Արցախի թեմի առաջնորդարանի դուռն այսօր փակ է, իսկ մի խումբ մարդիկ հավաքվել են այնտեղ՝ պահանջելու թեմի առաջնորդից ներողություն խնդրել Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպելու համար։

«Արցախի թեմի առաջնորդը բարոյական իրավունք չունի հանդիպելու այն մարդուն, ով պատասխանատու է Արցախի հանձման գործում։ Վրթանես Սրբազանի դեմ հնարավոր է կոմպրոմատներ կան, թե ինչպիսիք, ես չգիտեմ։ Գուցե շանտաժ են արել, պարզաբանում պետք է ներկայացնի, թե ինչ է եղել»,– լրագրողների հետ զրույցում ասաց փաստաբան Ռոման Երիցյանը։

Նրա խոսքով, արցախցիները չեն կարող ունենալ այսպիսի հոգեւոր առաջնորդ, որը կիսում է այս իշխանությունների տեսակետն Արցախի վերաբերյալ։

Թեկուզ ակցիային այդքան էլ շատ մարդ չի հավաքվել, բայց արցախցիների զայրույթը, որը արտահայտվել է նաև սոցցանցերում, ակնհայտ է։ Մարդիկ հիշում են, որ Վրթանեսը արցախցիների հետ չէր ծանր օրերին, նաև չեն կարողանում մտաբերել, թե ինչ գործունեություն է նա ծավալել Արցախում մնացած եկեղեցիների պաշտպանության ուղղությամբ։

Արցախում մնացել է 5658 հուշարձան, որից 385 եկեղեցի, 60 վանական համալիր, 2835 խաչքար, 400 գերեզմանոց, որոնք մինչեւ 19-րդ դարն էին ձեւավորվել։

Հիշատակվում է նաև, որ Կաթողիկսի հետ Փաշինյանի խնդիրները ամենյան հավանականությամբ կապված էին Արցախում մնացած եկեղեցիների ճակատագրի հարցը միջազգային ատյաններում բարձրացնելու հետ։

Սա իսկապես եզակի իրավիճակ է. էթնիկ և կրոնական առումով գրեթե միատարր տարածաշրջանը  օկուպացված է, բնիկ բնակչությունը տեղահանված, իսկ ազգային և կրոնական սեփականության նկատմամբ վերահսկողությունը փոխանցվել է թշնամական պետությանը: Գարեգին Բ կաթողիկոսը միջազգային ֆորումում բարձրացրեց Հայ Առաքելական Եկեղեցու՝ Արցախում գտնվող եկեղեցիների նկատմամբ սեփականության հարցը: Նա պահանջեց ապահովել դրանց մուտքը և միջազգային առաքելություն՝ դրանք պաշտպանելու համար:

Սա վրդովմունք առաջացրեց թե՛ Բաքվում, թե՛ Հայաստանի կառավարությունում: Փաշինյանի կինը վիրավորանք հնչեցրեց կաթողիկոսի հասցեին: Սակայն հարցը մնում է անպատասխան. եթե միջազգային հանրությունը ճանաչում է Հայ Եկեղեցու իրավունքները Արցախում լքված սեփականության նկատմամբ, ապա ինչպե՞ս կարող են դրանք «փոխանցվել» Բաքվին Նիկոլ Փաշինյանի ստորագրությամբ: Ընդ որում, Փաշինյանը կապ չունի ոչ Արցախի հետ, ոչ եկեղեցու։

Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի թեմական խորհուրդը չի կիսում վերջին օրերին Արցախի թեմի առաջնորդ Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանի կեցվածքն ու դիրքորոշումը, որն առաջացրել է մեր ժողովրդի արդարացի ցասումն ու զայրույթը. այս մասին Yerkir.am-ի հետ զրույցում նշեց ՀԱԵ Արցախի թեմական խորհրդի ատենապետ Լեռնիկ Հովհաննիսյանը։

Թեմական խորհրդի ատենապետը հայտնեց նաև, որ նոյեմբերի 28-ին թեմական խորհրդի անդամները հանդիպել են Արցախի թեմի առաջնորդին և հորդորել հայտարարությամբ հանդես գալ և ներողություն խնդրել իր բռնագաղթյալ ժողովրդից։ Այդուհանդերձ, չնայած թեմի առաջնորդի հավաստիացումներին, հայտարարության մեջ ներողության խոսք չի չհնչել։ Ըստ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի` փաստացի Արցախի թեմի առաջնորդը չցանկացավ ներողամտություն հայցել իր ժողովրդից։ Դեռ ավելին, իր հայտարարություններով ավելի խորացրեց վրդովմունքն ու ափսոսանքը։

Հռոմի պապ Լևոն XIV-ը ավարտեց իր այցը Թուրքիա, որի ընթացքում նա նաև աղոթք մատուցեց Կոստանդնուպոլսի Հայ Առաքելական տաճառում: Չնայած Հռոմի պապը խնդրեց իր ողջույնները փոխանցել Հայ Առաքելական եկեղեցու առաջնորդ, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ին, Էջմիածնի հակառակորդները Հայաստանում փորձեցին այս այցը ներկայացնել այնպես, կարծես Հռոմի պապը Պոլիսն է ճանաչում որպես Հայ Առաքելական եկեղեցու կենտրոն։

Ընդհանուր առմամբ, Փաշինյանի գլխավորությամբ Գարեգին Բ-ի դեմ ավելի ու ավելի տարածվող պայքարը դիտվում է որպես Եկեղեցին պառակտելու և Էջմիածնի՝ որպես Հայ Առաքելական եկեղեցու կենտրոնի դերը խաթարելու փորձ: Ենթադրվում է, որ Էջմիածինը Ռուսաստանից կախված կենտրոն է և ռուսական գաղութացման հենասյուն։

Այս կարծիքում կա ճշմարտության բավականին մեծ չափաբաժին, բայց պաշտոնապես, ԽՍՀՄ փլուզումից և Հայաստանի անկախությունից ի վեր, Ամենայն հայոց կաթողիկոսի ընտրությունը կապված չի եղել Մոսկվայի հետ: Մինչդեռ Պոլսո հայոց պատրիարքը նշանակվում է միայն Ստամբուլի քաղաքապետի հաստատմամբ:

Թուրքիա կատարած առաքելական ճամփորդության չորրորդ և վերջին օրը Հռոմի պապ Լևոն XIV-ն առավոտը սկսեց Պոլսո Հայ առաքելական տաճարում աղոթքով։

Ըստ Վատիկանի մամուլի ծառայության, իր ուղերձում Հռոմի պապը ողջունել է Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին, ինչպես նաև Թուրքիայի ողջ հայ առաքելական համայնքին։

Նա գոհություն է հայտնել Տիրոջը ողջ պատմության ընթացքում՝ հաճախ ողբերգական հանգամանքներում, հայ ժողովրդի քաջարի քրիստոնեական վկայության համար։

Հռոմի պապը նաև երախտագիտություն է հայտնել Հայ Առաքելական և Կաթոլիկ եկեղեցիները միավորող և ամրապնդվող եղբայրական կապերի համար։ Նա հիշեցրել է, որ Հռոմի պապի և Արևելյան ուղղափառ պատրիարքի միջև առաջին համատեղ հռչակագիրը 1970 թվականի մայիսին ստորագրել են Պողոս VI պապը և Վազգեն Ա կաթողիկոսը։

«Այդ ժամանակվանից ի վեր, Աստծո ողորմածությամբ, մեր Եկեղեցիների միջև «գթասրտության երկխոսությունը» ծաղկում է ապրել»,- ասել է նա։

Ըստ Հռոմի պապի, Թուրքիա իր այցը նվիրված է Նիկիական հանգանակին, քանի որ Եկեղեցին նշում է Նիկիայի տիեզերաժողովի 1700-ամյակը, և հիշեցնում է Եկեղեցու գոյության առաջին դարերում Արևելքի և Արևմուտքի միջև տիրող միասնության մասին։

«Մենք պետք է ոգեշնչվենք վաղ Եկեղեցու փորձից՝ վերականգնելու լիակատար հաղորդությունը, որը ենթադրում է ոչ թե կլանում կամ գերիշխանություն, այլ մեր Եկեղեցիների՝ Սուրբ Հոգուց ստացած պարգևների փոխանակում՝ ի փառս Հայր Աստծո և ի շինություն Քրիստոսի մարմնի»,- ասել է Լևոն XIV-ը։

Նա հույս է հայտնել, որ Կաթոլիկ և Արևելյան ուղղափառ եկեղեցիների միջև աստվածաբանական երկխոսության միացյալ միջազգային հանձնաժողովը շուտով կկարողանա վերսկսել լիակատար հաղորդության հասնելուն ուղղված աշխատանքը։ Հռոմի պապը հիշատակել է 12-րդ դարի հայ կաթողիկոս սուրբ Ներսես Դ Շնորհալուն և «եկեղեցիների հաշտեցման, բոլորի միասնության մասին Քրիստոսի աղոթքն իրականացնելու» ուղղությամբ նրա անխոնջ աշխատանքը։

«Թող սուրբ Ներսեսի օրինակը ոգեշնչի մեզ, իսկ նրա աղոթքը զորացնի դեպի լիակատար միասնություն տանող ճանապարհին»,- ընդգծել է նա։

Եզրափակելով՝ Լևոն XIV-ը շնորհակալություն է հայտնել Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Սահակ Բ-ին՝ Հայ առաքելական եկեղեցու պատրիարքական տաճարում ջերմ ընդունելության համար։

«Եկեք բաց սրտերով ընդունենք ի վերուստ տրված այդ պարգևը, որպեսզի լինենք Ավետարանական ճշմարտության էլ ավելի համոզիչ վկաներ և Քրիստոսի միասնական Եկեղեցու առաքելության լավագույն սպասավորներ»,- ասել է նա։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ընտանիքին պատկանող «Հայկական ժամանակը» հրապարակել է Փաշինյանի հետ հանդիպած եպիսկոպոսների նոր հայտարարությունը։

«Սիրելի եղբայրներ ի Քրիստոս, սիրելի հայորդիներ.

Շատ ենք ցավում վերջին աﬕսներին մեր Եկեղեցու ներսում և մեր Եկեղեցու շուրջ առկա անառողջ մթնոլորտի համար, որ փոթորկում է մեր բոլորի հոգիները։ Այս ամենը գուցե չլիներ, եթե արդար, առանց ահաբեկումների լիներ 1999թ. Կաթողիկոսական ընտրությունը:

Հայ Եկեղեցու սխալ կառավարման հետևանքով և՛ եկեղեցու ներսում, և՛ եկեղեցի-պետություն հարաբերություններում հատկապես վերջին ամիսներին առավել ահագնացած ճգնաժամը աննախադեպ վտանգավոր իրավիճակ է ստեղծել ինչպես Հայրենիքում, այնպես էլ Սփյուռքում՝ խաթարելով մեր ժողովրդի անդորրը, հավատն ու միասնությունը։

Բազմաթիվ նվիրյալ հոգևորականների չարդարացված, հակականոնական կարգալուծությունները հաճախ տեղի են ունեցել անարդար կերպով, բացարձակապես Կաթողիկոսի միահեծան որոշումներով կամ պարտադրանքով։

Հաճախ նախընտրաբար հոգևոր աստիճան են ստացել և պաշտոնի կոչվել միջակություններ, բարոյական կասկածելի վարքագիծ ունեցողներ, անարժաններ, կամակատարներ:

Կաթողիկոսի սխալ, կամայական կառավարման, հրամանների, նշանակումների, անարդար պատիժների, անհարկի միջամտությունների, կարգալուծությունների հետևանքով հաճախ փոթորկվում են Սփյուռքի մեր թեմերն ու առանձին հովվություններ ու վիճակներ, երբեմն ստիպված լինելով խզել կապերը Մայր Աթոռի հետ։

Կաթողիկոսի հասցեին տարատեսակ լրատվամիջոցներով և տարբեր հարթակներից ու ամբիոններից պարբերաբար հնչող երբեմն ծանր մեղադրանքները Կաթողիկոսի կամ Մայր Աթոռի համապատասխան կառույցների կողմից անուշադրության են մատնվում, չեն մեկնաբանվում, չեն հերքվում, այդ կերպ ինքնին կասկածի տեղիք տալով դրանց իսկության վերաբերյալ։

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի օրհնությամբ ու թողտվությամբ եկեղեցականների ներգրավումը ներքաղաքական գործընթացներում, հոգևորականների կողմից հնչեցված քաղաքական կոչերն ու հայտարարությունները, քաղաքական հանրահավաքներին մասնակցելն ու կազմակերպելը անընդունելի է, դատապարտելի է և հարիր չէ մեր Եկեղեցու ոգուն ու կանոններին, հակասում է ժողովրդի միասնությունը պահելու մեր Եկեղեցու առաքելությանը։

Եկեղեցու Կանոնադրության ստեղծման տևական, դիտավորյալ ձախողումները և ի վերջո այդ աշխատանքների վերջնական դադարեցումը հնարավորություն են տվել Կաթողիկոսին անցնող քսանվեց տարիների ընթացքում երբեմն Եկեղեցին կառավարել սեփական պատկերացումներով, կամայականորեն:

Հայ Եկեղեցու Եպիսկոպոսաց ժողով, Ազգային Եկեղեցական ժողով կամ Ներկայացուցչական ժողով, որ պիտի գումարվեր յուրաքանչյուր տարի կամ երկու տարին մեկ՝ քննելու և լուծումներ գտնելու Հայ Առաքելական Եկեղեցու առաքելության, կառավարման, ֆինանսական, տնտեսական գործունեության, ինչպես նաև համազգային նշանակության հարցերի վերաբերյալ, միտումնավոր կերպով նախատեսված պարբերականությամբ չի իրականացվել։

ՀՀ պետակամ մարմինների, պետական գործիչների կողﬕց Կաթողիկոսի ընթացքի ու գործունեության վերաբերյալ բազմիցս հնչում են մտահոգություններ, քննադատություններ, մեղադրանքներ, որոնք մնում են անպատասխան։ Ի դեմս Կաթողիկոսի և իր հետ համագործակից որոշ հոգևորականների՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցու կողմից Հայրենիքին ու Հայրենի պետությանը չպետք է և չի կարող որևէ վնաս, վտանգ սպառնալ:

Այս խախտումների, սխալների, բացթողումների, թերացումների շարքը կարելի է երկար շարունակել։

Մայր Աթոռի և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ներկայիս ընթացքը հակականոնական, վտանգավոր, վնասակար և կորստաբեր է և չի կարող այլևս շարունակվել։ Դիմում ենք Երուսաղեﬕ և Կոստանդնուպոլսի Սրբազան Պատրիարքներին, Հայ Եկեղեցու Եպիսկոպոսաց դասին, հոգևորականությանը, Հայրենի Պետական մարմիններին և պետական գործիչներին, ﬔր հավատավոր ժողովրդին.

Սրբազան Պատրիարքներ, որպես մեր եկեղեցու բարձրաստիճան գահակալներ և ժողովների Ատենապետներ, գլխավորեք կամ առնվազն կոչ ուղղեք, միացեք ու նպաստեք՝ ստեղծված իրավիճակից շուտափույթ ելք գտնելու համար:

Սիրելի Սրբազաններ, հոգևոր եղբայրներ, վստահ ենք, որ այս մտահոգությունը կիսում եք շատերդ: Եթե ցանկանում եք օր առաջ տեսնել Հայ Առաքելական մեր Սուրբ Եկեղեցին կրկին իր Աստվածահաճո ու ժողովրդանվեր առաքելության մեջ, առանց հապաղելու կապ պահեք Հանձնախմբի անդամների հետ, Ձեր դիրքորոշումն ու վերաբերմունքն արտահայտեք:

Մենք՝ մի խումբ եպիսկոպոսներս, գիտակցելով հանդերձ ստեղծված իրավիճակում մեղավորության մեր բաժինը, այս նախաձեռնությամբ նպատակ ունենք սկիզբ դնել Հայ Եկեղեցու բարեկարգման, որպեսզի մեր Սուրբ Եկեղեցին կարողանա հետ այսու կատարել մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի կողմից նախանշված իր անփոխարինելի առաքելությունը մեր ժողովրդի կյանքում, այս վտանգավոր ժամանակաշրջանում նպաստի հայրենի պետության ամրապնդմանը, որպեսզի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը լինի բոլոր հայերի Կաթողիկոսը՝ նրանց քաղաքական ու կրոնական հայացքներից անկախ, որպեսզի մեր Մայր Եկեղեցին իրապես Մայրություն անի և համախմբի տարբեր կրոնական կառույցներում հավատք որոնող, խարխափող մեր ազգի զավակներին։ Անհրաժեշտ է մշակել և առաջին իսկ Ազգային եկեղեցական ժողովի կողմից ընդունել Հայ Առաքելական Եկեղեցու մի կանոնադրություն, որ հետ այսու Կաթողիկոսների ու Առաջնորդների հոգևոր ու իմացական կարողություններով, որակական հատկանիշներով միայն չպայմանավորվի մեր Եկեղեցու հեղինակությունը, ընթացքը, կանոնականությունը, իր Սուրբ Առաքելության իրականացումը։

Հարազատ մեր ժողովրդի միասնության ու բարգավաճման, մեր Հայրենիքի ու մեր Պետության հզորացման, անվտանգության ու հարատևության, մեր Մայր Եկեղեցու Աստվածահաճո առաքելության իրականացման համար մեր այս անձնուրաց քայլը որոշ մեր հոգևոր եղբայրների, իրավիճակից անտեղյակ որոշ լրագրողների, քաղաքական ու հասարարական գործիչների կողմից հանիրավի քննադատվում է։ Կոչ ենք անում սթափ դատել և իրատես լինել, որովհետև մենք կանգնած ենք Եկեղեցու ամբողջական հեղինակազրկման, պառակտման, մեր ժողովրդի կրոնական մասնատման վտանգի առջև։

Մենք ակնկալում ենք, որ Գարեգին Բ Կաթողիկոսը, ի սեր մեր եկեղեցու և մեր ժողովրդի, սթափ կգնահատի ստեղծված իրավիճակը, չի տանի մեր ազգն ու մեր Եկեղեցին ավելորդ ցնցումների, կամովին հանգստյան կկոչվի և այդ կերպ հնարավոր կլինի նոր ընտրություններ կազմակերպելու:

Եվ թող ամենատես ու ամենակալ Աստված առաջնորդի մեզ: Ամեն։

1. Տ. Հովնան արքեպիսկոպոս Տերտերյան
2. Տ. Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյան
3. Տ. Աբրահամ արքեպիսկոպոս Մկրտչյան
4. Տ. Առաքել արքեպիսկոպոս Քարամյան
5. Տ. Սիոն արքեպիսկոպոս Ադամյան
6. Տ. Վազգեն արքեպիսկոպոս Միրզախանյան
7. Տ. Անուշավան եպիսկոպոս Ժամկոչյան
8. Տ. Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյան
9. Տ. Արտակ եպիսկոպոս Տիգրանյան
10. Տ. Գևորգ եպիսկոպոս Սարոյան»: