«Մենք պետք է ապահովենք, որ միջազգային հանրությունը լսի Արցախի ժողովրդին». Նարե Արամյան
- 17:54 20.10.2026
Հասարակական գործիչ Նարե Արամյանը պատասխանել է լրագրողների հարցերին «Բնության պաշտպանություն առանց մարդու իրավունքների» քաղաքացիական նախաձեռնության արշավի ընթացքում: Արշավի նպատակն է՝ նամակներ հասցնել մի շարք երկրների դիվանագիտական առաքելություններին և ԵՄ պատվիրակությանը՝ կոչ անելով պաշտպանել արցախահայերի իրավունքները, այդ թվում՝ վերադարձի իրավունքը, և պահպանել տարածաշրջանի բնական և մշակութային ժառանգությունը: Նամակները հասցեագրվել են բոլոր առաքելություններին, բացի Ռուսաստանի դեսպանատնից։
— Եթե Հայասըանը որպես պետություն աջակցություն չի ցուցաբերում, ի՞նչ կարող են անել քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունները և անհատները՝ պաշտպանելու Արցախի բնիկ ժողովրդի իրավունքները։
— Միջազգային պրակտիկայում կան բազմաթիվ օրինակներ, երբ տարբեր երկրներում բնակվող ժողովուրդները, այդ թվում՝ բնիկ և ինքնորոշման իրավունք ունեցող ժողովուրդները, հասել են իրենց նպատակներին, չնայած այս ճանապարհը միշտ չէ, որ հեշտ է եղել: Մարդու իրավունքների տեսանկյունից, պետությունը, այդ թվում՝ բնակության պետությունը, պարտադիր չէ, որ լինի ժողովրդի միակ ներկայացուցիչը և պաշտպանի նրա բոլոր իրավունքները։
Մենք կարող ենք դրան հասնել հիմնականում այլ պետությունների աջակցությամբ: Ահա թե ինչու պատահական չէ, որ այսօր մենք ընտրեցինք Ֆրանսիայի դեսպանատունը որպես մեր առաջին հասցեատեր: Ֆրանսիան հայ ժողովրդի բարեկամ պետություն է, որը տասնամյակներ շարունակ նպաստել է Հայոց ցեղասպանության հարցի բարձրացմանը։ Այսօր այն կարող է նաև միջազգային հարթակներում պաշտպանել Արցախի բնիկ բնակչության իրավունքները, մասնավորապես՝ նրանց կոլեկտիվ իրավունքները, և խթանել մարդու իրավունքների պաշտպանությունը անհատական մակարդակում։
Մենք հույս ունենք, որ Շվեյցարիան նույնպես քայլեր կձեռնարկի այս իրավունքները ներկայացնելու և պաշտպանելու համար: Ներկայումս մենք չենք տեսնում մեր դիրքորոշումը միջազգային մարմիններին փոխանցելու այլ արդյունավետ միջոց։
Սա նաև բխում է հենց Հայաստանի Հանրապետության շահերից: Անհնար է ապահովել խաղաղություն և նույնիսկ համեմատաբար կայուն զարգացում որևէ տարածաշրջանում, եթե պատերազմական հանցագործությունները, առավել ևս ցեղասպանության գործողությունները, իրավականորեն չեն ճանաչվում միջազգային մակարդակով։
Մենք ձգտում ենք եվրոպական արժեքների և կարծում ենք, որ պետք է միավորվենք նրանց հետ, ովքեր կիսում են այս սկզբունքները։
Մեկ այլ հարց է, թե ինչու մենք ինքներս չենք արել հնարավոր ամեն ինչ, որպեսզի միջազգային կազմակերպություններում մեր շահերը ներկայացնող պետություններին մղենք ավելի հետևողական գործողություններ ձեռնարկել արդարադատության և միջազգային իրավունքի պահպանման պաշտպանության գործում, մասնավորապես՝ մարդու իրավունքների ոլորտում։
Ես սա համարում եմ մեր պետության և մեր հասարակության ամենալուրջ բացթողումներից մեկը: Մենք բավարար չենք գործել, բայց դեռ ուշ չէ: Մենք պետք է գիտակցենք, որ Արցախի իրավունքների համար պայքարը կպահանջի ջանքեր այսօր, վաղը և առաջիկա երկար տարիների ընթացքում։
— Դուք կապում եք Հայաստանի ապագան Եվրոպայի և նրա զարգացման եվրոպական ուղղության հետ: Ինչո՞ւ է սա կարևոր ձեզ համար։
— Ես կարծում եմ, որ հայկական քաղաքակրթությունը՝ իր հազարամյա պատմությամբ, ինքն է ծառայել որպես օրինակ այն արժեքների, որոնք այսօր ընդունված է անվանել եվրոպական։ Այս արժեքները մեծապես հիմնված են քրիստոնեական սկզբունքների վրա, որոնք նաև մոտ են մեր մշակույթին։
Հետևաբար, խոսքը մեր սեփական արժեքներից հրաժարվելու մասին չէ ուրիշների համար։ Ընդհակառակը, մենք ինքներս դարեր շարունակ եղել ենք այդ սկզբունքներից շատերի կրողները։ Այսօր մենք պետք է վերադառնանք դրանց, քանի որ դրանք համապատասխանում են քրիստոնեական և ժողովրդավարական սկզբունքներին, ինչպես նաև հայկական ավանդույթներին։
Այս ուղին զգալիորեն ավելի կարճ և պակաս խոցելի կլինի, եթե մենք՝ որպես քաղաքական համայնք, կարողանանք կառուցել պետություն՝ ենթակառուցվածքների զարգացումից մինչև, ամենակարևորը՝ մարդու իրավունքների պաշտպանությունը։
Ես մեր պետության զարգացման համար այլ բնական ուղի չեմ տեսնում, բացի ժողովրդավարությունից։ Սա հատկապես կարևոր է՝ հաշվի առնելով մեր տարածաշրջանում ստեղծված բարդ անվտանգության իրավիճակը։
— Ու՞ր եք գնալու նամակները հանձնելուց հետո։
— Մենք կուղևորվենք Իտալիայի դեսպանատուն՝ հայ ժողովրդին բարեկամ մեկ այլ պետության ներկայացուցիչներին նամակ հանձնելու համար։ Դրանից հետո նախատեսում ենք այցելել Մեծ Բրիտանիայի դեսպանատուն և ՄԱԿ-ի գրասենյակ։ Նաև մտադիր ենք կապ հաստատել Միացյալ Նահանգների և Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեսպանատների, ապա այլ դիվանագիտական ներկայացուցչությունների հետ, որոնք, մեր կարծիքով, կարող են զգալի դեր խաղալ բնիկ ժողովուրդների իրավունքների պաշտպանության գործում, այդ թվում՝ իրենց պատմական միջավայրում ապրելու նրանց իրավունքի, ինչպես նաև անվտանգության և կենսաբազմազանության պահպանման հարցերի լուծման գործում։
Ցավոք, Ռուսաստանը չի մասնակցում COP17-ին պետական ներկայացուցչության մակարդակով, ուստի մենք այսօր չենք այցելի այդ դեսպանատուն։
Մինչդեռ, մենք հույս ունեինք կապ հաստատել բոլոր այն պետությունների հետ, որոնք նախկինում մասնակցել էին միջազգային բանակցային գործընթացներին, այդ թվում՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի անդամների հետ, և որոնցից մենք ակնկալում էինք որոշակի պարտավորությունների կատարում։
Ռուսաստանը նույնպես այդ պետություններից մեկն է։ Սակայն, հաշվի առնելով նրա բացակայությունը COP17-ից, մենք այսօր մեր կոչը չենք ուղարկում նրան։
— Տարբեր դեսպանատներ ուղարկվող նամակները տարբերվո՞ւմ են։
— Ոչ, բոլոր կոչերը բովանդակությամբ գրեթե նույնական են։ Մեր նպատակն է միջազգային հանրության ուշադրությունը հրավիրել բնիկ ժողովուրդների իրավունքների, այդ թվում՝ իրենց պատմական միջավայրում ապրելու նրանց իրավունքի, ինչպես նաև անվտանգության և կենսաբազմազանության պահպանման հարցերի վրա։
Մենք այս հարցերը բարձրացնում ենք նաև մեր մյուս արշավների ժամանակ։ Տարբերվում են միայն հասցեատերերը և այն դիվանագիտական առաքելությունների անունները, որոնց մենք ուղարկում ենք նամակները։
Ալվարդ Գրիգորյան