպիսով, Վենսը բացահայտորեն հայտարարում է, որ Փաշինյանը պետք է մինչև վերջ կատարի Վաշինգտոնում ստորագրված հայտարարությունը: Այժմ, երբ հայտնի չէ, թե արդյոք Փաշինյանը կվերընտրվի, նա չի կարող «կենտրոնանալ ապագայի վրա»: Այլ կերպ ասած, նա չի կարող կատարել Բաքվի և Անկարայի պահանջները՝ փոփոխել Հայաստանի Սահմանադրությունը և համաձայնվել երկրի հարավի օտարմանը փաստացի միջանցքի անվան տակ։

Այսպիսով, Վենսը երաշխիքներ է տալիս Բաքվին և Անկարային, որոնք պնդում են ընտրություններից առաջ փոփոխել Հայաստանի Սահմանադրությունը: Ի տարբերություն Հայաստանի շատ քաղաքական ուժերի, Բաքուն և Անկարան ՀՀ Սահմանադրությունը ընկալում են որպես հայ ժողովրդի օրինական վկայագիր՝ Կարսի պայմանագրով, Ալմա-Աթայի հռչակագրով և 100-ամյա պատերազմով ու ցեղասպանությամբ Հայաստանից խլված տարածքների նկատմամբ։

Վենսը չի նշել TRIPP-ի լայնությունը կամ թե քանի հայկական հանքավայրեր կփոխանցվեն Միացյալ Նահանգների և «երրորդ երկրների» (որոնք նույնպես ներառված են հայ-ամերիկյան հունվարյան համաձայնագրում) վերահսկողության տակ 99 տարով: Վենսը չի ասել, թե արդյոք կկատարվի Թուրքիայի վաղեմի պահանջը՝ փակել Հայկական ատոմակայանը, որը տարածաշրջանում ռազմավարական եզակի օբյեկտ է։ Նա նաև չնշեց, թե ինչ կլինի հայ-իրանական սահմանին, եթե TRIPP-ը գործի։

Սա ներդրում չէ, այլ զավթում, որը հաստատում է, որ Միացյալ Նահանգները ստանձնում է Ռուսաստանի դերը, որը 2011 թվականից ի վեր վարում է Կարսի պայմանագիրը ավարտելու և տարածաշրջանը Թուրքիային հանձնելու քաղաքականություն: Միացյալ Նահանգները անտարբեր չէ Ռուսաստանի կողմից տարածաշրջանը որպես խաղաքար հմտորեն օգտագործելու նկատմամբ և ցանկանում է ևս օգտվել այս թանկարժեք լոթից: Սակայն Ռուսաստանն արդեն բախվել է իր «մեծապետության» մտածելակերպի դաժան հետևանքներին՝ հայտնվելով փլուզման եզրին, և Միացյալ Նահանգները՝ իր MAGA գաղափարախոսությամբ, նույնպես կբախվի ծանր փորձությունների:

Միացյալ Նահանգները լավ գիտակցում է Հայաստանի ճակատագրական նշանակությունը, որը կարող է լինել և՛ թալիսման, և՛ սև բիծ:

«Սա ամբողջ աշխարհի հնագույն ազգերից, պետություններից մեկն է: Ես ինքս անձամբ քրիստոնյա եմ և ես գիտեմ, թե այս երկիրը ինչ է նշանակում ամբողջ աշխարհի համար և այն կրոնի համար, որ մենք երկուսով դավանում ենք, պարոն վարչապետ», – հայտարարեց Միացյալ Նահանգների փոխնախագահը՝ հավաստիացնելով. – «Ե՛վ նախագահ Թրամփը, և՛ ես շատ նվիրված ենք այս համագործակցությունն ամրապնդելու գործում»:

Այդուհանդերձ Վենսը չի մեկնաբանել Հայաստանի կառավարության կողմից Հայ Առաքելական Եկեղեցու դեմ ուղղված արշավը. այս արշավի ակունքները բխում են Եկեղեցու կողմից ազգային իրավունքները պաշտպանելու փորձերից, որոնք քողարկվում են, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգների մեղսակցությամբ։

Նիկոլ Փաշինյանի դեմքի արտահայտությունը, երբ նա փորձում էր Վենսի այցը Հայաստան ներկայացնել որպես պատմական, արտացոլում էր ապագայի նկատմամբ նրա վախը. Վենսի անձնական երաշխիքները կարճ կապանք են, որը թույլ չի տա Փաշինյանին ցատկել դեպի անդունդը սլացող գնացքից։

Թուրքիայի և Իրանի արտաքին գործերի նախարարներ Հաքան Ֆիդանը և Աբբաս Արաղչին հեռախոսազրույցի ընթացքում քննարկել են Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ բանակցությունների ներկայիս վիճակը։

Ֆիդանը, ուղիղ եթերում խոսելով ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև միջուկային զենքի շուրջ լարվածության համատեքստում, նշել է հետևյալը.

