Արցախյան հարցը ընտրությունների կոդն է. մասնակիցները բացել են «փորիկները»

Չնայած Հայաստանում ընտրարշավը դեռևս օրենքով չի սկսվել, գլխավոր գործող անձինք արդեն գնացել են դեպի ժողովուրդ։ Հին քարոզչական զրահը, որը պետք է ամբողջությամբ ջնջեր Արցախի հարցը և պաշտպաներ քաղաքական գործիչներին դժվար հարցերից, պարզվեց, որ թղթե է։ Քարոզարշավի մասնակիցները, ոզնիների պես, ստիպված են բացել իրենց անպաշտպան որովայնները և կրել հարվածների ողջ ծանրությունը։

Փաշինյանին ամենուրեք հարցեր են տալիս Արցախի մասին, բայց դա միշտ չէ, որ հայտնվում է տեսախցիկի առջև։ Սակայն երեկ Չարենցավանում ԱԺԲ-ի լրագրող Արմինե Սաղոյանը ոչ թե հարց տվեց Փաշինյանին, այլև պնդեց, որ Արցախը Հայաստան է, և որ Փաշինյանը ծախել և դավաճանել է Արցախինև արցախցիներին։

Այսօր Նիկոլ Փաշինյանը մետրոյում բառացիորեն գոռաց արցախցի մի կնոջ վրա, երբ նա չընդունեց Խորհրդային Հայաստանի անագե քարտեզը, որն փորձում էր նվիրել Փաշինյանը։

«Մենք ամեն ինչ արել ենք, որ դուք Ղարաբաղում ապրեք, և 2023 թվականին այդ դուք էիք, որ մեղադրում էիք ինձ, որ սահմանները փակել են, որ Ղարաբաղից ժողովուրդը չգա Հայաստան, և ինձնից պահանջում էիք, որ սահմանները բացեն և ասում էիք, որ հատուկ փակել է, որ Ղարաբաղից ժողովուրդը չգնա։ Հիմա եկել եք այստեղ, ասում եք՝ վայ, բա մենք ուզում էինք վերադառնայինք։ Բա մենք Հայաստանի քաղաքացիների աշխատած միլիարդներ ենք ծախսել, որ դուք այնտեղ մնաք, բա ինչի՞ց չեք մնացել։ Այս քարտեզի մասին ըտենց քամահրանքով չխոսաք։ Փախածներով չփորձեք ասել, որ ես Ղարաբաղ եմ տվել»,– բարձր տոնով ասել է Փաշինյանը։

Սա առաջին անգամը չէ, որ Փաշինյանի թիմը օգտագործում է այն թեզը, որ Արցախը ծախել են նրանք, ովքեր իշխանության են եկել 2023 թվականի օգոստոսին՝ Փաշինյանի հովանավորյալ Արայիկ Հարությունյանի հրաժարականից հետո: Եւ ոչ ոք չի հարցնում, թե ինչու են Ղարաբաղը «վաճառած» մարդիկ գտնվում Բաքվի բանտում, այլ ոչ թե թուրքական հանգստավայրերում։

Սակայն կա մեկ այլ թեզ, որը Փաշինյանի թիմը օգտագործում է որպես ալիբի. ընդդիմությունը ցանկանում է վերսկսել ղարաբաղյան շարժումը, որը անխուսափելիորեն կհանգեցնի պատերազմի, որը տեղի կունենա  սեպտեմբերին՝ ակնհայտորեն, սահմանադրական հանրաքվեից անմիջապես հետո։

Մինչդեռ, ոչ մի ընդդիմադիր ուժ դեռևս չի հայտարարել ղարաբաղյան շարժումը շարունակելու իր մտադրության մասին։

Վերադարձը Արցախ հեշտ չի լինի, բայց քրտնաջան աշխատանքով այս հարցը կարող է լուծվել: Սա հայտարարել է Ռոբերտ Քոչարյանը, որը նույնպես ստիպված է պատասխանել ընտրողների հարցերին: «Մենք հիմա խոսում ենք վերադարձի իրավունքի միջազգային ճանաչման մասին: Ահա թե որտեղից պետք է սկսել», – ասել է նա։

Սա բոլորովին նման չէ Ղարաբաղյան շարժման վերսկսմանը, որը սկսվել է Միացումից։ Բոլորը մոռացել են Միացումի մասին, բացի Ալիևից. նա է պահանջում Հայաստանի Սահմանադրությունից հանել Միացումի մասին 1989 թվականի որոշման հղումը։ Մինչդեռ, Հայաստանում նախընտրում են խոսել անշառ «վերադարձի իրավունքի» մասին։

«Միասնության թևեր» կուսակցության առաջնորդ Արման Թաթոյանը դրան ավելացնում է նաև փոխհատուցման հարցը։

«Լեռնային Ղարաբաղում ավելի քան հարյուր հազար հայեր բռնի տեղահանվել են։ Ցանկացած խաղաղության համաձայնագիր, որը չի ներառում նրանց վերադարձի իրավունքի իրականացման մարդասիրական մեխանիզմ և արդար փոխհատուցում, թերի է։ Խաղաղությունը չի կարող կառուցվել մարդկանց մոռանալու վրա», – գրել է Թաթոյանը իր քարոզարշավի թեզերում։

Ընդդիմադիր կուսակցությունների ներկայացուցիչները վստահեցնում են, որ իրենք մտադրություն չունեն վերակենդանացնելու «Ղարաբաղյան շարժումը»։ Թեկուզ անհասկանալի է, թե քաղաքական գործիչները ինչ են նկատի ունենում «ղարաբաղյան շարժում» ասելով, եթե ոչ «միացում»։

Եվ ինչպե՞ս են նրանք ընկալում արցախցիների կարգավիճակը Հայաստանում։ Ո՞վքեր են արցախցիները՝ սեպարատիստներ, որոնց Ադրբեջանը վտարվել է սեփական հողից, անշնորհակալ հայեր, որոնց Հայաստանի կառավարությունը ցանկանում էր թողնել անվտանգ Ղարաբաղում 2023 թվականին, բայց նրանք հեռացել են, թե՞ նրանք, ի վերջո, Հայաստանի քաղաքացիներ են՝ ստանդարտ կապույտ անձնագրերով, որոնք իրավականորեն պետք է պաշտպանված լինեն Հայաստանի Հանրապետության կողմից։

Օրինակ՝ Հայաստանի Հանրապետական ​​կուսակցության վարչության անդամ Հայկ Մամիջանյանը Երևանում Սկանդինավյան և Բալթյան երկրների նախարարների հետ հանդիպման ժամանակ բարձրացրել է Ղարաբաղից բռնի տեղահանված հայերի ընտրություններին մասնակցելու իրավունքի ապահովման հարցը։

Այս հարցը անմիջականորեն կապված է արցախցիների քաղաքացիության հարցի հետ, որը Հայաստանում մղվում է երկրորդ պլան։ Ոչ ոք չի բացատրում, թե ինչ իրավունքով են 100,000 մարդիկ, որոնք ունեն հայկական անձնագրեր (կոդ 070), զրկված են Հայաստանում ընտրություններին մասնակցելու իրավունքից։ Մինչև 2023 թվականը ասում էին, որ դուք գրանցված եք Արցախում և պետք է ընտրեք Արցախի ղեկավարներին։ Բայց հիմա բոլոր արցախցիները գրանցված են Հայաստանում, սակայն մեկ է՝ չեն կարող մասնակցել ընտրություններին։

Այս պահին արցախցիների քաղաքացիության հարցերը քննող տարբեր դատարաններում իրավիճակը գնահատում են տարբեր կերպ. որոշ տեղ ասում են, որ 070 կոդով ՀՀ անձնագիրը անվավեր է Հայաստանում, իսկ մյուսները այն անվանում են վավեր, բայց «ոչ ստանդարտ»։

Հայկական քաղաքական կուսակցությունները, որոնք արդեն բացել են փորիկները, ստիպված կլինեն պատասխանել այս հարցերին։ Իսկ նրանք, ովքեր իսկապես մտադիր են պաշտպանել Հայաստանի ինքնիշխանությունը և հայ ժողովրդի իրավունքները, պետք է սկսեն հենց այս պարզ հարցերից։ Սկանդալները, գոռոցները և վիրավորանքները չեն օգնի։