Իսրայելը ճանաչում է Հայոց ցեղասպանությունը Թուրքիայում կայանալիք ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովից առաջ. գործարք Թրամփի հե՞տ

Իսրայելի կաբինետը միաձայն հաստատել է Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության պաշտոնական ճանաչման առաջարկը. որոշումը կներկայացվի Քնեսեթի հաստատմանը։

Իսրայելի արտաքին գործերի նախարարության տվյալներով՝ 32 երկիր արդեն ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը այս կամ այն ​​կերպ։

Կառավարության որոշումը հայտարարելով՝ Իսրայելի արտաքին գործերի նախարար Գիդեոն Սահարը նշել է. «Երբեք ուշ չէ ճիշտ բան անել։ Չնայած լայնածավալ և միանշանակ պատմական փաստաթղթերին, Հայոց ցեղասպանությունը մնում է ժխտման և նսեմացման կազմակերպված արշավի թիրախ, այդ թվում՝ պատմության դասագրքերի մանիպուլյատիվ վերաշարադրման, հիմնականում՝ Թուրքիայի կողմից»։

Վերլուծաբանները, խոսելով Իսրայելի կողմից 111 տարի առաջ տեղի ունեցած իրադարձությունների ճանաչման մասին, մատնանշում են ճանաչման հավանական ակտի ժամկետի սպեցիֆիկան։

Նախ, մի քանի օրից Անկարան կհյուրընկալի ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովը, որին Դոնալդ Թրամփը հաստատել է իր մասնակցությունը։ Նա Էրդողանին անվանել է «մեծ առաջնորդ» և խոստացել «հաճելի անակնկալներ» Թուրքիայի համար։ Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ում ձայներ են հնչում, որ այլևս Իսրայելին չեն դիտարկում որպես ԱՄՆ անվերապահ դաշնակից Մերձավոր Արևելքում։ Ավելին, արդեն կան նշաններ, որ Իսրայելի դերը «Հեզբոլլահի» դեմ պայքարում կարող է փոխանցվել Սիրիային, որը Թուրքիայի պրոքսին է։

Մյուս կողմից, իրանա-ամերիկյան «խաղաղության» հուշագրից հետո, Իրանի փոխնախագահը անսպասելիորեն ժամանեց Հայաստան, ինչը Հնդկական օվկիանոսը Եվրոպայի հետ կապող իրանա-ամերիկյան հաղորդակցությունների զարգացումը՝ շրջանցելով Ադրբեջանը, ավելի իրական է դարձնում։ Իսկ թուրք-հայաստանյան սահմանների հավանական բացումը և «Թրամփի ճանապարհի» իրականացումը կարող են ամբողջությամբ վերափոխել տարածաշրջանը։

Այս զարգացումները հակասում են Իսրայելի ներկայիս շահերին, որը փորձում է պահպանել իր դիրքերը որպես Արևմուտքի գլխավոր դաշնակից Մեծ Մերձավոր Արևելքում և չզիջել այն Իրանին, Թուրքիային և Հայաստանին։

Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը Իսրայելի կողմից կարող է հանգեցնել ճգնաժամի Թուրքիայի և Հայաստանի միջև հարաբերություններում, եթե Երևանը «շնորհակալություն հայտնի» Իսրայելին ճանաչման համար։ Միևնույն ժամանակ, դա կարող է հանգեցնել ճգնաժամի հենց Հայաստանում, եթե Երևանը «խնդրի» Իսրայելին չձեռնարկել քայլեր, որոնք կհրահրեն Թուրքիայի հետ Հայաստանի առճակատում։

ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունը չի մեկնաբանել Իսրայելի նախաձեռնությունը։

Անկարան կարող է Իսրայելի նախաձեռնությունը ընկալել որպես փորձ՝ խափանելու Թուրքիայի՝ Ռուսաստանի հետ համատեղ մշակված ծրագիրը, որն իրականացվում է առնվազն 2019 թվականից ի վեր․ ինչպես դուրս գալ 1921 թվականի Կարսի պայմանագրից՝ առանց այդ պայմանագրով Հայաստանից խլված տարածքները վերադարձնելու։ Այս ծրագիրն արդեն գրեթե ավարտված է. մնում է միայն, որ Հայաստանը ընդունի նոր սահմանադրություն, որը կնշանակի, որ Հայաստանը չի հավակնում Խորհրդային Հայաստանի սահմաններից դուրս գտնվող տարածքներին (Փաշինյանի քարտեզը)։

Դրանից հետո 2028 թվականին Էրդողանը կարող է ընդունել Թուրքիայի նոր սահմանադրություն և հաստատել երկրի հյուսիսային սահմանները, որոնք մինչ օրս վիճելի են մնում։ Իրականում, Թուրքիայի մնացած սահմանները նույնպես որոշվում են ոչ թե նրա ինքնորոշման ակտով, այլ 1923 թվականի Լոզանի պայմանագրով։

Իսրայելը լավ գիտակցում է Թուրքիայի Աքիլեսյան գարշապարը և ուղղակիորեն հարվածում է դրան։

«Հայոց ցեղասպանությունը ներառում էր մեկուկես միլիոն մարդկանց սպանություն և հին մշակութային և պատմական ժառանգության ոչնչացում», – նշել է Իսրայելի արտգործնախարարը։

Իսրայելը, սակայն, հատկապես մտահոգված չէր 2020-2023 թվականներին Արցախում հին հայկական ժառանգության ոչնչացմամբ, որը տեղի ունեցավ իր լիակատար աջակցությամբ:

Արցախի օկուպացիան և ռազմական ենթակառուցվածքների, այդ թվում՝ իսրայելական, Իրանի հետ սահմանին տեղակայումը Իրանի հետ պատերազմի նախապատրաստություն էին: Սակայն 2025-2026 թվականներին Իրանի հետ պատերազմի ժամանակ Իսրայելի խաղադրույքը Ադրբեջանի վրա չաշխատեղ. Բաքուն այդպես էլ  «երկրորդ ճակատ» չբացեց և չօգտագործեց «Հարավային Ադրբեջանի» խաղաքարտը։

Ինչպե՞ս մի քանի օրից Թուրքիայում Թրամփը կարձագանքի Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը: Արդյո՞ք այս նախաձեռնությունը համակարգվել է Նեթանյահուի և Թրամփի միջև: