Փոխվարչապետ Տիգրան Խաչատրյանն երեկ ընդունել է ԵԽ մարդու իրավունքների հանձնակատար Մայքլ Օ’Ֆլահերթիի գլխավորած պատվիրակությանը:

Ինչպես հայտնում է Կառավարությունը, զրուցակիցները մանրամասն անդրադարձ են կատարել Ղարաբաղի փախստականների իրավունքների պաշտպանության ուղղությամբ Կառավարության որդեգրած քաղաքականությանը: Մասնավորապես՝ մտքեր են փոխանակվել տեղահանվածների կրթական, առողջապահական, սոցիալական պաշտպանության ծառայությունների հասանելիության, ինչպես նաև կայուն զբաղվածության և բնակարանային ապահովման ուղղությամբ Կառավարության կողմից իրականացվող աշխատանքների վերաբերյալ:

“Անդրադառնալով փախստականների սոցիալ-տնտեսական ներառման ուղղությամբ արձանագրված արդյունքներին՝ հանձնակատար Օ’Ֆլահերթին բարձր է գնահատել ՀՀ կառավարության արագ և շուտափույթ արձագանքը”, նշված է հաղորդագրության մեջ։

Չնայած, որ 2,5 տարի առաջ Հայաստանում են հատնվել 150,000 ՀՀ անձնագիր ունեցող արցախցիներ, ովքեր զրկվել են իրենց սեփականությունից և իրավունքներից, Հայաստանի կառավարությունը այդպես էլ չի ստեղծել մեկ մարմին՝ արցախցիների խնդիրները համակարգված լուծելու համար: Նաև չի ստեղծվել համախմբված հիմնադրամ՝ արցախցիներին աջակցելու համար նախատեսված պետական ​​բյուջեից կամ դոնորներից միջոցներ կուտակելու համար: Հիմնադրամի համար չի ստեղծվել հոգաբարձուների խորհուրդ, որը կներառեր ՀՀ կառավարության, դոնորների և արցախյան կազմակերպությունների ներկայացուցիչներին, որոնք կարող էին արագ գնահատել արցախցիների կարիքները և մշակել արդյունավետ համագործակցության ծրագրեր: Նման աշխատանքը կարող է նաև պաշտպանել կառավարությանը այն կասկածներից, որ արցախցիներին աջակցելու համար հատկացված միջոցները ոչ նպատակային են ծախսվում:

Արցախցիներին աջակցելու համար հատկացված միջոցների նկատմամբ հանրային վերահսկողության համակարգի բացակայությունը հանգեցնում է տարբեր կասկածների և նույնիսկ բացահայտ մեղադրանքների: Թվերը ցույց են տալիս, որ միջոցները արդյունավետ չեն ծախսվել. արցախցիների միայն մի փոքր մասն է կարողացել բնակարան գնել պետական ​​ծրագրերի միջոցով, մինչդեռ տեղահանությունից երկու տարի անց արցախցիների մեծամասնությունը զրկվել է պետական ​​ֆինանսական աջակցությունից: Արցախցիների համար զբաղվածության ծրագիրը նույնպես ձախողվել է. չկան տվյալներ այն մասին, թե քանի արցախցի է կարողացել օգտվել դրանից:

Կառավարության անդամներն ևս ընդունում են այս միջոցների անարդյունավետ օգտագործումը: Սոցիալական հարցերի նախարարը նոր է սկսել քննարկել սոցիալական բնակարանաշինության անհրաժեշտությունը: Իսկ վարչապետի աշխատակազմի ղեկավարը, արցախցիների հետ մի քանի հանդիպումներից հետո, ընդունել է, որ որոշ խնդիրներ կարելի է լուծել անմիջական շփումների ընթացքում։

Եվրոպայի խորհուրդը և այլ միջազգային դոնորներ կարող են գովաբանել Հայաստանի կառավարության արձագանքը միայն մեկ առումով. արցախցի փախստականները զանգվածաբար չեն հոսել Եվրոպա և չեն դարձել մեծ գլխացավանք եվրոպական երկրների համար: Նաև այն, որ արցախցիների կողմից էական բողոքի ցույցեր չեն եղել:

Բնականաբար մտահոգիչ է, դատապարտելի է, բայց մյուս կողմից անակնկալ չկա, NEWS.am–ի հետ զրույցում նշել է Արցախի նախկին պետնախարար Արտակ Բեգլարյանը՝ անդրադառնալով Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության նկատմամբ ցմահ ազատազրկման որոշումներին, որոնք կայացվեցին այսօր։

«Հարցն այն է, թե հաջորդ քայլերը որոնք են լինելու։ Նկատի ունեմ նախ կբողոքարկեն, թե չէ հայերը, երկրորդը, Ադրբեջանի իշխանությունները հիմա արդյոք նախատեսո՞ւմ են օրինակ ներումով կամ համաներումով ազատ արձակել մի մասին։ Իրենք սովորաբար ազատ են արձակում շինծու դատավարություն անցած, արդեն չակերտավոր ասած պատիժը կրող հայերին և չի բացառվում, որ սա կապ ունի նաև ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսի  այցի հետ, առնվազն մի մասի պարագայում։

Այսինքն ժամկետային առումով համընկնություն կա, թե մյուս կողմից սպասելի էր, որ հենց այս շաբաթներին պետք է այդ դատավճիռը լիներ, գործընթացը այդ ուղղությամբ էր գնում»,–ասաց նա։

Ժամկետներն իրոք համընկել են․ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը Միլանում ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման արարողությանը մասնակցելուց հետո կժամանի Հայաստան և Ադրբեջան։

«Իտալիայից հետո Վենսը կմեկնի Հայաստան և Ադրբեջան, որտեղ Թրամփը նրան հանձնարարել է մշակել համաձայնագիր՝ ուղղված երկու երկրների միջև քառասունամյա հակամարտության դադարեցմանը», – գրում է Associated Press-ը՝ չհստակեցնելով, թե կոնկրետ որ օրը ԱՄՆ փոխնախագահը կժամանի Հայաստան և Ադրբեջան։

Իտալիայի Միլան քաղաքում ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացումը տեղի կունենա փետրվարի 6-ին:

Մինչ Վենսի այցը բազմաթիվ հայ և օտարերկրյա գործիչներ հրապարակավ դիմել են ԱՄՆ վարչակազմին՝ կոչ անել Ալիևին որպես խաղաղության հաստատելու բարի կամք ազատ արձակել Բաքվում պահվող հայ գերիներին։ Վերլուծաբանները նշում են, որ այդ քայլը մեծ իմիջային օգութներ կբերի Թրամփի վարչակազմին, ինչպես նաև կհեշտացնի հաշտեցման գործընթացը։

Գերիների առկայությունը հուզմունքային ծանր կնիք է գործընթացի վրա․ չնայած հանրային հուզմունքը բուռն չի արտահայտվում, սակայն հոգու մեջ յուրաքանչյուրը հրաշքի է սպասում և ազատություն ցանկանում գերության մեջ պահվողներին։

Ինչպես հայտնում են ադրբեջանական լրատվամիջոցները, Մելիքսեթ Փաշայանը դատապարտվել է 19 տարվա ազատազրկման, Գարիկ Մարտիրոսյանը՝ 18 տարվա, Դավիթ Ալավերդյանը՝ 16 տարվա, Լևոն Բալայանը՝ 16 տարվա, Վասիլի Բեգլարյանը՝ 15 տարվա, Գուրգեն Ստեփանյանը՝ 15 տարվա և Էրիկ Ղազարյանը՝ 15 տարվա ազատազրկման։

Ավելի վաղ «դատարանը» ԼՂՀ նախկին նախագահ Արկադի Ղուկասյանին և ԼՂՀ նախկին նախագահ Բակո Սահակյանին դատապարտել է 20 տարվա ազատազրկման, իսկ ԼՂՀ նախկին նախագահ Արայիկ Հարությունյանին, Ազգային ժողովի նախկին նախագահ Դավիթ Իշխանյանին, արտաքին գործերի նախկին նախարար Դավիթ Բաբայանին, ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար Լևոն Մնացականյանին և նրա տեղակալ Դավիթ Մանուկյանին՝ ցմահ ազատազրկման։

Արդյո՞ք Վենսի այցը ազատություն կբերի այսօրվա դատապարտյալներին, և արդյո՞ք դա կվերաբերի Ռուբեն Վարդանյանին։

Արցախի նախկին պետնախարար, հայտնի բարերար, գործարար, այժմ Բաքվի բանտում գտնվող Ռուբեն Վարդանյանը կնոջ՝ Վերոնիկա Զոնաբենդի հետ հեռախոսազրույցի ժամանակ խնդրել է հրապարակայնացնել Ալբեր Կամյուի «Ընդվզող մարդը» (1951) էսսեից հետևյալ միտքը.

«Մենք չենք կարող կանխատեսել ապագան, և հնարավոր է, որ վերածնունդը անհնար լինի», -ասել է Ռուբենը։-«Մենք պարզապես հրաժարվում ենք խոնարհ լինելուց: Մենք պարտավոր ենք խաղադրույք կատարել վերածննդի վրա: Այնուամենայնիվ, մեզ այլ ընտրություն չի մնացել. մենք կամ կվերածնվենք, կամ կմեռնենք»:

Armine Martirosyan

Երրորդ տարին է, ինչ հետևյալ հարցերը մնում են անպատասխան.

1. Որքա՞ն է Արցախից փախստականների ընդհանուր թիվը, և ո՞ր պաշտոնական փաստաթղթում է գրանցված այս թիվը։

2. Ինչո՞ւ, եթե Հայաստանի կառավարությունը Արցախը համարում է ադրբեջանի մաս, ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած հայերին տրվում է ոչ թե փախստականի միջազգային կարգավիճակի մասին փաստաթուղթ, այլ ժամանակավոր պաշտպանության անորոշ վկայական։

3. Ինչո՞ւ, չնայած այն հանգամանքին, որ Հայաստանի կառավարությունը պաշտպանություն է տրամադրել արցախցիներին, որոնք «Հայաստանում կամ դրանից դուրս են գտնվում, որոնց վերջին գրանցված հասցեն Լեռնային Ղարաբաղն էր, կամ ովքեր իրականում բնակվել են այնտեղ և գրանցվել են Հայաստանի միգրացիոն մարմիններում սեպտեմբերի 19-ից հետո», և ըստ ընդունված փաստաթղթի՝ այդ անձինք «օրենքի ուժով ստանում են փախստականի կարգավիճակ և միջազգային իրավունքով երաշխավորված փախստականների իրավունքներ», այդ կարգավիճակը չի ճանաչվում Հայաստանից դուրս, բացառությամբ Հունգարիայի, որի վիճահարույց ծրագիրը նպատակ ունի արտաքսել արցախցիներին Հայաստանից։

4. Ինչո՞ւ, եթե Հայաստանի կառավարությունը Արցախը համարում է ադրբեջանի մաս, ստանձնում է մեկ այլ պետության գործառույթներ և հանում է Արցախում գրանցումը՝ նրանց ժամանակավոր գրանցելով Հայաստանում: Հայաստանը նման լիազորություն չունի այլ երկրների քաղաքացիների համար։

5. Ինչո՞ւ, եթե Հայաստանի կառավարությունը Արցախը համարում է ադրբեջանի մաս, արցախցիները միջազգայնորեն չեն ճանաչվում որպես փախստականներ: Նրանց չեն տրամադրվում ճանապարհորդական փաստաթղթեր, և նրանց մերժվում է մի շարք երկրներ մուտք գործելը, չնայած այն հանգամանքին, որ այդ երկրների դեսպանատները ուղղակիորեն հղում են կատարում Հայաստանի կառավարության որոշմանը և առաջարկում են մերժման պատճառները պարզաբանել ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարության հետ։

6. Ինչո՞ւ են արցախցիները ստիպված ամիսներով դիմել տարբեր մարմինների՝ ապացուցելով իրենց ընտանեկան կապերը՝ ով ում որդին, թոռը կամ դուստրն է, և որոշ դեպքերում՝ նույնիսկ իրենց ծագումը Արցախում, եթե ամբողջ համապատասխան տվյալների բազան գտնվում է Հայաստանի կառավարության տիրապետության տակ։

Փախստականը «մարդասիրական քեյս» չէ, այլ իրավունքի սուբյեկտ: Նրանց իրավունքները ամրագրված են միջազգային իրավունքում և պարտադիր են դրան միացած պետությունների համար: Հայաստանը ՄԱԿ-ի «Փախստականների կարգավիճակի մասին» կոնվենցիայի կողմ է։