2023 թվականի աշնանը Արցախի ավելի քան հարյուր հազար բռնի տեղահանված բնակիչների ճնշող մեծամասնությունը չէր դիտարկում Հայաստանի սահմանամերձ գյուղերում հաստատվելու տարբերակը։ Արցախից Հայաստանի Հանրապետության տարածք բռնի գաղթից հետո բազմաթիվ ընտանիքներ հազիվ տեղավորվել են ժամանակավոր կացարաններում, որոնք ստիպված են եղել լքել և մշտական բնակություն գտնել, սակայն Ադրբեջանի հետ սահման տեղափոխվելը կտրականապես մերժել են։
«Որտեղ էլ լինի, բայց ոչ սահման։ Արցախում ապրածից հետո մենք ինքնակամ չենք գնալու ապրելու թշնամու կրակոցների տակ։ Բավական է։ Թույլ տվեք հանգստանալ թշնամուն մոտ լինելուց։ Նույնիսկ այստեղ՝ երկրի ներսում, մեր երեխաները ցնցվում են հանկարծակի բարձր ձայներից»։ Ահա թե ինչ են ասել և շարունակում են ասել բազմաթիվ արցախցիներ՝ չնայած երբեմն գայթակղիչ առաջարկներին՝ հաստատվելու այս կամ այն սահմանամերձ գյուղում, որտեղ փախստականներին հատուկ աջակցություն է տրվում, այդ թվում՝ տուն առանց վարձի։
Իհարկե, սահմանամերձ տարածքը պետք է բնակեցված լինի։ Իհարկե, այդպիսի գյուղերը պետք է ապրեն, և դրանց նկատմամբ հատուկ ուշադրություն է պահանջվում։ Բնիկ ժողովուրդների արտահոսք, երիտասարդների մեկնում քաղաքներ կամ արտերկիր. սա եղել է նախկինում և տեղի է ունենում հիմա: Իհարկե, պետք է խրախուսել սահմանամերձ գյուղերում ապրելը։ Բայց այստեղ հարց է առաջանում՝ էթիկակա՞ն է արդյոք հենց նոր պատերազմների ու էթնիկական զտումների սարսափները վերապրած արցախցիներին շփման գծին հարող գյուղեր հրավիրելը։ Շատերը վստահ են, որ ոչ, և անմարդկային են համարում այդ մարդկանց, հատկապես երեխաների հետ, ուղարկել ապրելու այնտեղ, որտեղ նրանք կրկին կարող են բախվել ռազմական ագրեսիայի և իրենց կյանքին սպառնացող վտանգի։
Այնուամենայնիվ, ընտրությունը կատարում է հենց ժողովուրդը։ Իսկապես, արցախցիների մեծամասնությունը հրաժարվում է սահմանին հաստատվելուց, բայց կան այնպիսիք, որ եկել ու ապրում են։ Օրինակ՝ սահմանամերձ Չինարի գյուղում (Տավուշ, Բերդի շրջան) բնակություն է հաստատել արցախցի 12 ընտանիք, այդ թվում՝ բազմազավակ։ Գյուղում 30 երեխա է ավելացել։
Ինչպե՞ս են ապրում այս մարդիկ, երբ նորից հայտնվում են զենքի նշանառության տակ: Ի՞նչ են նրանք մտածում իրենց ներկայի և ապագայի մասին։ Ես գնացի այս գյուղ պատասխաններ ստանալու համար։
Չինարին միշտ եղել է Հայաստանի ամենավտանգավոր բնակավայրերից մեկը։ Վերջին 30 տարիների ընթացքում այստեղ հակառակորդի գնդակոծությունից զոհվել է 21 խաղաղ բնակիչ, կան նաև վիրավորներ։ Տների պատերին նկատելի են խեցիներ բեկորներից, տեղ-տեղ ստիպված են եղել նեղացնել լայն լուսամուտները, իսկ փողոցներից մեկի վրա կառուցվել է տուֆից պաշտպանիչ պատ։ Այստեղ անհնար է մշակել հակառակորդի կրակային հսկողության տակ գտնվող համայնքային բերրի հողերի մի մասը։ Գյուղը երեք կողմից շրջապատված է ադրբեջանական դիրքերով, որոնցից մեկը՝ լեռան գագաթին, տեսանելի է անզեն աչքով։
