Արցախցիները Արցախ կվերադառնան միայն միջազգային երաշխիքների ու ՄԱԿ-ի մեխանիզմների ներդրման պայմաններում։ Այս մասին step1.am-ի զրույցում ասաց արցախցի փաստաբան Դավիթ Հովհաննիսյանը։

Այսօր Հայաստանի իշխանությունները չեն խոսում բռնի տեղահանված արցախցիների՝ Արցախ վերադարձի մասին։ Հարցին, թե ի՞նչ պայմաններ պետք է ապահովվեն վերադարձի համար, Դավիթ Հովհաննիսյանը պատասխանեց․ «Արցախ վերադառնալու մասին խոսելն այսօր նման է հեքիաթի, այն պարագայում, երբ Արցախի նախորդ 20 տարվա ղեկավարներն այսօր գտնվում են Բաքվի բանտերում, եւ նրանց վերադարձնելու պահանջ Հայաստանի Հանրապետությունը չի դնում։ Այս պայմաններում արցախցիներին խնդրել կամ հորդորել վերադառնալ Արցախ, դա անընդունելի կլինի։ Արցախիցները դուրս են եկել Արցախից, բայց ներկայիս պատկերացումներով, պետք է վերադառնան եւ վերաբնակեցվեն Ադրբեջանում։ Հազարավոր հարցեր կան, եւ առանց միջազգային մեխանիզմների ներդրման, առանց ՄԱԿ-ի միջամտության ու ՄԱԿ-ի կոնվենցիաների ներդրման, մեր ազգաբնակչության վերադարձը նման կլինի սպիտակ ցեղասպանության։ Բայց այսօր իմ ասած երաշխիքները չկան, նման օրակարգ ՀՀ կառավարությունը չունի։ Այսինքն՝ չի հայտարարվել, որ ՀՀ արտաքին քաղաքական նպատակներից մեկը Արցախի Հանրապետությունից բռնի տեղահանված հայության վերադարձն է։ Եվ պարզ է, որ բանակցային սեղանին այս հարցը չի քննարկվում»։

Անդրադառնալով հարցին, որ Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը մինչ օրս կատարված չէ, փաստաբանն ասաց, որ ՀՀ կառավարությունը շատ թերի է օգտագործում միջազգային իրավական հարթակները։ «Այո, կա արցախցիների վերադարձի որոշում, կարող է նման 10 որոշում լինել, սակայն վերադարձի որոշումը դա վերադարձի նախապայման չէ։ Պետք է լինեն վերադարձի նախապայմաններ, օրինակ, միջազգային խաղաղապահ կոնտինգենտ, ՄԱԿ-ի կոնվենցիա, որպեսզի մարդիկ հստակ երաշխիքներով վերադառնան։ Հիմա արցախցիներին ոչ ոք այդ երաշխիքները չի տալիս, նույնիսկ եթե Ադրբեջանը հայտարարի, ասի՝ եկեք, մարդիկ էլի չեն գնա։ Անհնար է վերադառնալ այն պայմաններում, երբ ղեկավարները գերու ու պատանդի կարգավիճակում Բաքվի բանտերում են, այդ նույն ճակատագիրը սպասվում է նաեւ բնակչությանը»։

Դավիթ Հավհաննիսյանը նշեց, որ Հռոմի ստատուտը վավերացնելուց հետո Հայաստանը պետք է դիմեր Միջազգաին քրեական դատարան։ «Հռոմի ստատուտին միանալուց հետո Միջազգային քրեական դատարանով կալանավորված մարդկանց Հայաստանը պետք է ձերբակալի, օրինակ, Վլադիմիր Պուտինին պետք է ձերբակալել, եթե նա ժամանի Հայաստան։ Մոտ 180 պետություն միացել է Միջազգային քրեական դատարանին։ Հայաստանի իշխանությունը պետք է դիմեր դատարան, որպեսզի Ադրբեջանի գործողություններին հստակ գնահատական տար եւ Ադրբեջանի ղեկավարին ճանաչեր միջազգային հանցագործ, որպեսզի Ալեւի արտագնա այցերն էլ սահմափակեր եւ այդ գործիքակազմով ճնշում գործադրեր Ադրբեջանի վրա, ինչը չի արվել։ Սա նաեւ խոսում է այն մասին, որ ՀՀ իշխանություններն Արցախի էջն իրենց համար փակել են։ Նույնիսկ, եթե դա օգտագործելով հնարավոր է Հայաստանի շահերն ավելի արդյունավետ սպասարկել, դա էլ չի արվում»,- նշեց նա։

