Պուտինը Քոչարյանին տոկունություն մաղթեց. ի՞նչ է նա ակնարկում

Վլադիմիր Պուտինը հեռագիր է ուղարկել ՀՀ նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանին՝ շնորհավորելով նրան ծննդյան օրվա կապակցությամբ։ Ուղերձում Պուտինը նշել է, որ Ռուսաստանը չի մոռացել Քոչարյանի ներդրումը «մեր երկրների միջև բարեկամական և դաշնակցային կապերի զարգացման գործում»։ «Անկեղծորեն մաղթում եմ Ձեզ քաջ առողջություն, հոգևոր ուժ և տոկունություն այն մարտահրավերների առջև, որոնց դուք և ձեր ընտանիքը բախվում եք», – մաղթել է Ռուսաստանի ղեկավարը։

Ի՞նչ է ակնարկում Պուտինը՝ մաղթելով Քոչարյանին տոկունություն և հիշելով հայ-ռուսական դաշինքը։

Ռոբերտ Քոչարյանը ՀՀ նախագահ լինելու ընթացքում Ռուսաստանը բառացիորեն բռնագրավեց հայկական ազգային կարևոր ակտիվները՝ փոխարենը խոստանալով անվտանգության և էներգետիկ երաշխիքներ։ Վերջին «ակտը» 2008 թվականի փետրվարի 13-ին (Սերժ Սարգսյանի հաղթանակով Հայաստանում անցկացված նախագահական ընտրություններից մեկ շաբաթ առաջ) ստորագրեց Հայկական երկաթուղիները Ռուսաստանի պետական ​​երկաթուղային կորպորացիային փոխանցելու մասին պայմանագիրը։ Ստորագրումը տեղի է ունեցել չափազանց կասկածելի հանգամանքներում. չնայած, որ նախնական տվյալներով, տենդերը շահել էր հնդկական ընկերությունը, պայմանագիրը ստորագրվել է «Ռուսական երկաթուղիների» հետ։ Նույնիսկ այդ ժամանակ խոսվում էր Ռուսաստանի կողմից Ռոբերտ Քոչարյան կառավարության վրա լուրջ ճնշում գործադրելու և շանտաժի մասին։

Նույն 2008-ի օգոստոսին Ռուսաստանը պատրաստվում էր ներխուժել Վրաստան։ Եթե նրան հաջողվեր տապալել Սահակաշվիլիին և «գրավել» Թբիլիսին, Ռուսաստանը Աբխազիայի և Վրաստանի միջով իր երկաթուղիները կկապեր հայկական երկաթուղիների հետ, իսկ այնտեղից՝ թուրքականի։

Սա չհաջողվեց իրականացնել, սակայն 2020-2023 թվականներին Հայաստանի դեմ Արցախյան պատերազմից հետո ստեղծվեց նոր հնարավորություն։ Ռուսաստանը դեռևս հույս ունի օգտագործել իր կոնցեսիան Հայաստանում՝ տարածաշրջանում «ուրիշների հաղորդակցությունների» բացումը կանխելու համար։

Կարո՞ղ է արդյոք Հայաստանը վերականգնել իր երկաթուղիները։ Սա կարող է տեղի ունենալ, եթե ՀՀ Կառավարությունը ցանկանա և Ռոբերտ Քոչարյանը խոստովանի, որ 2008 թվականի փետրվարին իր վրա ճնշում է գործադրվել, և որ կոնցեսիան սկզբից իսկ ապօրինի է եղել։

Եթե Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունն իսկապես ցանկանում է ազատել Հայաստանը ռուսական կոնցեցիսյից և վերականգնել ազգային երկաթուղիները, ապա դա անելու լավագույն միջոցը՝ քաչություն ունենալ և մեղադրել Ռուսաստանը՝ Հայաստանի ակտիվներին անօրեն տիրանալու մեջ։ Նաև դիմել Քոչայանին, պահանջելով ճանաչել ռուսական կոնցեսիայի անօրինականությունը և նպաստել համախմբան՝ ազգային հայկական ակտիվների վերադարձի շուրջ։ Իսկ Քոչարյանն ու մյուսները քաջություն պետք է ունենա դա անել՝ գիտակցելով հետևանքները։

Հնարավոր է՝ հենց սա է այն, ինչից փորձում է «պաշտպանվել» Պուտինը, երբ կոչ է անում Ռոբերտ Քոչարյանին մնալ անսասան և հիշեցնում նրան Ռուսաստանի հետ դաշինքի մասին։ Այս արտահայտությունը կարող է լինել շանտաժի նշան և ակնարկ այն մասին, որ եթե Քոչարյանը խոսա, Մոսկվան նույնպես կարող է բացահայտել այն «պայմանները», որոնցով ստորագրվել է կոնցեսիան։

Մոսկվան արդեն սկսել է տեղեկատվություն արտահոսել Հայաստանի կառավարությունների անհաճելի դերի մասին Հայաստանի ճակատագրում։

2022 թվականին, երբ Ջերմուկի վրա հարձակումից հետո Հայաստանը դիմեց Ռուսաստանին և ՀԱՊԿ-ին՝ օգնության համար, Ռուսաստանը հայտարարեց, որ «Հայաստանը պաշտոնական պետական ​​սահմաններ չունի», և անհասկանալի է, թե ինչ պետք է պաշտպանի Ռուսաստանը։

Այժմ, երբ Հայաստանի կառավարության 2026-2031 թվականների ծրագրում Ռուսաստանը այլևս չի նշված որպես ռազմավարական դաշնակից, իսկ ՀԱՊԿ-ի մասին նույնիսկ չի հիշատակվում, ռուս պաշտոնյաները պնդում են, որ Հայաստանն ինքն է մերժել ՀԱՊԿ-ի օգնությունը։ Մարիա Զախարովան դա կապեց Փաշինյանի կողմից 2022 թվականի հոկտեմբերին Պրահայում ԵՄ հովանու ներքո Ղարաբաղից հրաժարվելու մասին համաձայնագրի հետ, “շփոթելով” ժամկետները։

Դումայի հանձնաժողովի նախագահ Ջաբարովը նույնպես “բացահայտում” արեց՝ նշելով, որ «երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ Հայաստանն ինքը պաշտոնապես չի պաշտպանել Ղարաբաղը և հատուկ չի դիմել ՀԱՊԿ-ին՝ այս հակամարտության հետ կապված օգնության համար»։

Սակայն Ջաբարովը չի բացատրում, թե ինչպես 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ին ռուսական, այլ ոչ թե միջազգային զորքերը հայտնվեցին Արցախում, որը անվանվել էր «ռուս խաղաղապահների պատասխանատվության գոտի»։ Նա չի բացատրում, թե ինչու 2023 թվականին այս «գոտու» տարածքում անարգել իրականացվեցին հայերի շրջափակում և էթնիկ զտումներ։

Այժմ Ռուսաստանը պահանջում է «տոկուություն»՝ զգուշացնելով, որ Ռոբերտ Քոչարյանը և մյուս հայ ղեկավարները հանկարծ բացահայտեն, թե ինչպես օրինական ինքնորոշումից 35 տարի անց Արցախը հայաթափվեց ռուս զինվորների ավտոմտների նշանառության տակ, ինչպես են Հայաստանի ազգային ակտիվները հայտնվել ռուսական պետական ​​կորպորացիաների ձեռքում, և ինչու են Հայաստանի սահմանները դեռևս պահպանվում ռուս սահմանապահների կողմից։

Մի օր հայ ղեկավարները քաջություն կունենան և կպատմեն այս պատմությունները, ինչը և կնշանավորի հայկական պետականության վերականգնման սկիզբը։

Նաիրա Հայրումյան