Չինարիի վրա վերջին խոշոր հարձակումը Ադրբեջանի Զինված ուժերի կողմից ձեռնարկվել է 2020 թվականի հուլիսին։ Այնուհետ գյուղը գնդակոծվել է հրետանուց, ուղարկվել են կամիկաձե անօդաչու սարքեր, վիրավորվել է տեղի տարեց բնակիչ, վնասվել են չինացիների տները, մի քանիսն էլ ավերվել։
Այդ ժամանակվանից սահմանը նախկինի պես առաջնագծի չի վերածվել, սակայն հակառակորդին մոտ լինելն ինքնին խոսուն է։ Ապացույցը վերջերս մեր դիրքերի գնդակոծումն էր Չինարիի շրջանում և կրակոցները մոտակա Մովսես գյուղի ուղղությամբ, որտեղ վնասվել են քաղաքացիական ենթակառուցվածքները, գյուղացիների տները և տեղի գերեզմանատան հուշարձանները։ Հրթիռակոծված տներից մեկում բնակություն է հաստատել արցախցի հարկադիր վերաբնակների ընտանիքը։
Բայց Չինարին հայտնի է ոչ միայն սահմանային միջադեպերի մասին իր հաղորդումներով։ Գյուղից երկու կիլոմետր հյուսիս-արևելք կանգնած է 8-դարանոց Խորանաշատ վանքը։ 13-րդ դարի սկզբին հիմնադրված միջնադարյան մեծ կրոնական և կրթական կենտրոնում գրվել են անգին ձեռագրեր, որոնց մեծ մասն այժմ պահվում է Մատենադարանում։ Սուրբ Աստվածածին գլխավոր եկեղեցու խորանն արտասովոր կերպով բաժանված է 14 խորշերի, որտեղից էլ վանքի անվանումը՝ «շատ խորան»։
Վանական համալիրի վերականգնման վերջին փորձն անհաջողությամբ է իրականացվել խորհրդային տարիներին։ Այդ ժամանակվանից այն շարունակում է քայքայվել, իսկ վերականգնողական աշխատանքները չեն վերսկսվում հասկանալի պատճառով՝ այն անվտանգ չէ։ Ադրբեջանական զինուժի դիրքերը գտնվում են գրեթե մի քանի հարյուր մետր հեռավորության վրա։ Գյուղից դեպի վանք տանող ճանապարհի երկայնքով փակցված են «Տարածքը թշնամու հսկողության տակ է» ցուցանակներով։
Չինարցիները սիրում և հարգում են իրենց սրբավայրը և, չնայած ռիսկին, այնուամենայնիվ գալիս են Խորանաշատ, սակայն համայնքի ղեկավարության հետ համաձայնությամբ։ Զատիկի կիրակի օրը՝ մարտի 31-ին, վանական համալիրում եռուզեռ էր։ Այդ օրը այնտեղ հանդիպեցի մի երիտասարդ զույգի, ովքեր վերջերս էին հաստատվել Չինարիում։
Տիգրան և Մարիամ
Նորապսակները հուզված էին. «Սա մեր առաջին այցելությունն է Խորանաշատ հարսանիքից հետո։ Գիտե՞ք, մենք այստեղ ամուսնացանք փետրվարին։ Մենք դարձանք առաջին զույգը, որ ամուսնացավ այս եկեղեցում, քանի որ եկեղեցին գործող չէ, բայց մեզ մոտ ամեն ինչ ստացվեց այնպես, ինչպես սպասվում էր»,- պատրաստակամորեն կիսվեց Մարիամը հաճելի հիշողություններով։ Նրա արմատները Տավուշից են, իսկ ամուսինը՝ Տիգրանը՝ արցախցի։ Ծնունդով Հադրութի Ակնաղբյուր գյուղից, 44-օրյա պատերազմի մասնակից, ապրել է Ստեփանակերտում և շարունակել ծառայել Արցախում։ 2022 թվականի դեկտեմբերին առողջական խնդիրների պատճառով ստիպված է եղել մեկնել Երևան՝ վիրահատության։ Շուտով, ինչպես գիտենք, սկսվեց շրջափակումը, և նա այդպես էլ չվերադարձավ հայրենի Արցախ։
Չինարիում բնակություն հաստատելու միտքը սկզբում առաջացել է Տիգրանի մոտ. դրանից առաջ այստեղ էին հաստատվել նրա մտերիմները, հետո եկավ նրա կրտսեր եղբայրը, իսկ հետո Տիգրանը տեսավ գյուղը և որոշեց մնալ։ Թեև ոչ՝ նա և Մարիամը միասին են որոշում կայացրել։
Հարցնում եմ՝ չե՞ք վախենում այստեղ ապրել և ծրագրեր կազմել։ «Ո՛չ», – պատասխանում է աղջիկը ընկնելու տոնով, մի քիչ զարմացած հարցից: «Այս հողը պետք է պահել, բնակեցնել, զարգացնել։ Մենք կորցրել ենք Արցախը, բայց ունենք Տավուշ։ Տիգրանն արցախցի է, իսկ ծնողներս՝ Տավուշից։ Սա նաև մեր հողն է։ Ամբողջ Հայաստանը մերն է։ Կարևոր չէ՝ սահման է, թե ոչ, մենք պետք է և ուզում ենք այստեղ ապրել, սեփական տուն ստեղծել, երեխաներ ծնել։ Տեսեք, թե ինչպիսին է բնությունն այստեղ։ Սա առանձնահատուկ, առատաձեռն երկիր է։ Ապրեք այստեղ, և ամեն ինչ կստանաք»:
Ժպտացող Մարիամը ներշնչում է ներքին հանգստություն և վստահություն։ Աղջկա փափկությունն ու կանացիությունը, սակայն, չեն կարող թաքցնել նրա ներքին կորիզը։ Մարիամը մասնագիտությամբ բուժքույր է՝ ավագ սերժանտի կոչումով։
«Սերնդից սերունդ մենք ինքներս ենք զգում, թե ինչ է պատերազմը։ Մայրս ու հայրս անցել են պատերազմի միջով. Ես նույնպես արդեն գիտեմ, թե դա ինչ է։ Եթե հանկարծ պատերազմը նորից սկսվի, ես կմնամ այստեղ՝ օգնելու, ամուսինս էլի կգնա մեր սահմանները պաշտպանելու»։
Մարիամը խոստովանեց, որ Չինարիում ապրելու որոշման հետ կապված՝ ծնողներն անհանգստանում էին, բայց հարգել են իր ընտրությունը. «Եթե այդպես ես որոշել, հետևիր ամուսնուդ»։
Տիգրանն աշխատանքի է ընդունվել հարեւան Այգեձոր գյուղի պահածոների արտադրամասում։ Մարիամն դեռ չի աշխատում։ Նա փորձում է կյանք ներշնչել իրենց ժամանակավոր տան մեջ: Տունը, որտեղ բնակություն է հաստատել երիտասարդ ընտանիքը, վաղուց դատարկ է, և դրան շունչ հաղորդելու համար պետք է մեծ ջանքեր գործադրել, ինչով էլ զբաղվում է Մարիամը։ Չնայած նա այստեղ իրեն սեփականատեր չի զգում, ի վերջո, սա նրանց տունը չէ, այլ որոշ ժամանակով տրամադրված ապաստարան: Նրանք հույսը դնում են 16 մլն դրամ հիփոթեքային վարկի պետական ծրագրի վրա, որը տարածվում է մի շարք սահմանամերձ գյուղերի, այդ թվում Չինարիիի վրա, և երազում են, թե ինչպես են կյանք կառուցելու իրենց տանը։ Նրանք պետական աջակցություն չեն ստանում, ապրում են Տիգրանի աշխատավարձով և երախտագիտությամբ ընդունում են գյուղապետարանի միջոցով տեղահանվածներին տրվող օգնությունը։