Ռոզա Հովհաննիսյան

Արցախցի Սարգսյանների՝ առանց ծնողական խնամքի մնացած հինգ երեխաների  ընտանիքում ուրախալի իրադարձություն է․ Մասիս քաղաքում նրանք արդեն իրենց սեփական բնակարանն ունեն։ Այն ձեռք է բերվել «Բադալյան եղբայրներ» ընկերությունների խմբի oժանդակությամբ։

Մարտունու շրջանի Մյուրիշեն գյուղից բռնի տեղահանումը Սարգսյանների ընտանիքի համար կրկնակի ողբերգություն դարձավ։ Հայաստան տեղափոխվելու և փրկվելու համար բենզին որոնելու դուրս եկած Սաշային և Լիանային երեխաները վերջին անգամ ողջ տեսան սեպտեմբերի 25-ին` Ստեփանակերտի բենզինի պահեստի աղետալի պայթյունի օրը։ 12-ամյա Նարեն, 13-ամյա Նանարը, 16-ամյա Ալեքսը, 17-ամյա Էլենը և 21-ամյա Սվետլանան Հայաստան տեղափոխվելուց հետո տատիկի հետ բնակվում էին ժամանակավոր կացարանում։

Բնակարանի ձեռքբերման համար «Բադալյան եղբայրներ» ընկերությունների խումբը 25 մլն ՀՀ դրամ է տրամադրել Սարգսյանների ընտանիքին: Ընտանիքի սոցիալական հոգսը թոթափելու համար՝ ընկերությունն ընտանիքին գումարը տրամադրել է աղետալի պատահարից հաշված օրեր անց՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 12-ին։

««Բադալյան եղբայրներ» ընկերությունների խումբը մեծ պատրաստակամությամբ ու սիրով է աջակցել Սարգսյանների ընտանիքին այս բնակարանի ձեռքբերման հարցում։ Մենք մեծապես կարևորում ենք հանրային միասնությունն ու հոգատարությունը մեր հայրենակիցների, մեր երեխաների համար լուսավոր ու ապահով ապագա կառուցելու գործում և շարունակաբար մեր աջակցությունն ենք բերում այդ գործընթացին։ Սա բխում է «Բադալյան եղբայրներ» ընկերությունների խմբի սոցիալական պատասխանատվության ռազմավարական նպատակադրումից, ինչը մեր բիզնես գործունեության առանցքային բաղադրիչներից է։  Ուրախ ենք ներդրում ունենալ մեր հայրենակիցների սոցիալական խնդիրների լուծման և նրանց համար բարեկեցիկ կենսապայմանների ապահովման գործում», – նշել է «Բադալյան եղբայրներ» ընկերությունների խմբի համահիմնադիր Վահագն Բադալյանը։

Սեփական բնակարան ունենալը փոխեց Հայաստանից տեղափոխվելու ընտանիքի որոշումը: Երեխաները կշարունակեն ապրել հայրենիքում, կրթություն ստանալ և ամուր լինել՝ անկախ վրա հասած մեծ ողբերգությանը:  17-ամյա Էլենը համեստորեն պատմում է իր երազանքների մասին։ Այս տարի պատրաստվում է ընդունվել Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան պետական լեզվաբանական համալսարան. «Հայաստանում եմ լինելու ես: Կշարունակեմ կրթությունս, մագիստրատուրա միչև, կշարունակեմ Հայաստանում ապրել»:

16-ամյա Ալեքսը սովորում էր Ստեփանակերտի երաժշտական դպրոցում, Հայաստան տեղափոխվելուց հետո էլ շարունակում է երազել երգչի կարիերայի մասին. նպատակ ունի կրթությունը շարունակել Կոնսերվատորիայում։

Բադալյան ընտանիքը շարունակելու է ներդրում ունենալ հայրենակիցների սոցիալական խնդիրների լուծման և նրանց համար բարեկեցիկ կենսապայմանների ապահովման գործում։

news.am

Արցախցիներս հաճախ ենք խոսում մեր կորուսյալ հայրենիքի, միջավայրի, ունեցվածքի, նյութական ու ոչ նյութական արժեքների մասին, փորձում հիշել ամեն մի փողոցի քարն ու թուփը, հարևանական ջերմ խոսակցությունները, տան ամեն մի անկյունը, համն ու բույրը։ Կորուստներն աներևակայելի շատ են ու դառը։ Ափսոսանքն ու դառնությունը իրար միախառնված հիշում ես, և այդ հիշողությունը մի կողմից ջերմացնում է, մյուս կողմից՝ դառնացնում։

Նկարչուհի Զարինե Բաբայանը մնացածների նման Արցախում է թողել իր հույսերն ու երազանքները, տունն ու արվեստանոցը։ Առավել ծանր է տարիների իր աշխատանքի կորուստը՝ ստեղծագործությունները, որոնցից ամեն մեկը մի երեխայի պես էր։ Օրերով, անքուն գիշերներով, հուզումներով ու ապրումներով նկարված ամեն մի կտավը մի փոքրիկ կյանք ուներ իր մեջ։

«Ցավոք, ոչ մի աշխատանք չկարողացա ինձ հետ բերել։ Ամեն ինչ մնաց այնտեղ։ Այդ ծանր իրավիճակում մտքովս չէր անցնում, որ կարելի էր աշխատանքներս վերցնել։ Վերցրել էի ամենաանհրաժեշտը՝ սահմանափակ քանակով։ Անկեղծ ասած, խուսափում եմ վերհիշել։ Կարոտն ահավոր խեղդում է․․․»,- հուզմունքը խեղդելով կիսատ է թողնում խոսքը նկարչուհին։

Դեռ մանկուց պարզ էր, որ ակնհայտ նկարչական տվյալներ ունի Զարինեն։ Նկարում էր ամեն օր, ամեն ազատ ժամանակ։ «90-ականներին՝ պատերազմի ժամանակ, երբ թուղթն էլ էր սուղ, նկարում էի նույնիսկ թերթերի ազատ տարածքների վրա։ Կարծում եմ, արվեստի հետ սերտ կապված մարդիկ այլ ընտրություն չունեն, քանի որ դա երկնային պարգև է, որից խուսափելն անհնար ու անիմաստ է։ Դա միակ աշխատանքն է, որ ինձ ուրախություն, հանգստություն է պարգևում։ Շնորհակալ եմ Աստծուն այդ պարգևի համար»,- պատմում է նա։

Ուսանողական տարիներից ակտիվ մասնակցում էր ցուցահանդեսների, մրցույթների։ Համալսարանն ավարտելուց հետո դարձավ Արցախի Նկարիչների միության անդամ։ Բազմիցս մասնակցել է Արցախի նկարիչների միության կազմակերպած ցուցահանդեսներին, մրցույթներին, այդ թվում՝ արտասահմանում։ Մասնակցելով մի քանի համահայկական մրցույթների՝ զբաղեցրել է առաջին տեղեր։

«Ստեղծագործական կյանքիս ընթացքում փորձել եմ նկարչական տարբեր ուղղություններով աշխատել։ Վաղ ուսանողական տարիներիս ոգեշնչվում էի Վերածննդի վարպետների աշխատանքներով, հետո սկսեց գրավել իմպրեսիոնիստական ոճը, այնուհետև կուբիզմը, աբստրակցիոնիզմը։ Հիմա աշխատանքներս կբնութագրեի պայմանական ռեալիզմ անվանումով, որովհետև նրանց մեջ առկա են թե՛ ռեալիստական էլեմենտներ, թե՛ վերացական»,- բացատրում է Զարինեն։

