Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանի խոսքով, «…մենք այնպիսի տպավորություն ունենք, որ Ադրբեջանում չկա կարգավորման քաղաքական կամք, այլ ընդհակառակը, ցանկություն կա սրել խնդիրները և խոչընդոտներ ստեղծել սահմանազատման հարցում»։ Այսինքն՝ բանակցություններ չկան, խաղաղություն էլ չի լինի։

Փորձագետները, Արցախից բռնի տեղահանվածների հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները, քաղաքագետները, անվտանգության հարցերով զբաղվող գիտնականներն արդեն երեք տարի ասում են, որ Հայաստանը չի կարող խաղաղության հասնել ադրբեջան կոչվող ահաբեկչական կազմակերպության հետ։ Սակայն Հայաստանի իշխանությունները անշեղորեն հետապնդում են հայոց պետականությունը ոչնչացնելու ռուս-թուրքական-ադրբեջանական եռյակի նարատիվների իրագործման կուրսը։

Բանը հասել է նրան, որ ահաբեկիչ Ալիևի սպառնալիքների ներքո Հայաստանի վարչապետը փոխում է ոչ միայն հայոց պատմությունը, այլև պատրաստվում է փոխել Սահմանադրությունն ու Անկախության հռչակագիրը՝ իրականացնելով հայ ազգի դենացիֆիկացիա եւ կատարելով Պուտին-Էրդողան հայ ազգի և նրա պատմության ոչ բռնի բնաջնջման ծրագիրը։

Հայաստանի վարչապետի և նրա թիմի իրականացրած անհեթեթության ֆոնին Արևմուտքը պատժամիջոցների արշավ սկսեց Ադրբեջանի դեմ։ Այն բանից հետո, երբ սույն ֆաշիստական ​​երկրում մարդու իրավունքների խախտումների մասին պնդումներ հնչեցին, մեղադրանքներ հնչեցին նաեւ կրոնական ճնշումների մասին: Իսկ գագաթնակետը ԵԽԽՎ որոշումն էր՝ Ադրբեջանին առնվազն մեկ տարով ձայնից զրկելու մասին։

Հետևելով ոչ պակաս ավտորիտար Ռուսաստանի օրինակին՝ Ադրբեջանը, ամենայն հավանականությամբ, չի սպասի, մինչև իրեն վտարեն եվրոպական բոլոր կառույցներից, և ինքը դուրս կգա Եվրոպայի խորհրդից։

Ի՞նչ կտա սա Հայաստանին։ Բացարձակապես ոչ մի լավ բան, քանի որ Ադրբեջանը կդառնա էլ ավելի անսանձ, ագրեսիվ և անվերահսկելի՝ զերծ արևմտյան և ամբողջ համաշխարհային հանրության հանդեպ որևէ պարտավորությունից։

Քանի որ Ալիևը չի թաքցնում իր էքսպանսիոնիստական ​​ծրագրերը և բացահայտ խոսում է Հայաստանի նկատմամբ տարածքային հավակնությունների մասին (բավական է Հայաստանին «Արևմտյան Ադրբեջան»անվանելը), ապա եվրոպական կառույցներից հեռանալը ավելի կարձակի նրա ձեռքերը, և Հայաստանի դեմ ագրեսիան կդառնա “օբյեկտիվ”։

Ըստ երևույթին, դա հաստատում է ՀՀ արտգործնախարար Միրզոյանը, ով խոսում է ադրբեջանական կողմից խնդիրների սրման և էսկալացիայի մասին։ Եվ ոչ միայն նա։

«Նախագահ Ալիևի վերջին տարածքային պահանջները շատ տագնապալի են։ Հայաստանի տարածքային ամբողջականության ցանկացած խախտում անընդունելի կլինի և լուրջ հետևանքներ կունենա Ադրբեջանի հետ մեր հարաբերությունների վրա», – ասել է ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով գերագույն հանձնակատար Ժոզեպ Բորելը ԵՄ ԱԳ նախարարների խորհրդի նիստում։

Տարօրինակ է, սակայն, որ ԵՄ-ն միայն հիմա է նկատել Ալիևի տարածքային պահանջները։ Վերջին երեք տարիների ընթացքում օկուպացվել են Արցախի Հանրապետության շրջակա տարածքները և բուն Արցախը։ 2021 և 2022 թվականներին զբաղեցվել է մոտ 200 քմ. կմ բուն Հայաստանի տարածքից։ Ադրբեջանը չի կատարել ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանի մի շարք որոշումներ։

Հատկապես տարակուսանք է առաջացնում Արևմուտքի որոշակի անտարբեր վերաբերմունքը Արցախի բնակիչների 10-ամսյա շրջափակման և, ի վերջո, ցեղասպանության և տեղահանության նկատմամբ, որի արդյունքում գրեթե ողջ հայությունը լքեց Արցախը։

Սա խոսում է այն մասին, որ ադրբեջանին պատժում են ոչ թե հայերի իրավունքների հանդեպ մեծ սիրո և հարգանքից ելնելով, այլ, հնարավոր է, տարածաշրջանից ռուսական զորքերը դուրս բերելու պարտավորությունները չկատարելու համար։

Սա նշանակում է, որ Ադրբեջանը կանգ չի առնի իր ծրագրերի իրականացման ճանապարհին՝ իմանալով, որ արեւմտյան պաշտոնյաների հայտարարություններին ու սպառնալիքներին քայլեր չեն հաջորդի։

Հայկական կողմի համար դա նշանակում է, որ պետք է օգտվել Արևմուտքի ճնշումներից Ադրբեջանի վրա, հրաժարվել կոլաբորացիոն քաղաքականությունից և վերջապես սկսել վարել սեփական ժողովրդի շահերին համապատասխանող քաղաքականություն և դիվանագիտություն։ Հենց դրա վրա է հիմնված բոլոր երկրների քաղաքականությունը՝ ազգային շահերի վրա (թեև Հայաստանում աննկատ դադարել են խոսել ազգային պետական ​​և ազգային շահերի մասին)։

Բայց, դատելով Հայաստանի իշխանությունների գործողություններից, նրանք պարզապես ի վիճակի չեն հաղթահարել ռուս-թուրքական տանդեմի հանդեպ վախը։

Մնում է, որ հայ հասարակությունը գիտակցի, որ ներկայիս իշխանությունը ազգը տանում է դեպի պետականության վերջնական կործանում և ձգտում է մեր ժողովրդին ստրուկի վերածել։ Ավելին, նա ձգտում է այս ամենը ամրագրել թղթի վրա, ինչը նույնիսկ հաջորդ սերունդներին կզրկի անկախությունից ու ազատությունից։

Կարծում եմ, ավելի ու ավելի շատ մարդիկ կհասկանան դա և կսկսեն մտածել այլ կերպ, քան մտածել են վերջին 30 տարիների ընթացքում և կառաջարկեն իրենց այլընտրանքը:

Մարգարիտա Քարամյան

Վերջին օրերին Նիկոլ Փաշինյանն ու Արարատ Միրզոյանը ինչ-որ «ակնարկներ» էին անում, որ Բաքուն և Մոսկվան, ըստ էության, չեն կատարում Եռակողմ հայտարարության դրույթները։ Այսպիսով, Փաշինյանը խոստովանում է, որ հայտարարությունը հիմնված է միայն իր ստորագրության վրա՝ միաժամանակ ինչ-որ բան սակարկելով Մոսկվայի և Բաքվի հետ։

Ինչո՞ւ Մոսկվան և Բաքուն հետ չեն կանչում Եռակողմ հայտարարության վերաբերյալ իրենց ստորագրությունները, եթե չեն կատարում այն. ստորագրության չեղարկումը կնշանակի Հայտարարության պայմանների վերանայում, առաջին հերթին՝ Արցախից ռուսական զորքերի դուրսբերում և առնվազն երեք շրջանների՝ Քարվաճառի, Քաշաթաղի և Աղդամի վերադարձ։ Քանի դեռ Եռակողմ հայտարարության դրույթները ամրագրված չեն այլ, ավելի օրինական փաստաթղթերում, Մոսկվան և Բաքուն ամուր կառչած կլինեն դրան՝ Փաշինյանի միջոցով:

Ու՞մ են այդ դեպքում ուղղված Փաշինյանի ու Միրզոյանի հայտարարությունները։ Արդյո՞ք նրանք ակնարկում են, որ ինչ-որ պահի Երևանը կարող է հետ կանչել իր ստորագրությունը հայտարարության տակ, և այդ ժամանակ այս թղթե տնակը կքանդվի։ Թե՞ Մոսկվային ու Անկարային վստահեցնում են, որ ամեն դեպքում չեն հրաժարվի իրենց ստորագրությունից և կկատարեն նաև հայտարարության վերջին կետը՝ «ադրբեջանը» Նախիջևանի հետ կապող ճանապարհի բացումը, որը պետք է վերահսկվի ռուս սահմանապահների կողմից։

Հասկանալի է, որ Փաշինյանը երբեք չի համաձայնի հետ կանչել իր ստորագրությունը. Իրականում, ինչո՞ւ նա դա պիտի անի: Նրանից նման քայլ չեն պահանջում ո՛չ Հայաստանի քաղաքական ուժերը, ո՛չ հասարակական միավորումները, ո՛չ էլ Արցախի իշխանություններն ու հասարակությունը։ Հայ քաղաքական գործիչներին պակասում է նման քայլեր անելու համարձակությունն ու մասշտաբը։ Բոլորը հարմար կերպով տեղավորվում են տաքուկ եւ վախկոտած ռազմավարության մեջ. «մենք փոքր երկիր ենք, բարեկամներ չունենք, պաշտպանվելու զենք չունենք, մեր սահմանները ոչ լեգիտիմ են, և միակ ճանապարհը՝ պահանջածը տալն է»։

Մինչդեռ Հայաստանի «ոչ լեգիտիմության» մասին Փաշինյանի հայտարարությունները միայն ընդգծում են Թուրքիայի և Ադրբեջանի սահմանների անօրինության աստիճանը, որոնք, ինչպես պարզվեց, լիովին կախված են Հայաստանի Սահմանադրությունից և հասարակության լռությունից։

Թղթե տնակները սովորություն ունեն ամենա «անհարմար» պահերին քանդվել։

Step1.am-ի հարցերին պատասխանել է Հայ կառուցողական կուսակցության նախագահ Անդրիաս Ղուկասյանը։

–Պարո’ն Ղուկասյան, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը նվազագույնը 1 տարով Ադրբեջանի պատվիրակությունը ԵԽԽՎ–ից հեռացնելու մասին որոշում ընդունեց։ Այս որոշումն ի՞նչ ուղերձ ունի եւ ի՞նչ արդյունք կարող է ունենալ։

-Որպեսզի լայն զանգվածներին պարզ լինի, այսպես ձեւակերպեմ։ Երբ մարդիկ կատարում են ճանապարհային կանոնների խախտում, սկզբում ոստիկանության կողմից ընդունվում է որոշում՝ այդ խախտման հիմքով տուգանելու մասին։ Հետո, եթե տուգանքը չի մուծվում, գնում է հարկադիր կատարման, արդեն հարկադիր կատարողը գանձում է այդ գումարը։ Նույնը միջազգային հարաբերություններում է, կան գործընթացներ, որոնք ունեն իրենց ընթացքը։ Ադրբեջանի կողմից կատարվել է մի շարք կոնվենցիաների խախտում։ Եվրոպայի խորհրդի հիմնական կոնվենցիայի գլխավոր արժեքն օրենքի գերակայությանը հավատարիմ լինելու մասին է։ Ադրբեջանն այդ կոնվենցիան խախտել է, եւ անցել են այն բոլոր ժամկետները, երբ ինքը կարող էր տուգանքը մուծել, որ գործը հարկադիր չհասներ։

Իլհամ Ալիեւը որոշեց, որ իրենք գնալու են առճակատման, դրա մասին իր ելույթում հայտնեց բոլորին։ Հիմա մենք տեսնում ենք, որ ժամկետները, որոնք տրամադրվել էին Ադրբեջանին ԵԽԽՎ-ի, Միջազգային դատարանի, այլ կառույցների կողմից, աստիճանաբար լրանում են, եւ այդ կառույցները որոշումներ են կայացնում։

Քանի որ Ալիեւը արցախահայերի վերադարձի  համար պայմաններ ստեղծելու ուղղությամբ ոչինչ չի արել, կիրառվելու են համապատասխան տուգանային գործողությունները։ Սկզբում դադարեցվելու է ձայնի իրավունքով անդամությունը, այն, ինչ ԵԽԽՎ-ն արդեն որոշեց, հաջորդ քայլով առհասարակ կարող է դադարեցվել մասնակցությունը Եվրոպայի խորհրդում, սահմանափակվելու ու խզվելու են տնտեսական կապերը, այդ թվում՝ էներգետիկ ոլորտի մատակարարումները, արգելափակվելու են բազմաթիվ հնարավորություններ՝ օգտվելու Եվրամիության եւ ԱՄՆ-ի հետ տնտեսական, սոցիալական եւ այլ բարիքներից։ Իլհամ Ալիեւն այդ ամենը հասկանալով՝ արտահերթ ընտրություններ նշանակեց, որպեսզի հիմա մանդատ ձեռք բերի հետագա տարիների համար, եւ ադրբեջանական ժողովրդի հետագա դժգոհությունը դերակատարություն չունենա իր պաշտոնավարման համար։

-ԵԽԽՎ եւ արեւմտյան այլ որոշումներն իրապես կզսպե՞ն Ադրբեջանին։

-Այո՛։ Խոսքն այն մասին է, որ Եվրամիության, ԱՄՆ եւ Ադրբեջանի միջեւ աստիճանաբար հարաբերությունները գալու են նրան, որ անհրաժեշտություն է դառնալու Իլհամ Ալիեւի հեռացումը։ Նա խոչընդոտ է դառնալու բնականոն զարգացման համար, ինքն արդեն խոչընդոտ է։ Եվրամիությունը տարիներ շարունակ մատների արանքով էր նայում նրան, ինչ կատարվում էր Ադրբեջանում։ Իսկ հիմա արդեն պետք է տեղի ունենան անշրջելի իրադարձություններ, որոնք բերելու են Իլհամ Ալիեւի տապալման։ Ալիեւի ռեժիմը տապալվելու է, ինչպես տապալվեցին Քադաֆիի, Սադամ Հուսեյնի եւ նմանօրինակ այլ բռնապետերի ռեժիմները։

–Բայց հայտնի է, որ այս գործընթացների հետեւում Ադրբեջանը չէ կանգնած, Ադրբեջանը միայն գործիք է։

-Իհարկե, Ադրբեջանն առ այսօր կարողացել է Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի աջակցությամբ վարել այս քաղաքականությունը։ Եվ ինքն ըստ էության, զրկվելով Եվրամիության եւ ԱՄՆ հետ հարաբերություններից, կախման մեջ է մնալու այդ երկու պետություններից։ Այդ պետություններն իրենց հերթին Արեւմուտքի հետ գտնվում են ծանր հարաբերությունների մեջ։

Step1.am-ը Արցախի Ազգային ժողովի «Արդարություն» խմբակցության պատգամավոր Դավիթ Գալստյանից հետաքրքրվեց՝ ճի՞շտ են տեղեկությունները, որ Հայաստանում Արցախի ներկայացուցչությունն այլեւս չի գործում։ «Այդ տեղեկությունները չեն համապատասխանում իրականությանը։ Երեկ ներկայացուցչությունում հանդիպում է եղել, առավոտվանից մինչեւ 2 անց կես ես ներկայացուցչությունում էի, տարբեր հանդիպումներ ունեինք։ Խորհրդարանական խմբակցությունների ղեկավարները տարբեր հանդիպումներ են ունեցել ներկայացուցչությունում»,- ասաց Դավիթ Գալստյանը։

Մեր հարցին, թե այս փուլում հիմնականում ի՞նչ հարցերի շուրջ են քննարկումներ ծավալում Արցախի պատգամավորներն ու գործադիր մարմնի անդամները, Դավիթ Գալստյանը պատասխանեց, որ հիմնականում քննարկումները բռնի տեղահանված արցախցիների սոցիալական խնդիրների շուրջ են։ «Մեր հայրենակիցների սոցիալական խնդիրների մասով են հիմնական քննարկումները լինում, եւ դրանց լուծումների մասով խնդիրներն ենք հավաքագրում ու համապատասխան մարմիններին ներկայացնում»,- ասաց նա։

Հարցին՝ իսկ քաղաքական հարցերը օրակարգից դո՞ւրս են մնացել, չեն քննարկվո՞ւմ, Դավիթ Գալստյանը պատասխանեց․ «Ո՞նց չեն քննարկվում, բա քաղաքակա՞ն չէր, որ հանձնախումբ ստեղծեցինք, որպեսզի միջազգային հարթակներում ներկայացնի արցախցիների շահերը»։