«Այժմ ի հայտ են գալիս սցենարներ, որոնց համաձայն՝ Թրամփի օրոք հատկապես ուժեղացած ամերիկյան նոր անվտանգության դոկտրինի և ԱՄՆ-ի կողմից իր դաշնակիցների համար ավանդական պաշտպանական հովանոցից հնարավոր զրկելու պատճառով, որոշ երկրներ կարող են արագորեն ընտրել միջուկային զենքի ստեղծման ուղին։

Ապագայում ավելի ու ավելի շատ պետություններ, հավանաբար, կսկսեն ձգտել միջուկային զենքի, և դրանք կլինեն ոչ թե Իրանը կամ Մերձավոր Արևելքի այլ երկրներ, այլ Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի և Եվրոպայի պետությունները»։

Ֆիդանը չի պատասխանել «Պե՞տք է արդյոք Թուրքիան ունենա միջուկային զենք» հարցին։

Միացյալ Նահանգները երկար տարիներ միջուկային զենք է պահել ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի տարածքում, սակայն թուրքական կառավարությունը դրանց հասանելիություն չի ունեցել։ Մերձավոր Արևելքում լարվածության սրման ընթացքում ՆԱՏՕ-ն իր միջուկային զենքը դուրս է բերել Թուրքիայից՝ տեղակայելով այն Իսպանիայում և այլ բազաներում։

«Միջազգային անվստահությունը» հանգեցրել է նրան, որ Թուրքիան դեռևս չունի գործող ատոմակայան. Ռուսաստանի կողմից ներկայումս կառուցվող Աքքույու ատոմակայանը դեռևս շահագործման չի հանձնվել։

Թուրքիան բազմիցս հրապարակավ պահանջել է փակել Մեծամորի ատոմակայանը Հայաստանում, որը գտնվում է ներկայիս թուրքական սահմանից 30 կմ հեռավորության վրա։ Չնայած ինտենսիվ լոբբինգի, Թուրքիան մինչ օրս չի կարողացել հասնել այս նպատակին։ Ավելին, Թուրքիան ատոմակայանի առկայությունը Հայաստանում համարում է ատոմային ռումբի համարժեք։

Երեկ ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսի Հայաստան կատարած այցի ժամանակ ստորագրվեց համաձայնագիր Հայաստանում ամերիկյան ոճի մոդուլային ատոմակայաններ կառուցելու մասին: Սա ներկայացվեց որպես տարածաշրջանում Ռուսաստանի ազդեցությունը թուլացնելու փորձ (ՀԱԷԿ-ը, որի շահագործման ժամկետը երկարաձգվել է մինչև 2036 թվականը, գործում է ռուսական նախագծով ռեակտորով), չնայած Ռուսաստանը ներկայումս անմիջականորեն չի շահագործում ՀԱԷԿ-ը: Արդյո՞ք ԱՄՆ-ի հետ համաձայնագիրը նշանակում է, որ ՀԱԷԿ-ը կփակվի, և արդյո՞ք սա ԱՄՆ-ի «տուրք» է Թուրքիային:

Անկարան բազմիցս մտահոգություն է հայտնել Հայաստանում բարձր տեխնոլոգիաների առկայության վերաբերյալ. ամերիկյան կազմակերպությունների կողմից վերջերս Հայաստանում գերհամակարգիչ բացելու որոշումը (հզոր չիպերի փոխանցման մասին Վենսը հայտարարեց Երևանում) որակվեց որպես սպառնալիք Թուրքիայի ազգային անվտանգությանը:

Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանը նույնպես մտադիր է համագործակցել ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հետ արհեստական ​​բանականության ոլորտում, բայց ամերիկյան միջուկային տեխնոլոգիաները Բաքու կամ Անկարա փոխանցելու մասին խոսք չկա:

Իրանը, իր հերթին, հայտարարեց, որ կարող է ուրանի հարստացումը կրճատել մինչև 60%, եթե ԱՄՆ-ն հրաժարվի պատժամիջոցների քաղաքականությունից: Իրանում ևս ռուսական ՀԷԿ է գործում։