Ստեղծագործական աշխատանքներին զուգահեռ՝ նկարչուհին մանկավարժական աշխատանքով էր նաև զբաղված։ Ցերեկները դասավանդում էր Ստեփանակերտի մանկապատանեկան ստեղծագործական կենտրոնում, իսկ մինչև ուշ գիշեր աշխատում արվեստանոցում։  «Ամբողջ ուժով փորձել եմ երեխաներին սովորեցնել հասկանալու արվեստի ուժը։ Կարծում եմ, հաջողվում էր, որովհետև երեխաներին սովորեցնում էի ոչ միայն նկարելը, այլև զրուցում էինք արվեստի պատմությունից, միասին քննարկում տարբեր ստեղծագործություններ։ Ամեն ինչ լավ կլիներ, եթե չլիներ մեր անհագ թշնամին»,- ափսոսանքով է հիշում նա։

2020 թվականի նոյեմբերի 11-ին` 44-օրյա պատերազմից անմիջապես հետո, Զարինեն արդեն Ստեփանակերտում էր։ Ինքն իրեն խոստացել էր, որ այլևս չի լքի Արցախը՝ ինչ էլ որ լինի։ «Շատ էի փոշմանել, որ պատերազմի ժամանակ ստիպված էի դուրս գալ Արցախից։ 44-օրյա պատերազմն իր ահավոր հետքերն է թողել։ Քայլում էի ավերված քաղաքում ու Աստծուն փառք էի տալիս, որ գոնե մի թիզ մեզ մնաց։ Մինչև պատերազմը մի փոքր հողակտոր էի գնել։ Երազում էի տուն-արվեստանոց կառուցել։ Երազանքս կատարվեց, բայց ստեղծագործական աշխատանքն այդ երեք տարիների ընթացքում մի տեսակ ցավոտ էր։ Պատերազմի հետքերն ամենուր էին, այդ թվում՝ իմ հոգում և իմ աշխատանքներում»,- պատմում է նա։

Արվեստի մարդու համար շրջափակման օրերին ծանր էր այնքանով, որ ստիպված էր ստեղագործելու փոխարեն ամբողջ օրն առօրյա կենցաղային հարցերով զբաղվել՝ հերթ կանգնել, մթերք ձեռք բերելու մասին մտածել․․․

«Շրջափակման դժվարությունները մի կերպ հաղթահարելի էին։ Ամենադժվարը լույսի բացակայությունն էր։ Շատ էի ծանր տանում գիշերվա խավարը։ Ինչ ասես չէր անցնում մտքովս։ Սարսափում էի այդ մտքից, որ մի օր էլեկտրաէներգիան սպառվելու է, և մնալու ենք խավարում։ Խավար էր նաև մարդկանց մեջ։ Լույս էի փնտրում, բայց չէի գտնում։ Միակ սփոփանքս ու մխիթարությունս Աստված էր,-վերհիշում է Զարինեն։- Չէի պատկերացնում, որ կգա մի օր, երբ կլքենք Արցախը։ Ամենասարսափելի միտքն էր դա։ Աստծո ճանապարհներն անքննելի են։ Չգիտեմ ինչի համար Տերը թույլ տվեց այս ամենը, բայց ենթադրում եմ, որ մենք ենք մեղավոր, որ այդպես էլ Աստծուն չդարձանք»։

Երևանում կրկին դասավանդում է։ Այլ աշխատանքներից ևս չի խուսափում․ «Փնտրում եմ այնպիսի աշխատանք, որ կարողանամ նաև դպրոցում դասավանդել։ Ապագան անորոշ է ինձ համար, ոչինչ չեմ տեսնում, սակայն հույսս առ Աստված է։ Թող լինի Աստծո կամքը»։

Գայանե ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

Նյութը պատրաստվել է “Ստեփանակերտ” մեդիա ակումբի նախագծի շրջանակներում