«Սառնարան, միկրոալիքային վառարան, մթերային հավաքածու՝ շաքարավազ, կարագ, ձավարեղեն, օրերս նույնիսկ մի գլուխ պանիր տվեցին, և, իհարկե, այն, որ մենք վարձ չենք տալիս, այս ամենը մեծ աջակցություն է մեզ համար։ Տունը շատ անմխիթար վիճակում էր, 40 տարի այնտեղ ոչ ոք չէր ապրում, լույս չկար, ապակու փոխարեն պոլիէթիլեն էր։ Մենք ինքներս շատ բան արեցինք, տունը կարգի բերեցինք, բայց որոշեցինք հիմնովին վերանորոգում չանել. մենք կսպասենք մինչև սեփական տուն ունենանք, և ներդրումներ կանենք դրա մեջ”:
«Շատ լավ եմ պատկերացնում մեր կյանքը Չինարիում։ Ես հստակ ծրագրեր ունեմ առնվազն առաջիկա հինգ տարիների համար։ Մենք կապրենք այնպես, կարծես Արցախում ենք ապրում։ Այն, ինչ չհասցրի այնտեղ անելու, այստեղ կանեմ»,- ավելացնում է Տիգրանը։
Չինարիում երիտասարդ ընտանիքն արդեն ունի սեփական հողատարածք, որտեղ նրանք պատրաստվում են կանաչիներ, բանջարեղեն աճեցնել, պտղատու ծառեր տնկել։ Այստեղ ցանկացած արցախցի, ով ցանկանում է հող մշակել, համայնքից հողամաս է ստացել։
Բալայանների ընտանիք
Վերադառնալով գյուղ՝ իմացա, որ Ասկերանի շրջանի Ռև գյուղից մի ընտանիք է ապրում Չինարիում։ Բազմիցս եղել եմ արցախյան այս գյուղում, տեղացիներից մի քանիսին ճանաչում եմ։ Հնարավոր է, որ նրանց հանդիպել ենք Ռևայում: «Կարո՞ղ եմ գալ նրանց տեսնելու», հարցրել եմ Չինարի համայնքի ղեկավար Սամվել Սաղոյանին։ «Իհարկե, մի քիչ հետո կգնանք»,- պատասխանում է Սամվելը։ «Նրանք աշխատասեր մարդիկ են, կտեսնես նրանց տնտեսությունը»:
Բալայանների ընտանիքում յոթ հոգի են՝ տարեց ամուսիններ, որդին՝ Նվերը, կինը՝ Լամարան և երեք երեխաները՝ կրտսեր դպրոցականներ Վահեն և Մանեն և 5-ամյա Տիգրանը, ով գնում է մանկապարտեզ։ Տնտեսության մեջ հորթով կով ունեն, մի երկու խոզ, հողամասում տեղադրված են ջերմոցներ, հողը մշակված է, կանաչապատված։
«Գյուղապետարանը մեզ մի կով տվեց, որը, ի ուրախություն մեզ, հղի էր։ Հիմա հորթ ունենք»,- 59-ամյա Գյուլխանումն առաջարկում է գոմի փոքրիկին նայել, միաժամանակ՝ հարեւան գյուղից գնված երկու խոզերին։ Խուրմա անունով կարմիր կովի կաթից կաթնաշոռ, մածուն, ռեժան, պանիր է պատրաստում։
Ինչպես և նոր ժամանած հարկադիր վերաբնակների մյուս ընտանիքները, Չինարիի գյուղապետարանը այս ընտանիքին տրամադրել է լվացքի մեքենա, սառնարան, էլեկտրական վառարան և որոշ կահույք։ Բալայանների բնակեցված երկհարկանի տան առաջին հարկի նախկին գոմից նրանց համար բաղնիք ու խոհանոց են սարքել, նոր դռներ ու պատուհաններ են տեղադրել։
