Մարտի 12-ի նիստում Հայաստանի կառավարությունը հաստատեց ՀՀ-ի և Եվրոպական հանձնաժողովի միջև «Բազմաճյուղ բյուջետային աջակցության համաձայնագրի» ֆինանսավորման համաձայնագիրը։ Այն նախատեսում է ՀՀ-ին 90 միլիոն եվրո բյուջետային աջակցության և 53 միլիոն եվրո տեխնիկական օգնության տրամադրում։

Երեկ Եվրախորհրդարանում ելույթ ունենալով՝ Նիկոլ Փաշինյանը խուսափեց ԵՄ-ին Հայաստանի մոտալուտ անդամակցության մասին խոսելուց։ Նա նշեց, որ ոչ մի երկիր չի կարող դառնալ ԵՄ անդամ՝ առանց ԵՄ չափանիշներին համապատասխանելու։ «Հետևաբար, մեր խնդիրն է շարունակել բարեփոխումների ուղին՝ մեր եվրոպացի գործընկերների աջակցությամբ, և նախ օբյեկտիվորեն բավարարել ԵՄ անդամակցության չափանիշները», – ասաց նա։

Դիվանագիտականից թարգմանելով սա նշանակում է. Եվրոպա, տուր մեզ գումար բարեփոխումների համար, իսկ հետո մենք կորոշենք՝ կմիանա՞ Հայաստանը ԵՄ-ին։ Կարևորը գումարն է՝ պայքարելու հիբրիդային սպառնալիքների դեմ, ապահովելու իշխանության վերարտադրությունը և ամենակարևորը՝  կանխելու ռևանշիզմը։ Փաշինյանը մանրամասն բացատրեց, որ եթե ինքը չմնա իշխանության գլուխ, կգան նրանք, ովքեր կվերակենդանացնեն «ղարաբաղյան շարժումը» և ԿԳԲ-ի հրամանով կխաթարեն «խաղաղությունը»։ Իսկ  դրանց դեմ պայքարելու համար անհրաժեշտ են մեծ գումարներ։

Ստրասբուրգից վերադառնալուց անմիջապես հետո Փաշինյանը կառավարության նիստում հաստատեց ԵՄ աջակցությունը, որը հիմնականում կուղղվի բյուջե։ Նույն օրը նա ևս 4,6 միլիարդ դրամ հատկացրեց բարձրաստիճան պաշտոնյաների պարգևավճարների համար։

ԵՄ-ի կողմից Հայաստանում իշխող կուսակցությանը և նրա տարածաշրջանային քաղաքականությանը ցուցաբերվող բացահայտ աջակցությունը խիստ բացասաբար է անդրադառնում ԵՄ-ի հեղինակության վրա, որը Հայաստանում միշտ ընկալվել է որպես միջազգային իրավունքի և ժողովրդավարական սկզբունքների պահապան: Հայաստանում միշտ գիտեին, որ աջակցություն կգտնեն Բրյուսելում և Ստրասբուրգում, եթե հանդիպեն իրավունքների և միջազգային կանոնների խախտումների։

Այնուամենայնիվ, 2022 թվականի հոկտեմբերին Պրահայում, Շառլ Միշելի և Էմանուել Մակրոնի աջակցությամբ, Փաշինյանն ու Ալիևը ստորագրեցին փաստաթուղթ, որը «հաստատում էր» Հայաստանի սահմանները խորհրդային վարչական սահմաններին և Ալմա-Աթայի հռչակագրին համապատասխան: Սակայն նույնիսկ Մակրոնը զարմացավ Փաշինյանի կրծքին խփած նշանից, որը պատկերում է Հայաստանի «խորհրդային» սահմանները: Չէ՞ որ պետությունների ղեկավարները սովորաբար հպարտանում են նվաճումներով և սահմանների ընդլայնմամբ, այլ ոչ թե դրանց կրճատմամբ։

Չնայած այն հանգամանքին, որ 2020-2024 թվականներին Եվրախորհրդարանը մի քանի բանաձևեր ընդունեց, որոնք դատապարտում էին Արցախում էթնիկ զտումները, իսկ Ֆրանսիայի խորհրդարանը նույնիսկ կոչ արեց ճանաչել Արցախը և վերադառնալ 1994 թվականի սահմաններին, Եվրոպական հանձնաժողովը և պետությունների ղեկավարները չեն դատապարտել Արցախում ուժային «կարգավորումը» կամ հայկական տարածք ներխուժումը։

Արցախում ուժի կիրառման նկատմամբ ԵՄ-ի «լոյալ» մոտեցումը «ծննդաբերեց» Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժումը, այնուհետ՝ Իսրայելի և ԱՄՆ-ի հարձակումը Իրանի վրա: Եվ հիմա եվրոպական ղեկավարության ներսում ներքին պայքար է ընթանում. արդյո՞ք Եվրոպան կմնա միջազգային կարգի պահապանը, թե՞ կհրաժարվի դրանից։

Եվրահանձնաժողովի (ԵՀ) նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը քննադատության է ենթարկվել Եվրախորհրդարանում իր դաշնակիցների կողմից՝ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգից հրաժարվելու մեղադրանքով: Հակասությունները ծագել են ֆոն դեր Լեյենի այն հայտարարությունից, որ «Եվրոպան այլևս չի կարող լինել հին աշխարհակարգի պահապանը» Մերձավոր Արևելքում հակամարտության համատեքստում: Առաջին օրերին Եվրահանձնաժողովի ղեկավարը աջակցություն է հայտնել Թեհրանում ռեժիմի փոփոխությանը և առնվազն մեկ տասնյակ հեռախոսազրույցներ է ունեցել ԵՄ-ի և Պարսից ծոցի երկրների ղեկավարների հետ։

Ֆոն դեր Լեյենը, մարտի 9-ին ԵՄ դեսպանների համաժողովում ելույթ ունենալով, հայտարարել է, որ «իրանյան ռեժիմի համար արցունքներ չպետք է թափվեն», և որ իրանցի ժողովուրդը արժանի է իր ապագան որոշելու իրավունքին, նույնիսկ եթե դա նշանակում է վտանգ և անկայունություն”։

Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիո Կոստան, իր հերթին, ասել է. «Մենք հասկանում ենք նոր իրականությունը, որտեղ Ռուսաստանը խաթարում է խաղաղությունը, Չինաստանը՝ առևտուրը, իսկ Միացյալ Նահանգները մարտահրավեր է նետում կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգին»։

Կոստան ընդգծեց, որ ԵՄ-ն ձգտում է, որ իրանցիները ձեռք բերեն իրավունքներ և ազատություններ, «սակայն ազատությունն ու մարդու իրավունքները չեն ձեռք բերվում ռումբերով: Միայն միջազգային իրավունքն է դրանք պաշտպանում»:

Դրանից հետո Կոստան մեկնել է Բաքու, որտեղ հայտարարել է, որ «Բաքու-Նախիջևան երկաթուղու կառուցումը կլինի կարևոր քայլ, որը կարող է ամրապնդել Եվրոպայի և Ասիայի միջև առևտրային կայունությունը»: Նա Բաքվին չի մեղադրել միջազգային կանոնները խախտելու մեջ:

Մինչդեռ, ԵՄ արտաքին գործերի նախարար Կայա Կալլասը հայտարարել է, որ Իսրայելը պետք է դադարեցնի իր գործողությունները Լիբանանում: «Իսրայելի արձագանքը «Հեզբոլլահի» գործողություններին չափազանց կոշտ է եղել: Նրանց գործողությունները զանգվածային տեղահանության պատճառ են դառնում և ավելի են անկայունացնում փխրուն իրավիճակը», – հավելել է նա:

«Այո, իմ ցուցումով է եղել, ես խնդրել եմ, որ նա հրաժարականի դիմում գրի։ Երբ երկրի վարչապետն ասում է՝ Ղարաբաղյան շարժում չկա, օտարերկրյա հյուրին Արցախյան հիմնահարցի թեմայով գիրք նվիրելը ի՞նչ է նշանակում։ Ես դա համարել եմ կառավարության վարած արտաքին քաղաքականությանը հակառակ գործողություն եւ սադրիչ գործողություն»,- այսօր լրագրողներին ասաց Նիկոլ Փաշինյանը՝ անդրադառնալով Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի ղեկավարի պաշտոնից Էդտիա Գզոյանի հրաժարականին։

Փաշինյանը նշեց, որ Հայաստանում արտաքին քաղաքականություն վարում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը։ «Եվ Հայաստանի այն պետական պաշտոնյան, ով կառավարության վարած արտաքին քաղաքականությանը հակասող բան կասի, պետք է ազատվի աշխատանքից, ըտեղ ի՞նչ թեմա կա։ Այսինքն՝ մենք պետություն ենք, թե՞ ինքնագործ խմբակ։ Եթե մենք նվեր ունեինք, կարո՞ղ է վախենում էինք նվիրել, պետք է այլ մարդու միջոցով փոխանցեինք»,- հավելեց Փաշինյանը։

Հիշեցնենք, որ Էդիտա Գզոյանն ուղեկցել էր Ցեղասպանության հուշահամալիր այցելած ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսին եւ նրան Արցախի մասին գիրք էր նվիրել։

Նիկոլ Փաշինյանը ելույթ ունեցավ Եվրախորհրդարանում և հայտարարեց, որ «որոշ հոգեւորականներ, ովքեր ցինիկ կերպով խախտել են հոգեւոր բարեվարքության բոլոր կանոնները, այդպիսով՝ իրենք իրենց խոցելի դարձրել օտարերկրյա հատուկ ծառայությունների համար (ի դեպ՝ նրանցից ոմանց ԽՍՀՄ ՊԱԿ գործակալ լինելու փաստը ապացուցվում է փաստաթղթերով), ահա այդ հոգեւորականները Հայաստանի Հանրապետությունում ստանձնել են պատերազմի կուսակցության առաջնորդությունը՝ իրենց շուրջ հավաքելով Հայաստանի նախկին ղեկավարներին, նրանց հետ կապված որոշ ուժերի, որոշ ռուսաստանաբնակ եւ բելոռուսամետ օլիգարխների, եւ փորձում են Հայաստանի անկախությունը զոհաբերել երրորդ երկրների շահերին։ Մենք նոր հակամարտություն, նոր պատերազմ թույլ չենք տալու»։

Փաշինյանի Ստրասբուրգում ելույթի պահին Հայաստանի քննչական կոմիտեն քրեական գործ հարուցեց՝ հիմնվելով Արտաքին հետախուզության ծառայության զեկույցի վրա՝ ընտրական գործընթացին հնարավոր արտաքին միջամտության վերաբերյալ։

Մարտի 10-ին Արտաքին հետախուզության ծառայությունը հայտարարեց, որ տեղեկություններ ունի օտարերկրյա պետությունում հայ ձեռնարկատերերի և ՀՀ քաղաքացիների վրա ճնշում գործադրելու փորձերի մասին։ Ծառայության տվյալներով՝ մի քանի անձինք, ներկայանալով որպես հետախուզության աշխատակիցներ, փորձում են համոզել նրանց աջակցել Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցող որոշակի քաղաքական ուժերին։

Քննչական կոմիտեի տվյալներով՝ ճնշում են գործադրում խոշոր գործարարները, երկրի հայ համայնքի առաջնորդները և քրեական հեղինակությունները։ Դրա դիմաց նրանք խոստանում են կազմակերպել ընտրողների ժամանումը Հայաստան և ապահովել նրանց կացարանով ընտրությունների շրջանում։

Դանիել Իոննիսյանը գործի էությունն ավելի պարզ բացատրեց. «Փորձ է արվում մոտ 80,000 ընտրող բերել 100,000 ռուբլի ընտրակաշառքի դիմաց»։ Իոննիսյանը նշեց, որ բողոք է ներկայացրել Ռուսաստանի ԱԴԾ-ի դեմ։

Այսպիսով, դեռևս քննության ավարտից առաջ Նիկոլ Փաշինյանը հրապարակեց իր դատավճիռը, հայտարարելով, որ քահանաները՝ ԵՄ-ում հայ լոբբիստները, որոնք դարձել են «պատերազմի կուսակցություն», ցանկանում են «վերագործարկել ղարաբաղյան շարժումը» և ոչնչացնել այն ամենը, ինչին Փաշինյանը հասել է անհավանական ջանքերի շնորհիվ։ Նա հայտարարեց, որ «թույլ չի տա» այդ ուժերի հաղթանակը՝ առանց նշելու, թե ինչ մեթոդներ կօգտագործի թույլ չտալու համար։

Հայաստանում վաղուց խոսվում է «մոլդովական սցենարի» իրականացման մասին, ըստ որի կարող է մերժվի որոշ ուժերի գրանցումը։ Երեկ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի ղեկավարը հայտարարեց, որ իրենք որևէ մեկի գրանցումը նախապես մերժելու ծրագրեր չունեն։ Սակայն «մոլդովական սցենարի հայկական ոճը» կարող է ավելի օրիգինալ լինել. հնարավոր է կչեղարկվի ոչ թե գրանցումը, այլ հենց ընտրությունները, քանի որ, անկախ արդյունքից, դրանք կարող են ճակատագրական լինել Նիկոլ Փաշինյանի համար։ Եթե նա հաղթի, Փաշինյանը ստիպված կլինի լուծարել Հայաստանի Հանրապետությունը՝ մնալով նրա փլատակների տակ։ Իսկ եթե պարտվի, նրան սպառնում է լուրջ քրեական հետապնդում։

Հայկական շատ կուսակցություններ դեռևս տատանվում են և չեն հայտարարել ընտրություններին իրենց մասնակցության կամ դրանց հավանական ձևաչափի մասին: Սա վերաբերում է և՛ Սերժ Սարգսյանի Հանրապետական ​​կուսակցությանը, և՛ Դաշնակցությանը: Հնարավոր է՝ նրանք տեղյակ են մոլդովական սցենարի հայկական տարբերակից և չեն ցանկանում էներգիա վատնել ընտրությունների վրա, որոնք կամ չեն կայանա, կամ նոր Սահմանադրության ընդունումից հետո խորհրդարանը կլուծարվի։

Միայն Սամվել Կարապետյանի և Գագիկ Ծառուկյանի քաղաքական ուժերն են վճռականորեն հայտարարել ընտրություններին իրենց մասնակցության մասին: Չնայած նրանցից ոչ մեկը երբեք չի խոսել դեօկուպացիայի կամ ռևանշիզմի մասին, Փաշինյանն արդեն նրանց անվանել է «պատերազմի կուսակցություն»։

Փաշինյանի երեկվա հայտարարությունները նման են ընտրությունների հնարավոր չեղարկման և արտակարգ դրություն հայտարարելու հոգեբանական նախապատրաստության՝ «պատերազմի կուսակցության» և ռևանշիզմի դեմ պայքարի պատրվակով:

Հայ-իրանական սահմանին Ագարակի անցակետում թվում է, թե արտառոց ոչինչ չի կատարվում, թեկուզ հայ սահմանապահն ասում է, որ “չի կարող ասել, անցակետը բաց է, թե փակ”:

Այս պահին հազվագյուտ իրանցիներ են գաիս Հայաստան, ովքեր հիմնականում բաց չեն խոսելու համար: Ինչեւէ, իրանցի մի կին ասում է, որ հիմնականում մարդիկ փողի համար չեն կարողանում երկիրից դուրս գալ: “Ոչ դեղ ենք կարողանում գնել, ոչ սնունդ: Առաջին օրն, իհարկե, սարսափելի էր, բայց այնպես չէ, որ հիմա լավ է: Ավելին, պատերազմը տարածվել է Թեհրանի շուրջ: Մարդիկ նկուղներում ու տանն են գերադասում մնալ, քանի որ այդպես ավելի ապահով են համարում”:

Այս կինը Հայաստան է եկել ընտանիքով` երրորդ երկիր տեղափոխվելու համար, որը չի ցանկանում նշել:

Իրանական բեռնատարների հոսքը կարծես նվազել է, ավելի շատ հայկական եւ վրացական համարանիշերով բեռնատարներ են հանդիպում Սյունիքում:

Բեռնատարներն ելումուտ են անում անցակետում:

Ագարակում տեղացիները նույնպես չգիտեն, բաց է թե փակ է անցակետը: “Ամեն ժամ բան է փոխվում, չգիտենք: Այսօր փակ է, օրինակ, բայց չենք կարող ասել, մեկ ժամ հետո ինչպես կլինի”, ասում է տեղացի տաքսու մի վարորդ:

Տեղացի մեկ ուրիշն ասում է, որ ոչ մի ռումբի ձայն չեն լսել: “Սուտ է, որ ասում են Կապանում լսել են, մեր քթի տակ, ոնց է, մենք չենք լսել, իրենք լսել են…”, ասում է մի մեղրեցի:

Դե իսկ Մեղրու երկաթուղում էլ ժանգոտ վագոններն շարունակում են կանգնած մնալ, Արաքսն էլ իր հունով դեպի ծով է հոսում: Միակ բանն, որ փոխվել է “Թրամփի ուղում”, դա նոր հայկական դրոշն է, որին հանգիստ և ուշադիր նայում է Նոր Զելանդիայից մի տուրիստ:

Մարութ Վանյան