Ռուսաստանի ԱԳՆ-ը հայտարարել է, որ Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպան Սերգեյ Կոպիրկինը կանչվել է Մոսկվա խորհրդակցությունների համար։ Խորհրդակցությունները կանցկացվեն ՀՀ իշխանությունների կողմից ԵՄ-ի հետ մերձեցման քայլերի կապակցությամբ, որոնք «վնասում են Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում համագործակցությանը», ասված է հայտարարության մեջ։
Ավելի վաղ անսպասելիորեն արձակուրդի էր մեկնել Ռուսաստանում ՀՀ դեսպան Գուրգեն Արսենյանը, որի ընտանիքին է պատկանում Ջերմուկ հանքային ջրերի գործարանը, որի արտահանումը վերջերս պատժամիջոցների տակ էր դրվել Ռուսաստանի կողմից։
Դեսպանների “հետկանչը” բավականին կոշտ դիվանագիտական քայլ է, հատկապես Աստանայում Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) գագաթնաժողովի ֆոնին, որտեղ Պուտինը խոսեց ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու և ԵՄ-ին մերձենալու Հայաստանի համար աղետալի հետևանքների մասին։
Հատկանշական է, որ Նիկոլ Փաշինյանը չափազանց անորոշ է արտահայտվում ԵՄ-ին միանալու ՀՀ մտադրության վերաբերյալ։ Մինչդեռ, Աստանայի հանդիպման ժամանակ ՀՀ փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը, ընդհակառակը, խոսեց ԵԱՏՄ-ի հետ կապերը ամրապնդելու իր մտադրության մասին։
Տարօրինակ է, որ Մհեր Գրիգորյանին, որը 2018 թվականին միացել էր կառավարությանը Գագիկ Ծառուկյանի կուսակցության քվոտայով և այժմ պաշտոնապես չի փոխարինում վարչապետին, հանկարծ թույլատրվեց մասնակցել ԵԱՏՄ գագաթնաժողովին: Նույնիսկ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ ԵԱՏՄ-ի կողմից հատուկ թույլտվություն էր ստացել մասնակցելու Եվրասիական նախագահների հավաքներին: Այս ֆոնին Մհեր Գրիգորյանի մասնակցությունը գրեթե նման էր շնորհանդեսի, պատահական չէ Պուտինի օգնական Ուշակովը հայտարարել, որ «Մհեր Գրիգորյանը խելացի մարդ է և ամեն ինչ հասկանում է»:
Ի՞նչի է ուզում Ռուսաստանը հասնել Հայաստանում՝ փոխարինել Փաշինյանին, թե՞ լիովին ընտելացնել նրան:
Մինչ օրս Փաշինյանն արել է այն ամենը, ինչ Ռուսաստանը ցանկացել է. նա ստորագրել է 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի հայտարարությունը, որով նախատեսվել է «Զանգեզուրի միջանցքը» փոխանցել Ռուսաստանի ԱԴԾ-ի վերահսկողությանը, ռուսական զորքեր է տեղակայել Սյունիքում, պատերազմից հետո նշանակել պաշտպանության նախարարներ, որոնք գործնականում ռուս գեներալներ են, և ընդունել խորհրդային սահմանները և Ռուսաստանի գլխավոր շտաբի քարտեզները որպես «տարածքային ամբողջականության» հիմք: Ամենակարևորը, Նիկոլ Փաշինյանը երբեք չի հիշատակել Կարսի պայմանագիրը, երբեք չի հարցրել, թե արդյոք այն դեռ ուժի մեջ է, փոխարենը համաձայնվեց պահպանել այդ պայմանագրով սահմանված սահմանները։
Սակայն վերջին մի քանի օրերին ինչ-որ բան փոխվել է։ Եթե Մոսկվան, չնայած Հայաստանի կողմից ԵԱՏՄ-ից «անջատվելու» իրական քայլերի բացակայությանը, հետ է կանչում իր դեսպանին և կոշտ միջոցներ է ձեռնարկում, դա նշանակում է, որ Կրեմլը տեղյակ է մոտ ապագայում ձեռնարկվելիք քայլերի մասին՝ Մոսկվայի, Փաշինյանի կամ արտաքին գործիչների կողմից։
Այսօր հայկական լրատվամիջոցները հաղորդել են, որ Փաշինյանի կուսակցությունը իր ամենամեծ նախընտրական ռումբերը պահել է ընտրություններից առաջ վերջին շաբաթվա համար։ Կարո՞ղ են բացահայտվել տեղեկություններ 2020-2023 թվականների Արցախյան պատերազմում Ռուսաստանի իրական դերի և այն մասին, թե ինչպես են ռուսական զորքերը հայտնվել 2020 թվականին Արցախում՝ հակառակ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին։
Կամ կպարզվի, որ արտաքին ուժերը (ներառյալ Ռուսաստանը) նախապատրաստում են որոշակի գործողություններ, որոնք կարող են խաթարել ընտրությունները և Հայաստանին մղել նոր բախման եզր։
Դեսպանի հետկանչը ընտրություններից մեկ շաբաթ առաջ, երբ Հայաստանի հեռացող կառավարությունը, հավանաբար, չի կարողանա որևէ երաշխիք տրամադրել, առնվազն նշանակում է, որ Մոսկվան նախապես լվանում է ձեռքերը և մտադիր է առաջիկա իրադարձությունների մեղքը բարդել հենց Հայաստանի իշխանությունների վրա։ Սա թույլ կտա զսպվածության տակ պահել ՀՀ իշխանություններին ներկայիս կառավարության վերընտրության կամ նորի ի հայտ գալու դեպքում, ինչպես դա արվեց 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ից և 2008 թվականի մարտի 1-ից հետո։
Մոսկվային չի հետաքրքրում, թե ով կլինի իշխանության գլուխ. այն ցանկանում է, որ Հայաստանի կառավարությունը լիովին կախված լինի իրենից և անկախ քայլեր չձեռնարկի դեպի Եվրոպա: Սակայն այս պահին ոչ թե Ռուսաստանը, այլ Թուրքիան և Ադրբեջանը են ապահովում Հայաստանի «զսպումը»: Իսկ Մոսկվայի դերը՝ Կարսի պայմանագրից սահուն դուրս գալու երաշխավորումն է՝ առանց Նախիջևանի, Կարսի և Արդահանի վերադարձ Հայաստանին։
ԵԱՏՄ առաջնորդների երեկվա Հայաստանում հանրաքվե անցկացնելու պահանջը և հայկական ապրանքների ներմուծման արգելքը նպատակ ունեն ոչ թե Հայաստանը ԵԱՏՄ-ում պահել, այլ այն դուրս մղել այնտեղից՝ վերջնական արդյունքում այն դնելով Թուրքիայի և Ադրբեջանի ազդեցության տակ: Ինչ կստանա Ռուսաստանը դրա դիմաց, հեշտ է կռահել՝ ելնելով Ուկրաինայի և Հյուսիսային Կովկասի հարցում Թուրքիայի “ռուսամետ” դիրքորոշումից։
Ի դեպ, Պուտինը սպառնացել է ոչ միայն Հայաստանին, այլև Ռուսաստանում ապրող կամ աշխատող ՀՀ քաղաքացիներին և հայերին։
Սա հայ ընտրողի «ընտրության» վրա ազդելու փորձ չէ, այլ նախապատրաստություն է Ռուսաստանի՝ Հայաստանից դուրս գալուն, առանց ներկայիս պարտականությունների կատարման։ Դա տեղի կունենա մինչև այս տարվա դեկտեմբերը, ըստ երևույթին, Հայաստանի նոր Սահմանադրության ընդունումից հետո, որը վերջնականապես «կավարտի» Կարսի պայմանագիրը։