Սեպտեմբերի 24-ից, երբ արցախցիների առաջին հոսքը հայտնվեց Հայաստանում, Սամվել Սաղոյանը սկսեց նախապատրաստվել ընտանիքներին ընդունելու. բանակցել է դատարկ տների սեփականատերերի ժառանգների հետ՝ ստանալով նրանց համաձայնությունը, որ վերաբնակեցվի ապրելու համար, օպերատիվ լուծել ամեն հրատապ խնդիրներ՝ էլեկտրաէներգիայի, գազի, ջրի հետ կապված։ Ակտիվորեն մասնակցել է Ռուսաստանի Դաշնությունում բնակվող չինարեցիների համայնքը։ Կալիֆորնիայի Ֆրեզնո քաղաքի հայ համայնքը նույնպես օգնել Տավուշի սահմանամերձ գյուղեր տեղահանվածներին։ Այսպիսով, համատեղ ջանքերով Չինարիում ստեղծվեցին արցախցիների կյանքի համար պայմաններ և լուծվեցին օգնության որոշ հարցեր։ Այս ամենը կազմակերպում և իրականացնում է գյուղապետարանը։
Զգացվում է, որ Սամվելի հնչեցրած փաստերի ու թվերի հետևում թաքնված է կարեկցանք և անձնական հոգատար վերաբերմունք նոր գյուղացիների նկատմամբ։ Անհնար էր ուշադրություն չդարձնել այն փաստին, որ նա, խոսելով արցախցի գաղթականների երեխաների մասին, բոլորին անուններով է ասում՝ նշելով յուրաքանչյուր երեխայի տարիքը, թե որ դասարանում է սովորում։
Երբ ես զրուցում էի մեծահասակ Բալայանների հետ, Սամվելը ստուգում էր երրորդ դասարանցի Մանեի մայրենիի տնային առաջադրանքը։ Մի քանի սխալ գտավ, աղջիկը հառաչեց, բայց ժպտալով գնաց այն ամբողջությամբ մաքրագրելու։
Իրենց հայրենի Ռև գյուղում նրանք ամուր տնտեսություն ունեին։ «Ամեն տեսակ անասուն ու թռչուն, կարտոֆիլ, ցորեն, պտղատու ծառեր. ամեն ինչ ունեինք, ամեն ինչ թողեցինք այնտեղ, մեզ հետ բերել ենք միայն անհրաժեշտ հագուստն ու փաստաթղթերը»,- իրար հետ մրցելով պատմում են Բալայանները։ «Գնդակոծության տակ, ոտքով, ինչ հագուստով եղել ենք, գյուղից գնացինք մայրուղի, որտեղ տղայիս ընկերները մեզ իրենց բեռնատարով բերեցին Նորագյուղ, այնտեղից երեք օրում հասանք Գորիս։ Հայաստանում մեզ տեղավորեցին Ալավերդի քաղաքում՝ երկրի մյուս կողմում։ Մոտ 20 օր այնտեղ մնացինք հյուրանոցում, բայց հետո մեզ ասացին՝ վերջ, գնալու ժամանակն է։ Հարազատների միջոցով մեզ առաջարկեցին գնալ Չինարի։ Ահա թե ինչպես մենք հայտնվեցինք այստեղ: Ի՞նչ անենք։ Սահման է, այո: Բայց մենք ապրում ենք։ Ինչպես բոլոր չինարեցիները, այնպես էլ մենք»։
Խոհանոցում պլաստմասե դույլի մեջ կտրատած խոտաբույսերի կույտ է։ Կանայք գնում են անտառ և կանաչի են հավաքում ժենգյալով հացի համար։ «Ամեն ինչ այստեղ կա, բոլոր անհրաժեշտ ժենգյալները, ինչպես այստեղ՝ Արցախում։ Երբեմն ժենգյալով հաց եմ թխում։ Եկեք վաղը, մենք ձեզ կյուրասիրեենք»:
Ինչպես շատ արցախցի գաղթականներ, այնպես էլ Բալայանները դեռ չգիտեն, թե որտեղ են ապրելու մշտապես՝ այս տանը՞, թե՞ մեկ այլ տանը։ Այդուհանդերձ, բակում թոնիր են կառուցել՝ ավանդական եղանակով հաց թխելու համար։ Հարևաններն ասում են, որ Գյուլխանումն ինքն է ամեն ինչ արել, սակայն կինը պնդում է, որ թոնիրը որդին է կառուցել՝ իր ղեկավարությամբ։
-Տեսնում եմ, որ տան հրամանատարը դուք եք,- ասում եմ ես ժպտալով։ -Մեր ընտանիքում ես պարզապես հրամանատար չեմ, ես վարչապետ եմ, – հպարտորեն ուղղում է նա:
Հին տանը, իհարկե, շատ խնդիրներ կան: Այն սենյակում, որտեղ ամբողջ ընտանիքը հավաքվում է վառարանի շուրջը, իսկ երեխաները քնում են, խարխուլ կահույք կա, ներքնակի տակից դուրս են ցցվում կոտրված մահճակալի մասերը, պատուհանի ապակիները կոտրված են։ «Մեր հիմնական խնդիրն այն է, որ տանիքը կաթում է։ Հենց անձրեւ է գալիս, ամեն ինչ արտահոսում է, պատերին բորբոս է հայտնվում, դրա պատճառով երկրորդ հարկի սենյակները չենք կարող օգտագործել։ Ահա, տեսեք ինքներդ: Սենյակի այս անցքից նույնպես արտահոսք կա՝ արկի բեկորի տեղ է։ Այստեղ ամեն ինչ հոսում է, և գուցե մի օր փլվի մեր գլխին»,- սկեսուրն ու հարսը ցույց են տալիս բաց խոհանոցի վերևում գտնվող ցեմենտի առաստաղը, որը երկրորդ հարկի մուտքի հարթակ է ծառայում։ «Մեզ համար շատ թանկ կլինի շտկել այս ամենը, բայց նաև անհնար է այսպես ապրել։ Գարնանային անձրևները շուտով կգան, մենք չգիտենք, թե ինչպես ենք հաղթահարելու…»:
Երեկոյան Նվերը աշխատանքից տուն եկավ։ Նրան տանը գտնելն այնքան էլ հեշտ չէ. չնայած. որ մշտական հիմունքներով ոչ մի տեղ աշխատանքի չի անցել, որպես արհեստավոր մեծ պահանջարկ ունի ոչ միայն Չինարիում, այլ նաև հարևան Այգեձորում՝ եթե ինչ-որ մեկին պետք է ինչ-որ բան անել, վերանորոգել, կառուցել, Նվերին են կանչում։
Պարզվեց, որ Նվերը ընտանիքից միակն էր, ով ինձ տեսել էր Ռևում։ Հիշեցինք նրանց գյուղն ու ընդհանուր ընկերներին։ Եվ երբ իմացան, որ հեռախոսիս վրա Ռեւի շատ ի լուսանկարներ կան, ամբողջ ընտանիքը ընկավ էկրանին. նրանք փնտրում էին իրենց տունը: Վերջապես, լուսանկարներից մեկի եզրին նրանք գտան այն։ «Այստեղ, ծառերի հետևում, տեսնու՞մ եք: Այս մեկը, սպիտակը։ Սա մեր տունն է։ Կարո՞ղ եմ ավելին տեսնել»: Նվերի մատը արագ թերթում է լուսանկարը և կանգ է առնում մի անորակ լուսանկարի վրա, որը ես մի անգամ լուսանկարել էի մեքենայի դիմապակուց: Մի մարդ ճանապարհի երկայնքով տասնյակ էշեր էր քշում արոտավայր (Ռևայում ավանակների ֆերմա կար), իսկ դպրոցից վերադարձող երկու երեխա կանգ են առել և հետաքրքրությամբ նայում էին կենդանիներին։ Ես լուսանկարել եմ այս պահը. «Վահե, Մանե, շուտ եկեք այստեղ”, կանչում է Նվերը։ «Տե՛ս, դու ես, երկու տարի առաջ, մեր թաղում…»: Ոչ միայն երեխաները եկան, այլև հարևանները: Ահա թե ինչպես լրագրողն անսպասելիորեն վերադարձրեց այս մարդկանց իրենց կորցրած հայրենի գյուղում կյանքի պահը…
Հակոբյանների ընտանիքի երեխաները
Չինարիի մյուս կողմում բնակություն է հաստատել Մարտակերտի շրջանի դեպի Քարվաճառ նախավերջին գյուղի՝ Գետավանի բազմազավակ ընտանիքը։ «Գնա տես նրանց, նրանք շատ գեղեցիկ երեխաներ ունեն»,- խորհուրդ տվեցին ինձ չինարեցիները։ Եկա և համոզվեցի. նրանք իսկապես գեղեցիկ էին։ Ես երեխաներին չէի ամաչեցրել և չեմ նկարել մոտիկից, ուղակի հիանում էի, թե ինչպես են նրանք բոլորը խաղում բակում: Տանը նրանց պապն ու մայրն էին։
Եվ կրկին հիշողություններ, պատմություն գաղթի մասին, թե ինչպես սեպտեմբերի 19-ի կեսօրին, երբ Ադրբեջանը պատերազմ սկսեց, գյուղի կանայք դիմեցին խաղաղապահներին՝ խնդրելով թույլ տալ իրենց ընտանիքներին ապաստանել գյուղում տեղակայված բազայում կամ օգնեն դուրս գալ հրետակոծության տակից, եւ լսած պատասխանի մասին. «Այստեղ ձեզ չենք պահի, դուրս հանելու հրաման էլ չունենք, ինքներդ փրկվեք, ինչպես ուզում եք, դա ձեր խնդիրն է», այն մասին, թե ինչպես են նրանք դուրս եկել, ինչ են ապրել և ինչպես են ի վերջո հայտնվել Չինարիում:
«Ամուսինս այստեղ աշխատանք ունի,- ասում է Աստղիկը,- և ընդհանրապես մենք ուրախ ենք, որ այստեղ ենք: Վերջին տարիներին Գետավանում նույնպես շփման գծից ոչ հեռու էինք ապրում, թեև այստեղ ադրբեջանական դիրքերն ավելի մոտ են։ Բայց մենք չենք վախենում։ Այնտեղ հաղթահարեցինք թշնամու հետ մեր մոտ լինելը, այստեղ էլ մի կերպ կհաղթահարենք։ Կարծում եմ՝ այստեղ պատերազմ չի լինի։ Մեզ համար այստեղ ավելի լավ է։ Նայիր թե ինչ բնություն է. այն նման է մերին, Արցախին։ Իսկ գյուղն մեզ հիշեցնում է մեր Գետավանը։ Երեխաների համար ավելի լավ է ապրել այստեղ, քան քաղաքում՝ մաքուր օդում, ծառերի ու կենդանիների մեջ։ Թող նրանք ուսումնասիրեն բնությունը և ավելի մոտ լինեն երկրին: Այո, իհարկե, կան այլ գյուղեր, բայց մեզ դուր է գալիս այս մեկը։ Պայմանները լավ են, մեզ այստեղ խնամքով ընդունեցին, ամեն ինչ լավ է, կապրենք»։
Ապրիլի 5-6-ը սահմանին տիրող լարվածությունը, երբ ադրբեջանական զինուժը գնդակոծում էր Չինարիի հայկական դիրքերը, կրակում էր հարեւան Մովսես գյուղի ուղղությամբ, բազմազավակ մոր կարծիքը չփոխվեց։ Սոցցանցերում Աստղիկը շարունակում է տեսանյութեր և լուսանկարներ հրապարակել իրենց նոր բնակավայրի գեղեցիկ տեսարաններով և սիրալիր ցուցանակներով՝ «Մեր Չինարին»։
Եվգենյա Ենգիբարյան
Step1.am-ի համար
