Հայաստանի կառավարությունը փոխո՞ւմ է իր քաղաքականությունը արցախցիների նկատմամբ։ Անաստաս Իսրայելյանի կոչը

Հոկտեմբերին տեղի ունեցան արցախցիների վերաբերող մի քանի կարևոր իրադարձություններ, որոնց ընթացքում ի հայտ եկան մի քանի միտումներ։

Նախ, պարզ դարձավ, որ երեք տարի առաջ մշակված Արցախի ժողովրդի սոցիալական աջակցության և իրավական ինտեգրման ծրագրերը փակուղի են մտել, չնայած կառավարությունը հայտնում է «տպավորիչ» արդյունքների մասին. մոտ 50,000 արցախցիներ դիմել են և, մեծ մասամբ, ստացել են ՀՀ նոր անձնագրեր, իսկ 5,000 ընտանիք կարողացել է իրացնել բնակարանային վկայականները։ Սակայն, պարզ է, որ թե՛ նոր անձնագրեր ստանալու գործընթացը, թե՛ բնակարանային ծրագիրը հասել են իրենց գագաթնակետին, և մնացած արցախցիները չեն կարողանա օգտվել իրավական «ինտեգրացիայի» և բնակարանային ծրագրերից՝ իրենց ներկայիս տեսքով։

Երկրորդ, ընտրություններից հետո Հայաստանի իշխանությունները դադարեցրել են կտրականապես մերժել արցախցիների հետ հանդիպումները և պատրաստ են կառուցողական բանակցություններ վարել, չնայած քննարկումները դեռևս հանգում են փոխադարձ մեղադրանքների ՀՀ կառավարության և ընդդիմության միջև, կամ նույնիսկ քննադատության՝ ուղղված հենց արցախցիներին։

Եվ այս առումով ի հայտ եկավ երրորդ միտումը՝ արցախցիների խնդիրների լուծումը ՀՀ կառավարությունից տեղափոխել հենց արցախցիների վրա, աստիճանաբար վերացնելով պետական ​​աջակցությունը և արտոնությունները։

Գրեթե ոչ մի արտոնություն չի մնացել։

Մասնավորապես, նոյեմբերի 1-ից սկսած, արցախցիներին, ինչպես մյուս ՀՀ քաղաքացիներին, կտրամադրվեն նոր կենսաչափական անձնագրեր, որոնց համար կգանձվի մոտ 29,000 դրամ վճար։ Արդեն հայտարարվել է, որ արցախցիները չեն ազատվի այս վճարից։ Սակայն զուգահեռ քաղաքացիության համար չդիմած արցախցիներին կտրամադրվի հին՝ 070 կոդով անձնագրեր։ 

Նոր ՀՀ անձնագրեր ստացող արցախցիները կկորցնեն անվճար բժշկական օգնությունից օգտվելու հնարավորությունը և կմտնեն պետական ​​առողջապահական ապահովագրության ցանց։ Նրանք, ովքեր նոր անձնագրեր չունեն, հավանաբար կկորցնեն անվճար բժշկական օգնությունը հաջորդ տարվանից սկսած։

Ավելին, կառավարությունը հրաժարվում է նվազեցնել կամ սուբսիդավորել արցախցիների հիփոթեքային վարկերի տոկոսադրույքները։

Չնայած արցախցիների որոշակի կատեգորիաների աջակցության ծրագիրը երկարաձգվել է ևս մեկ տարով, պարզ է, որ սա վերջին տարին է լինելու, իսկ սերտիֆիկատների չափը կմնա անփոփոխ։

Այսպիսով, Հայաստանի կառավարությունը այլևս մտադրություն չունի լուծելու արտաքսված արցախցիների կեսից ավելիի խնդիրները։ Կառավարությունը արդեն 500 մլն․ դոլար վարկ է վերցրել այդ հարցերը լուծելու համար և աբելին չի անելու։

Դատելով Անաստաս Իսրայելյանի երեկվա հայտարարությունից, Հայաստանի կառավարությունը «մտադիր է» արցախցիներին տալ «իրավունք»՝ փնտրելու սեփական խնդիրների լուծումները և, վերջապես, հարցնելու արցախյան իշխանություններին, թե ինչ են նրանք արել վերջին երեք տարիների ընթացքում։

Հիշեցնենք, որ երկու շաբաթ առաջ Հայաստանի խորհրդարանում ընդդիմության հովանու ներքո տեղի ունեցավ արցախցիների հետ առաջին հանդիպումը։ Այն ապարդյուն ավարտվեց, քանի որ իշխող կուսակցությունը լքեց դահլիճը՝ չցանկանալով գործ ունենալ «Արցախի իշխանությունների» հետ։

Այնուհետև արցախցի ակտիվիստ Անաստաս Իսրայելյանը բողոքի ակցիա անցկացրեց խորհրդարանի դիմաց, և իշխող կուսակցությունը նրան և մի խումբ քաղաքացիների հրավիրեց հանդիպման։ Հանդիպումը տեղի ունեցավ հոկտեմբերի 13-ին, և պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց, որ արցախյան կողմը կմշակի կոնկրետ առաջարկներ։ Այդ նիստին չի հրավիրվել ՀՀ ընդդիմությունը։

Երեկ Անաստաս Իսրայելյանը տեսահրապարակում հայտարարեց այս շաբաթ նոր հանդիպման իր պատրաստակամության մասին՝ երեք հարցի վերաբերյալ պատրաստված առաջարկներով.

1. 2023 թվականի սեպտեմբերի 25-ի պայթյունից տուժած ընտանիքների կարգավիճակի տրամադրում
2. 1-3 հոգանոց ընտանիքների սոցիալական և բնակարանային խնդիրների լուծումներ
3. Բնակարանային ծրագրի ընդհանուր բարելավում։

Սակայն Անաստաս Իսրայելյանը մեկ այլ հայտարարությամբ հանդես եկավ՝ կոչ անելով Արցախի պետնախարար Նժդեհ Իսկանդարյանին և Ազգային ժողովի նախագահի պաշտոնակատար Գարիկ Բաղունցին հրավիրել խորհրդարանական լսումներ և ստեղծել հանձնաժողով՝ 2023 թվականի հոկտեմբերից հետո գործունեության զեկույցները և ֆինանսական հարցերը քննարկելու համար։ Իսրայելյանը հիշեցրեց, որ 2023 թվականի հոկտեմբերից հետո որոշ արցախյան պետական ​​ֆոնդերի հաշիվները սառեցվել են, և այդ ֆոնդերի ճակատագիրը պետք է քննարկվի։

Իսրայելյանը նաև նշեց «Արցախբանկ»-ի հարցը լուծելու անհրաժեշտությունը, որի բաժնետեր է Արցախի Հանրապետությունը։ Նա նշեց, որ պետք է քննարկեն, թե ինչպես կարող է «Արցախբանկ»-ը մասնակցել արցախցիներին վարկավորելուն, բայց ավելի ցածր տոկոսադրույքներով, քան մյուս բանկերը։

Ակնհայտ է, որ Արցախի ֆոնդերի և բյուջեի միջոցների հնարավոր ապասառեցումը և Արցախբանկում Արցախի պետական ​​բաժնեմասերի օգտագործումը որոշակի չափով համաձայնեցված են Հայաստանի կառավարության հետ։

Միջոցները սառեցվել են Հայաստանի կառավարության կողմից, և միայն կառավարությունը կարող է դրանք ապասառեցնել։ Ինչ վերաբերում է Արցախբանկին, այն լիցենզավորված է Հայաստանի Կենտրոնական բանկի կողմից, և բանկում Հայաստանի Հանրապետության բաժնեմասերը, ըստ էության, օրինական են կամ պետք է փոխվի դրանց կարգավիճակը։

Արցախի խորհրդարանում հանձնաժողովի ստեղծումը կարևոր հարց է, բայց ավելի կարևոր է Հայաստանում պետական ​​մարմնի ստեղծումը, որը համապարփակ կերպով՝ արցախցիների հետ համագործակցությամբ կլուծի արցախցիների՝ թե՛ իրավական, թե՛ սոցիալական և բնակարանային հարցերը։

Եթե Հայաստանի կառավարությունը մտադիր է շարունակել աջակցել և ինտեգրել արցախցիներին, ապա նրա համար դժվար կլինի դա անել առանց նման օպերատիվ մարմնի։ Սակայն, եթե կառավարությունը նախընտրում է, որ այս խնդիրը լուծեն արցախյան ինչ-որ կառույցներ՝ ընտրված կամ նորաստեղծ, և պատրաստ է ապասառեցնել արցախյան ֆոնդերի միջոցները, ապա դա բոլորովին այլ հարց է։

Նաիրա Հայրումյան