Սեպտեմբերը դժվար ամիս է Հայաստանի համար. Ինչո՞ւ Փաշինյանը զանգահարեց Ալիևին

«Այսօր շատերը՝ ոմանք նպատակադրված, ոմանք էլ ակամա, գործում են խաղաղությունը փլուզելու տրամաբանությամբ, եւ այս գործունեությունը երբեմն քողարկվում է բարեհունչ կամ «հայրենասիրական» ծխածածկույթի ներքո։ Ուզում եմ ասել առանց սեթեւեթանքի՝ խաղաղությունն անշրջելի դարձնելու համար անհրաժեշտություն է «Լեռնային Ղարաբաղի հայերի վերադարձի» եւ «Ադրբեջանից հայ փախստականների վերադարձի» իրավունքի մասին, իսկ Ադրբեջանում «Արեւմտյան Ադրբեջանի եւ արեւմտաադրբեջանցիների վերադարձի» իրավունքի մասին խոսույթները չշարունակելը։», – օգոստոսի 8-ին ասել է Փաշինյանը։

Վաշինգտոնյան համաձայնագրերի առաջին տարեդարձի կապակցությամբ Նիկոլ Փաշինյանը մի փոքր իրարանցում առաջացրեց. նա զանգահարեց Ալիևին, բացեց Հրազդանում Firebird AI գործարանը և խոսեց Թրամփի հետ TRIPP-ի շինարարությունը հնարավորինս շուտ սկսելու մասին։ Այնուհետև Թրամփը խոսեց Ալիևի հետ, հրավիրեց նրան G20 և հայտարարեց նրա կարևոր դերի մասին «տարածաշրջանում խաղաղության հասնելու» գործում։ Թրամփը որևէ հիշատակում չարեց Փաշինյանի դերի մասին։

Նիկոլ Փաշինյանի բուռն գործունեությունն այն ֆոնին, որ «խաղաղության համաձայնագիրը» դեռևս վավերացված չէ, և TRIPP-ի նույնիսկ երթուղին որոշված ​​չէ, կարող է պայմանավորված լինել Բաքվի և Անկարայի կողմից սահմանադրական փոփոխությունների վերաբերյալ նրա վրա գործադրվող ուժեղ ճնշումով։

Հատկանշական է, որ օգոստոսի 8-ի իր ելույթում Նիկոլ Փաշինյանը ոչինչ չասաց նոր Սահմանադրության մասին, միայն ակնարկեց, որ հայ ժողովուրդը պետք է այլ կերպ նայի իր պատմությանը։ Փաշինյանը նախկինում հայտարարել էր, որ նոր Սահմանադրության տեքստը պատրաստ կլինի միայն տարեվերջին, և որ այն չի ընդունվի Բաքվի պարտադրանքով։

Բոլորը քաջ գիտակցում են, որ գործող ՀՀ Սահմանադրության մերժումը կստեղծի սահմանադրական վակուում հայկական պետության գոյության համար, որը անխուսափելիորեն կշահագործեն նրանք, ովքեր ապագա չեն տեսնում հայկական պետականության համար։

Օգոստոսի 8-ին Փաշինյանը անսպասելիորեն հիշել է Բաքվում պահվող հայ գերիներին և Բաքվից, Սումգայիթից և Հյուսիսային Արցախից հայ փախստականներին։ Նա կոչ արեց Բաքվին հրաժարվել «Արևմտյան Ադրբեջանի» միջոցով Հայաստան ժողովրդագրական էքսպանսիայի գաղափարից՝ խոստանալով փոխարենը չհիշատակել Ադրբեջանից և Արցախից հայ փախստականներին։

Ինչո՞ւ Փաշինյանը պատյանից հանեց այս ծանրակշիռ փաստարկները, որոնք նախկինում մերժում էր։ Ի՞նչն է առաջացնում Փաշինյանի անհանգստությունը։

Սա կարող է պայմանավորված լինել հայկական պետականության վերացմանն ուղղված աճող ճնշումով, որը հասել է իրական ռազմական էքսպանսիայի սպառնալիքի։

Ընտրություններից առաջ Փաշինյանն ասել էր, որ եթե հայ ժողովուրդը չտա «Քաղաքացիական պայմանագրին» սահմանադրական մեծամասնություն, սեպտեմբերին կսկսվի աղետալի պատերազմ։ ՔՊ-ը չստացավ սահմանադրական մեծամասնություն, և Փաշինյանի ալարմիզմը Վաշինգտոնյան համաձայնագրերի տարեդարձի առթիվ, այս ֆոնին, նման է Թրամփին ուղղված հուսահատ կոչի՝ պաշտպանելու Հայաստանը անխուսափելի ուժային էքսպանսիայից։ Այս տագնապը ուղերձ է նաև հայ հասարակությանը, հնարավոր ռազմական ագրեսիայի կանխավ արդարացում՝ քանի որ հայ ժողովուրդը «Քաղաքացիական պայմանագրին» սահմանադրական մեծամասնություն չի տվել, պատերազմը չի հաջողվել կանխել։

2020 թվականից, և հատկապես 2023 թվականի հոկտեմբերից սկսած, Փաշինյանը մեղադրում է Արցախի ժողովրդին պատերազմ հրահրելու, չկռվելու, ապա կենդանի մնալու և ցեղասպանության ենթարկված Արցախում չմնալու համար։ Հիմա մեղադրանքների հերթը հասեն է մնացած հայ ժողովրդին։

Ի՞նչ կպատասխանի հայ ժողովուրդը ապագայի համար մեղադրանքներին։ Հայ ժողովուրդը զբաղված է անցյալով։

ՀՅԴ Գերագույն մարմնի ներկայացուցիչ Իշխան Սաղաթելյանը, օգոստոսի 8-ին Փաշինյանի հայտարարություններից հետո, ասել է. «Իրական խաղաղության հաստատման գործընթացում արցախահայերի հարցի լուծումը ենթադրում է նրանց արժանապատիվ, անվտանգ և միջազգային երաշխիքներով ապրելու իրավունքի իրականացում սեփական հայրենիքում։ Մարդասիրական հարցերի վերջնական կարգավորումը անհնար է առանց Բաքվում պահվող մեր բոլոր հայրենակիցների անհապաղ վերադարձի։ Խաղաղությունը անհնար է առանց ադրբեջանական զինված ուժերի դուրսբերման ՀՀ ինքնիշխան տարածքից»։

Այսպիսով, ընդդիմությունը առաջ է քաշում երեք «պայման». Արցախի ժողովրդի վերադարձը, գերիների ազատ արձակումը և Բաքվի զորքերի դուրսբերումը հայկական տարածքից։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ եթե Ալիևը «համաձայնվի» այս պայմաններին, ընդդիմությունը կքվեարկի Անկախության ներկայիս հռչակագիրը չեղյալ համարելու և «խաղաղության համաձայնագրի» օգտին, որով Հայաստանը կճանաչի 1921 թվականի Կարսի պայմանագրով Հայաստանից Նախիջևանը, Կարսը, Արդահանը և Սուրմալան խլելու օրինականությունը։

Սեպտեմբերը դժվար ամիս է Հայաստանի համար։