Թեկուզ ցեղասպանությունից և Արցախի ողջ բնիկ հայ բնակչության տեղահանությունից չի անցել նույնիսկ 2,5 տարի, Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ Հայաստանի կառավարության անդամները բարեհաճեցին հանդիպել արցախցիների մի խմբի հետ։
Աշտարակում և Աբովյանում տուն գնելու համար արցախցիների վկայականի համար 3 միլիոնի փոխարեն 4 միլիոն դրամ վճարելու մասին բարի լուրը, ըստ երևույթին, նախատեսված էր լռեցնելու այն հարցը, թե ինչու է 2,5 տարի առաջ «ՀՀ քաղաքացի» գրությամբ անձնագրերով 120,000 արցախցի ընդունած Հայաստանի կառավարությունը միայն հիմա՝ ընտրություններից և սահմանադրական հանրաքվեից երկու ամիս առաջ, հանդիպում նրանց հետ։
Եւս մեկ միլիոնի մասին բարի լուրը (որը, անկասկած, չափազանց կարևոր է հազարավոր մարդկանց համար) չպատասխանեց հարցերին, թե ինչ սկզբունքներով և երբ են ընտրվել հանդիպմանը ներկա արցախցիները։ Այս լուրը նաև չպատասխանեց հարցին, թե ինչու է Նիկոլ Փաշինյանը «հրաժարվում» արցախցիների ՀՀ քաղաքացիությունը “ավտոմատ” ճանաչել՝ պարզ հրամանագրով և առանց ամիսներ տևող մաշեցնող ընթացակարգերի։
Կան հիմնավոր ենթադրուոյուններ, որ Արցախի «քաղաքացիության» հարցը «կլուծվի» ընտրություններից և սահմանադրական հանրաքվեից հետո։ Սակայն, առայժմ, Հայաստանում կա 100,000 մարդ, որոնք ունեն 070 կոդով անձնագիր՝ «ՀՀ քաղաքացի» գրառումով և որոնք անհիմն զրկված են ընտրություններին և հանրաքվեին մասնակցելու իրավունքից։ Այն հանրաքվեյին, որը կորոշի հենց Արցախի հարցը. Հայաստանը կամ կհրաժարվի 1989 թվականի Հայաստանի և Արցախի վերամիավորման մասին որոշումից, կամ կփորձի պաշտպանել այդ որոշման հիման վրա կառուցված Երրորդ Հանրապետությունը։
Երեկվա հանդիպման ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը, որը ընդամենը մի քանի օր առաջ Արցախի հիշատակումը անվանեց «խաղաղության» դեմ հանցագործություն, տարօրինակ խոստովանություն արեց. նա ասաց, որ «մենք ինքներս ձեզ երկար ժամանակ պատանդ էինք պահել Ղարաբաղում»։ Այս արտահայտությունը պարզապես ինքնախոստովանություն չէ, քանի որ կարող է հարցեր առաջացնել Հայաստանի կառավարության կապի մասին Արցախի 10-ամսյա շրջափակման հետ։ Սա նաև պատմություն է այն մասին, թե ինչ էր պլանավորվում Արցախում։
Այս դառը խոստովանությունները, սակայն, ուղղված չեն Արցախի ժողովրդին, այլ արտաքին ուժերին, որոնք Նիկոլ Փաշինյանին ավելի հաճախ են դժվար հարցեր տալիս: Վերջերս Եվրամիությունը հրապարակեց տվյալներ Արցախի ժողովրդին երեք տարվա ընթացքում տրամադրված օգնության մասին՝ 78 միլիոն եվրո: ԵՄ ապագա նախագծերը նույնպես ներառում են աջակցություն Արցախի ժողովրդին, սակայն եվրոպացի պաշտոնյաները ավելի ու ավելի հաճախ են հարցեր տալիս. ինչո՞ւ Նիկոլ Փաշինյանը երբեք չի հանդիպել փախստականների հետ, ի՞նչ «սպառնալիք» են նրանք ներկայացնում խաղաղության համար, ինչո՞ւ երկուսուկես տարի անց նրանք չունեն տարրական սոցիալական երաշխիքներ, և ինչո՞ւ են շատերն ասում, որ ոչինչ չգիտեն Եվրոպայի և այլ դոնորների աջակցության մասին։
Եվրախորհրդարանում վերջերս ունեցած ելույթից հետո, որտեղ Նիկոլ Փաշինյանը շնորհակալություն հայտնեց Թրամփին Հայաստանին «խաղաղություն» նվիրելու համար և ոչինչ չասաց Արցախի ժողովրդի իրավունքների մասին, նա վերադարձավ Երևան և Արցախի մասին հղումները անվանեց ուղղակի «վերադարձ հակամարտությանը»: Նույնիսկ Ցեղասպնության թանգարանի տնօրենին գործից ազատեց Արցախի գրքի համար։
Անցել է ընդամենը երկու օր, և նա հանկարծ որոշեց հանդիպել Արցախի ժողովրդի հետ: Ի՞նչ էր փոխվել: Կա՞ արդյոք այստեղ Եվրոպայի դերը, որը հասկանում է, որ ինքը մեղսակից է դառնում ցեղասպանությանը: Թե՞ Փաշինյանը, չսպասելով, որ ընդդիմությունը “կհեծնի” Արցախի հարցը, որոշեց ինքն անել առաջին քայլը:
Այսպես թե այնպես, արցախցիների հիմնարար հարցերը մնում են անպատասխան։
1․ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարը մերժել է Արցախում փոքր ընտանիքների համար բազմաբնակարան շենքերի կամ ավանների կառուցման համար միջոցներ հատկացնելու առաջարկը։ Նա ասել է, որ սա կնմանվի գետտոյի, ուստի առաջարկել է, որ արցախցիները շարունակեն վարձակալեն բնակարաններ և հուլիսի 1-ից մինչև սոցիալական բնակարանների կառուցումը ստանան մեկ անձի համար 40,000 դրամ։
2․ Ներքին գործերի նախարարը խոստովանել է, որ արցախցիների համար նոր անձնագրեր չեն կարող տրամադրվել երկու ամսվա ընթացքում, ուստի սերտիֆիկատները ու զինվորական ծառայությունը պետք է սպասեն։
3․ Կրթության նախարարը հայտարարել է, որ արցախցի ուսանողներին այսուհետ ևս կտրամադրվի անվճար կրթություն, բայց միայն նրանց ակադեմիական առաջադիմության հիման վրա, իսկ չափանիշը շատ բարձր է, գրեթե անհաղթահարելի։