Հայաստանի և Իրանի թռիչքը. նոր կամուրջ, գազ, էլեկտրաէներգիա և միջանցք

ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը անսպասելի այց կատարեց Իրան և հանդիպեց մի քանի նախարարների հետ՝ քննարկելով լուրջ ծրագրեր: Ինչո՞ւ են Հայաստանն ու Իրանը որոշել համատեղ ջանքեր գործադրել հիմա, և արդյո՞ք կան համագործակցության հեռանկարներ։

Առաջին կարևոր գործոնը. Հայաստանը, որից ինքնամեկուսացող Ռուսաստանը ակտիվորեն փորձում է անջատվել, չի կարող փոխարինող գտնել Եվրոպայում, մինչդեռ Թուրքիան և Ադրբեջանը մտադիր չեն բացել իրենց սահմանները Հայաստանի հետ, մինչև հայերը «կամավոր» չհրաժարվեն իրենց Անկախության հռչակագրից և պետականությունից: Այս մոտեցումը փոխում է ամերիկյան ընկերության կողմից կառավարվող «Զանգեզուրի միջանցքի» նպատակը, որը կարող է դադարել լինել «Ադրբեջանի և Նախիջևանի» միջև կապող օղակ:

Երկրորդ գործոնը. Իրանի և Միացյալ Նահանգների միջև պատերազմը մոտենում է իր հանգուցալուծմանը, և նույնիսկ Իրանի համար ամենածանր սցենարի դեպքում երկիրը կարող է, ի վերջո, ազատվել պատժամիջոցներից և դառնալ տարածաշրջանային գերիշխող: Իրանը չի թաքցնում, որ իր բոլոր հյուսիսային հարևաններից կնախընտրեր գործ ունենալ Հայաստանի հետ: Միաժամանակ, Հայաստանում ամերիկացիների կողմից կարավառվող «Մեղրիի միջանցքը» կարող է դառնալ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև միակ «ցամաքային սահմանը»։

Երրորդ՝ Հայաստանում վերաբաշխվում է սեփականությունը, և Իրանը կարող է հավակնել Հայաստանի ակտիվներին։ Օրինակ՝ խոսքը երկրում միակ ցեմենտի գործարանի՝ «Արարարտ Ցեմենտի» մասին է, որը պատկանում է Գագիկ Ծառուկյանին։ Այս առումով ուշագրավ է Իրանի «ներգրավվածությունը» վերջերս ձերբակալված Ծառուկյանի գործում։

Այս և այլ կարևոր հանգամանքների ֆոնին Դավիթ Խուդաթյանի այցը Թեհրան, կարծես թե, նախապատրաստություն է տարածաշրջանում խոշոր փոփոխությունների՝ շեշտը դնելով ԱՄՆ-Իրան համագործակցության վրա՝ Հայաստանի միջոցով։

Ներկայացնում ենք Խուդաթյանի Իրան այցի վերաբերյալ պաշտոնական հաղորդագրություններից հատվածներ, որոնք հստակեցնում են, որ Իրանը Հայաստանին առաջարկում է ավելի շատ գազ, նավթավերամշակման գործարան, տարածաշրջանային էներգետիկ գիծ և նոր ճանապարհներ։ Մասնավորապես, առաջարկվում է Արաքս գետի վրայով նոր կամուրջ կառուցել, և հնարավոր է, որ նոր կամուրջը կանցնի «Մեղրիի միջանցքի» վրայով՝ “գետնի վրա” այն հատելուց խուսափելու համար։

Իրանի նավթի նախարար Մոհսեն Պակնեջադի խոսքով՝ Իրանը առաջարկել է Հայաստան գազի մատակարարումների ընդլայնման նախագիծ։ Նա նշել է, որ երկու երկրների էներգետիկ համագործակցությունը հիմնված է իրանական գազի դիմաց հայկական էլեկտրաէներգիայի մատակարարման վրա։

Հանդիպումից հետո կողմերը համաձայնության են եկել ստեղծել էներգետիկ հարցերով աշխատանքային խումբ՝ կենտրոնանալով գազի մատակարարման վրա։ Կողմերը քննարկել են էներգետիկ նախագծերի լայն շրջանակ, այդ թվում՝ Հայաստանում նավթավերամշակման գործարանի կառուցումը, երկկողմ առևտրի ընդլայնումը և իրանական ընկերությունների կողմից Հայաստանում իրականացվող ինժեներական նախագծերը։ Պակնեջադը նաև շնորհակալություն հայտնեց Հայաստանին Իրանի դժվարին ժամանակներում ցուցաբերած աջակցության համար և նշեց նրա հանձնառությունը՝ ամրապնդելու երկկողմ համագործակցությունը։

Tasnim-ի փոխանցմամբ՝ Պակնեջադը հավելել է, որ առաջարկի իրականացումը կպահանջի առկա ենթակառուցվածքների համապարփակ գնահատում և գազի առևտուրը հայկական շուկայից դուրս ընդլայնելու հնարավորություն՝ օգտագործելով Հայաստանը որպես տարածաշրջանային տարանցիկ միջանցք։

Խուդաթյանը նաև հանդիպել է Իրանի Իսլամական Հանրապետության փոխնախագահ Սեյեդ Համիդ Փուրմոհամմադիի հետ, ով Հայաստանի և Իրանի միջկառավարական համատեղ հանձնաժողովի համանախագահն է։ Հանդիպման ընթացքում քննարկվել են ենթակառուցվածքների ոլորտում համագործակցության ընդլայնման և խորացման հարցեր։

Նախարար Խուդաթյանը նշել է Քաջարան-Ագարակ ճանապարհահատվածի շինարարության առաջընթացը, ինչպես նաև Քաջարանի թունելի շինարարության մեկնարկը։

ԻՌՆԱ լրատվական գործակալության հաղորդմամբ՝ Փուրմոհամմադին հայտարարել է նախկինում ձեռք բերված պայմանավորվածությունները համակարգված պլանի մեջ համախմբելու անհրաժեշտության մասին։ Առաջնահերթ ոլորտների շարքում նա նշել է առևտրային հարաբերությունների ընդլայնումը, Նորդուզի սահմանային անցակետի զարգացումը, երկրորդ կամրջի կառուցումը, ճանապարհային վճարների խնդրի լուծումը և Հայաստանի և Իրանի միջև երրորդ էլեկտրահաղորդման գծի կառուցման աշխատանքների արագացումը։

Իրանի փոխնախագահը Հայաստանը անվանել է երկրի կարևոր հարևաններից մեկը և նշել է տարբեր տնտեսական ոլորտներում համագործակցության ընդլայնման հնարավորությունները։ Խուդաթյանը վերահաստատել է Հայաստանի պատրաստակամությունը զարգացնելու Իրանի հետ հարաբերությունները տարբեր ոլորտներում։

Հանդիպման ընթացքում Պուրմոհամմադին շնորհակալություն է հայտնել հայկական կողմին Իրանում վերջին իրադարձությունների վերաբերյալ իր դիրքորոշման, ինչպես նաև ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ սգո արարողությանը մասնակցության համար, հաղորդում է IRNA-ն։

Իրանի էներգետիկայի նախարար Աբբաս Ալիաբադին և Խուդաթյանը ընդգծել են էլեկտրահաղորդման երրորդ գծի կառուցման 12-ամյա նախագծի իրականացման և ավարտի արագացման անհրաժեշտությունը։ Իրանի էներգետիկայի նախարարը բարձրացրել է Մաղրիի հիդրոէլեկտրակայանի կառուցման հարցը, և հայկական կողմը, հղում անելով նախկինում ձեռք բերված պայմանավորվածություններին, հայտնել է իր պատրաստակամությունը համագործակցել դրա շինարարության գործում։ Հայտարարվել է նաև, որ օմանյան մի ընկերություն պատրաստակամություն է հայտնել ֆինանսավորել և իրականացնել Մաղրիի էլեկտրակայանի կառուցման նախագիծը։

Հանդիպմանը քննարկվել է նաև Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան էլեկտրաէներգետիկ միջանցքների ստեղծման հարցը։

Թեհրանը հայտնել է իր պատրաստակամությունը, որ իրանական ընկերությունները կառուցեն Հայաստանի և Վրաստանի միջև էլեկտրահաղորդման գիծը։

Իրանի էներգետիկայի նախարարը նաև աջակցել է Արաքս գետի աղտոտման հարցով աշխատանքային խմբի նիստ անցկացնելու գաղափարին։

Հանդիպման շրջանակներում էներգետիկայի նախարարը, նշելով, որ Իրանն ու Հայաստանը հարևան և եղբայրական երկրներ են՝ հարաբերությունների և համագործակցության երկար պատմություն ունեցող, նշել է երկրների միջև երկկողմ համագործակցության զարգացումը և ասել. «Մեզ համար հետաքրքրող ամենակարևոր նախագծերից մեկը Իրանի էլեկտրացանցը հյուսիսային երկրների հետ կապելն է, և Հայաստանը այս երթուղու հիմնական օղակներից մեկն է։ Հայաստանից բացի, այս ծրագրին մասնակցում են նաև այլ երկրներ, և մենք քննարկում ենք Իրանը, Հայաստանը, Վրաստանը և Ռուսաստանը կապող նախագիծը գործարկելու հնարավորությունը»։

«Քննարկման մեկ այլ թեմա էր Արաքս գետի վրա համատեղ նախագիծը։ Այս գետն ունի հիդրոէլեկտրակայանների համար հարմար ներուժ, և կա մոտ 200 մեգավատ հզորությամբ էլեկտրակայան կառուցելու հնարավորություն»։ Այս նախագծի հետազոտությունները արդեն ամբողջությամբ ավարտվել են, և հիմա ժամանակն է որոշել դրա ֆինանսավորման և իրականացման փուլերը»։

Դավիթ Խուդաթյանը քննարկել է Արաքս գետի վրայով երկրորդ կամրջի կառուցումը Իրանի ճանապարհների և քաղաքաշինության նախարար Ֆարզանե Սադեղի հետ։ Կողմերը համաձայնության են եկել, որ Արաքս գետի վրայով երկրորդ կամրջի կառուցումը կբարձրացնի երկու երկրների միջև տրանսպորտային հզորությունները և կնպաստի տնտեսական համագործակցության հետագա զարգացմանը։

Կողմերը համաձայնել են ձեռնարկել անհրաժեշտ քայլեր երկու երկրների միջև բեռնափոխադրումների ավելացման համար։