Իրանի վրա մեկ շաբաթ տևած զանգվածային հրթիռային հարձակումներից և իրանական ղեկավարության՝  կապիտուլյացիայից հրաժարվելուց հետո, Դոնալդ Թրամփը կոչ է արել իրանցի զինվորականներին և դիվանագետներին հանձնվել:

Չնայած վերլուծաբանները ենթադրում են, որ պատերազմը կերկարի, Թրամփի կոչը համարվում է իրանական հակամարտությունում հաղթանակն ապահովելու նրա վերջին փորձ: Իրանում ինստիտուցիոնալ իշխանությունը ոչնչացնելու և այն էթնիկ տարածքային գծերով բաժանելու փորձերը՝ քրդերին ցամաքային գործողությունների մեջ ներգրավելով, մինչ այժմ անհաջող են եղել: Հիմա Թրամփը կոչ է անում զինաթափվել ԻՀՊԿ զինվորականներին՝ խոստանալով նրանց համաներում: Նա նաև կոչ է արել տարբեր երկրներում գտնվող իրանցի դիվանագետներին փախչել, քանի ուշ չէ: Այս կոչը նշանակում է, որ որոշ երկրներում Իրանի դեսպանները կարող են գերևարվել: Դե եթե կանոններ չկան, ուրեմն՝ առանց կանոնների:  

Դոնալդ Թրամփը կոչ է անում Իրանի զինված ուժերի, ոստիկանության և Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի անդամներին վայր դնել զենքերը՝ խոստանալով «լիակատար անձեռնմխելիություն», եթե նրանք հրաժարվեն երկրի իշխող հոգևորական կառույցից։

Մարտի 5-ին Սպիտակ տանը ելույթ ունենալով՝ Թրամփը անվտանգության ուժերին հորդորել է կանգնել իրանական հանրությանը կողքին և օգնել տապալել 1979 թվականի Իրանական հեղափոխությունից ի վեր երկիրը կառավարող կառավարությունը։

Թրամփը նաև կոչ է արել արտերկրում տեղակայված իրանցի դիվանագետներին ապաստան խնդրել և օգնել Իրանի ապագան ձևավորելուն. «Մենք կոչ ենք անում աշխարհի տարբեր ծայրերում գտնվող իրանցի դիվանագետներին ապաստան խնդրել և օգնել մեզ ձևավորել նոր և ավելի լավ Իրան՝ մեծ ներուժով»:

Սպիտակ տանը ունեցած ելույթի ժամանակ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը շնորհակալություն է հայտնել իր «հրաշալի իսրայելցի գործընկերներին», որոնք ժամանակացույցից շուտ «շարունակում են ոչնչացնել թշնամուն և այնպիսի մակարդակներով, որոնք մարդիկ երբեք չեն տեսել»։

Թրամփը հայտարարել է, որ Իրանը « ռազմաօդային ուժեր, օդային պաշտպանություն չունի» և որ «նրանց բոլոր ինքնաթիռները չքացել են»։

Իրանի հզոր զինված ուժերը, որոնք վաղուց պատրաստվել էին այս պատերազմին, երաշխավորում են, որ այն կդառնա ճահիճ նրանց համար, ովքեր կորոշեն այն սկսել, գրել է Իրանի ԱԳՆ ղեկավար Աբաս Արաղչին իր սոցիալական ցանցի էջում։

«Մենք երկու անգամ բանակցություններ ենք վարել ԱՄՆ ներկայիս վարչակազմի հետ։ Երկու անգամ էլ մեզ վրա հարձակում է կատարվել բանակցությունների ընթացքում։ Այն ամբողջությամբ պատասխանատու է արյունալիության համար», – նշել է Արաղչին։

«Իրանը թող չմոռանա, թե ինչպես մենք վերջ տվեցինք հայկական օկուպացիային», – այսօր կայացած Անվտանգության խորհրդի նիստի ժամանակ հայտարարել է Իլհամ Ալիևը։

«Մենք պաշտպանում ենք մեր տարածքային ամբողջականությունը և պատրաստ ենք մեր հզորությունը ցուցադրել ցանկացած չարագործ ուժի, այնպես, ինչպես վերջ տվեցինք հայկական օկուպացիային», – հայտարարել է Ալիևը՝ մեկնաբանելով Նախիջևանի օդանավակայանին հասցված հարվածը։

«Այն պատվազուրկ մարդիկ, որոնք իրականացրել են այս ահաբեկչական գործողությունը, զղջալու են։ Նրանք չպետք է խաղան մեր համբերության հետ։ Ով ուզում է անել դա՝ կկործանվի «Երկաթե բռունցքի» կողմից», – հայտարարել է նա։

«Մեր զինված ուժերը՝ պաշտպանության նախարարությունը, պետական սահմանապահ ծառայությունը, հատուկ նշանակության ուժերի մյուս բոլոր ստորաբաժանումները մոբիլիզացիոն թիվ մեկ վիճակի են բերվել», – ասել է Ալիևը։

Նրա խոսքով՝ այդ ուժերը «պետք է պատրաստ լինեն ցանկացած գործողության իրականացման»։

Ալիևը նաև քննադատել է Իրանի պետական լրատվամիջոցներին։ Դրանք, ըստ նրա, հակաքարոզչություն էին իրականացնում՝ փորձելով փոխել Իրանում ապրող ադրբեջանցիների վերաբերմունքը Ադրբեջանի Հանրապետության հանդեպ։

«Դա արվում էր այն պատճառով, որ նրանք շատ լավ գիտեն՝ անկախ ադրբեջանական պետությունն այսօր հույսի աղբյուր է Իրանում ապրող բազմաթիվ ադրբեջանցիների համար», – հայտարարել է Իլհամ Ալիևը։

Վերջապես, գործը հասավ մակարբաշուն՝ Ալիևին, և նա իր ծանրակշիռ հայտարարությունը արեց Իրանի դեմ: Պատահական չէ, որ 2020 թվականից ի վեր, ամբողջ միջազգային հանրության աջակցությամբ, Ալիևը գրավել է Արցախ-Իրան սահմանը՝ անմարդաբնակ հողերի վրա կառուցելով երեք օդանավակայան և ռազմական ճամբարներ: Իսկ 2025 թվականի օգոստոսին Փաշինյանը Վաշինգտոնում Թրամփի հետ համաձայնագիր ստորագրեց՝ հայ-իրանական սահմանը 99 տարով «վարձակալության տալու» մասին: Միաժամանակ, Բաքուն Նախիջևանի Սահմանադրությունից «հանեց» 1921 թվականի ռուս-թուրքական Կարսի պայմանագրի հղումը, որի համաձայն՝ Նախիջևանի հայկական ինքնավար մարզը անցավ Ադրբեջանի պրոտեկտորատի տակ:

Այժմ Ալիևը պետք է իրեն ներկայացնի որպես գրավված հողերի իրական տեր՝ մեղադրելով Իրանին ահաբեկչություն իրականացնելու Նախիջևանում, որը Ալիևը պետք է «պաշտպանի»՝ ցույց տալու համար, թե ով է տիրակալը:

«Իրանցի պաշտոնյաները պետք է բացատրություն տան և ներողություն խնդրեն ադրբեջանական կողմից: Այս ահաբեկչական գործողությունը կատարողները պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկվեն», – ասաց Ալիևը՝ ելույթ ունենալով Ադրբեջանի Անվտանգության խորհրդի նիստում:

ԶԼՄ-ների հաղորդագրությունների համաձայն, իրանական անօդաչու թռչող սարքերը հինգշաբթի օրը հարվածել են Նախիջևանին: Մեկ անօդաչու թռչող սարք հարվածել է օդանավակայանի շենքին, իսկ մյուսը ընկել Շեքերաբադ գյուղի դպրոցի մոտակայքում:

Ադրբեջանի կառավարությունը բողոքեց հարձակումների դեմ, դատապարտեց դրանք և պահանջեց, որ Թեհրանը «բացատրություն տա այս հարցի վերաբերյալ և ձեռնարկի անհրաժեշտ անհապաղ միջոցներ՝ ապագայում նման միջադեպերի կրկնությունը կանխելու համար»։

Իրանը հերքեց Նախիջևանի վրա հարվածին իր մասնակցությունը։ «Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը, հարգելով բոլոր երկրների, մասնավորապես մուսուլմանական երկրների և մեր հարևանների ինքնիշխանությունը, հերքում է այն տեղեկությունները, որ իր զինված ուժերը անօդաչու թռչող սարք են արձակել Ադրբեջանի Հանրապետության ուղղությամբ», – ասվում է Իրանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի հայտարարության մեջ։

Իրանը հարվածի համար մեղադրել է Իսրայելին։

«Անօրինական սիոնիստական ​​ռեժիմի կողմից նման գործողությունները, որոնք ուղղված են մուսուլմանական երկրների միջև հարաբերությունները տարբեր միջոցներով խաթարելուն, լավ փաստաթղթավորված են։ Հետաքննությունների համաձայն, այս գործողությունները ձեռնարկվել են այս ռեժիմի կողմից՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությանը մեղադրելու նպատակով», – գրել է Tansim-ը իր Telegram ալիքում։

BBC-ն հիշեցնում է, որ դեկտեմբերի 31-ը՝ այն օրը, երբ ակտիվիստները 1989 թվականին քանդեցին խորհրդային սահմանային պահակակետը ադրբեջանա-իրանական սահմանին, Ադրբեջանում նշվում է որպես «Աշխարհի ադրբեջանցիների համերաշխության օր»։ Հյուսիսային Իրանը Բաքվում հաճախ անվանում են «Հարավային Ադրբեջան»։

Պատերազմի սկզբնական օրերին Իսրայելի վարչապետը կոչ արեց Իրանի ժողովուրդներին, այդ թվում՝ ազերիներին՝ շիա թուրքերին, տապալել կառավարությունը։

Նախկինում Իրանը բազմիցս քննադատել էր Ադրբեջանի ռազմական համագործակցությունը Իսրայելի հետ, սակայն 2020-2023 թվականների արցախյան պատերազմների ժամանակ այն «ընվռնում» է ցուցաբերել Ալիևի դիրքորոշման նկատմամբ և բազմիցս ճանաչել «Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը»։

Իրանը չմեղադրեց Ալիևին, երբ մի քանի տարի առաջ Խուդաֆերին կամրջի մոտ Ադրբեջանի և Իրանի նախագահների միջև հանդիպումից հետո խոցվեց Իրանի նախագահի ուղղաթիռը, որի հետևանքով զոհվեցին բարձրաստիճան իրանցի պաշտոնյաներ։

Անցյալ տարի Իրանը և Ադրբեջանը համատեղ զորավարժություններ անցկացրեցին, և Իրանի նախագահ Պեզեշկիանն Ալիևի հետ այցելեց Շուշի։

Ի՞նչ քայլեր կձեռնարկի Ալիևը թուլացած Իրանի հանդեպ։

Իրանը հարգում է Թուրքիայի ինքնիշխանությունը և հերքում է նրա տարածքի ուղղությամբ որևէ հրթիռ արձակելու փաստը, հաղորդում է Reuters-ը՝ հղում անելով իրանական զինվորականների կողմից պետական ​​լրատվամիջոցներում հրապարակված հայտարարությանը։

Նախորդ օրը Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել էր, որ Սիրիայի և Իրաքի վրայով թռչելուց հետո Թուրքիայի օդային տարածք ուղղվող բալիստիկ հրթիռը խափանվել է ՆԱՏՕ-ի օդային և հրթիռային պաշտպանության համակարգերի կողմից՝ արևելյան Միջերկրական ծովի վրա։

Միևնույն ժամանակ, Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը հեռախոսազրույց է ունեցել իր ամերիկացի գործընկեր Մարկո Ռուբիոյի հետ։

«Պետքարտուղարը Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարին ասել է, որ Թուրքիայի ինքնիշխան տարածքի վրա հարձակումները անընդունելի են և խոստացել է Միացյալ Նահանգների լիակատար աջակցությունը։ Երկու առաջնորդներն էլ վերահաստատել են իրենց երկկողմ հարաբերությունների շարունակական ամրությունը», – հայտարարության մեջ ասել է Պետդեպարտամենտի մամուլի խոսնակի տեղակալ Թոմի Պիգոթը։

Երկրի ներսում հրթիռային բեկորների ընկնելուց հետո, Թուրքիայի նախագահի աշխատակազմը հայտարարեց իր պատրաստակամության մասին՝ Իրանի շուրջ լարվածության սրման պայմաններում հակազդելու հանրապետության վրա ցանկացած հարձակման և անհրաժեշտ խորհրդակցություններ անցկացնելու ՆԱՏՕ-ի հետ։

ԱՄՆ-ի աջակցությունը Թուրքիային, կարծես, հակամարտություն է հրահրում այդ երկրի և Իրանի միջև։ Վերլուծաբանները ընդունում են, որ Իրանին հաղթելը առանց Թուրքիայի օգնության անհնար է։ Ավելին, Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, և նրա վրա հարձակման դեպքում ՆԱՏՕ-ն կկիրառի իր կանոնադրության 5-րդ հոդվածը։

Թուրքիան մինչ այժմ պահպանել է սպասողական մոտեցում՝ փորձելով որոշել, թե պատերազմի կշեռքի նժարը որ ուղղությամբ է թեքվում։ Սակայն պարզ է, որ գոյատևումը միայն կամրապնդի Իրանի տարածաշրջանային դերը, այդ իսկ պատճառով Թուրքիայի համար շահավետ չի լինի «փրկել» Իրանը։

Միևնույն ժամանակ, Էրդողանը վաճառում է իր չեզոքությունը Եվրոպային՝ «խոստանալով» կանխել փախստականների նոր ալիքի մուտքը։ Եւ դա ևս ԱՄՆ շահերից է ելնում։

Ներքին գործերի և միգրացիայի հարցերով եվրահանձնակատար Մագնուս Բրունները պնդում է, որ թուրքական իշխանությունները փակել են Իրանի հետ սահմանը՝ Մերձավոր Արևելքում ստեղծված իրավիճակի պատճառով: Ավելի վաղ Politico-ն՝ հղում անելով ԵՄ պաշտոնյայի, հայտնել էր, որ ԵՄ իշխանությունները վախենում են Մերձավոր Արևելքում ստեղծված հակամարտության պատճառով նոր միգրացիոն ճգնաժամից։

Ֆիդանը նախկինում հայտնել էր, որ Թուրքիան պատրաստել է արտակարգ իրավիճակների պլաններ Իրանից հնարավոր միգրացիայի ալիքի համար՝ տարածաշրջանում լարվածության սրման պայմաններում: Միևնույն ժամանակ, Թուրքիայի ներքին գործերի նախարար Մուստաֆա Չիֆթչին չորեքշաբթի օրը հայտարարել էր, որ իրանա-թուրքական սահմանին իրավիճակը կայուն է մնում, և անհանգստության պատճառ չկա: Նրա խոսքով՝ Իրանը թույլ չի տալիս իր քաղաքացիներին մեկնել Թուրքիա, սակայն երրորդ երկրների քաղաքացիները կարող են հատել սահմանը, իսկ թուրքերին նույնպես թույլատրվում է մուտք գործել Իրան: