Գարդմանի, Շիրվանի, Նախիջևանի և Արցախի հայերի մասին СОР-17-ում
- 09:45 22.10.2026
COP17-ի ժամանակ տեղի ունեցան քննարկումներ «Բնիկ ժողովուրդները որպես կենսաբազմազանության պահապաններ. ավանդական գիտելիքներ» թեմայով։
Բնիկ ժողովուրդները կարևոր դեր են խաղում աշխարհի կենսաբազմազանության պահպանման գործում։ Նրանց գիտելիքները, ավանդույթները և բնության հետ կապված փորձը, որոնք փոխանցվում են սերնդեսերունդ, նպաստում են էկոհամակարգերի պահպանմանը և բնական պաշարների կայուն կառավարմանը։
COP17-ը շեշտը դնում է բնիկ ժողովուրդների գիտելիքների ճանաչման և արժեքի, նրանց իրավունքների պաշտպանության և կենսաբազմազանության հետ կապված որոշումների կայացման գործընթացներում նրանց լիարժեք և արդյունավետ մասնակցության վրա, ասվում է ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության կայքում։
Բնության պահպանման ապագան պահանջում է գիտական և ավանդական գիտելիքների ինտեգրում, փոխադարձ հարգանք և համապարփակ համագործակցություն։
Հասարակական գործիչ Մարիամ Ավագյանը հանձնաժողովի նիստում ներկայացրեց Գարդմանի, Շիրվանի, Նախիջևանի և Արցախի բնիկ ժողովուրդների խնդիրները։ Ահա նրա ելույթի տեքստը.
Էկոհամակարգի վերականգնում բնիկ ժողովուրդների և տեղական համայնքների մասնակցությամբ
Շնորհակալություն այս կարևոր քննարկման համար։ Գարդմանից, Շիրվանից և Նախիջևանից հայերը վտարվել են իրենց նախնիների հողերից 1988-1990 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում: Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղ) հայերը ենթարկվել են ռմբակոծությունների, հարկադիր տեղահանության, շրջափակման և սովի՝ իրադարձություններ, որոնք 2023 թվականին հանգեցրել են հարկադիր տեղահանության և ցեղասպանության։
Այսօր այս բնիկ հողերը գտնվում են Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, և վտարված հայերը մնում են կտրված իրենց տներից, մշակութային ժառանգությունից և բնօրինակ լանդշաֆտներից: Հարկադիր տեղահանությունը նշանակում է ոչ միայն բնակարանի կորուստ, այլև ավանդական էկոլոգիական գիտելիքների խաթարում և բնության հետ կապի կորուստ, որը զարգացել էր սերունդների ընթացքում:
Ես կոչ եմ անում Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի (ԿԲԲ) համայնքին ապահովել, որ կենսաբազմազանության պահպանումը և էկոհամակարգերի վերականգնումը իրականացվեն մարդու իրավունքների և մշակութային ժառանգության պաշտպանության հարգանքով, և որ տեղահանված համայնքները ներգրավված լինեն իրենց նախնիների հողերի վերաբերյալ որոշումների կայացման գործընթացում։
Իսկապես ներառական էկոհամակարգի վերականգնումը հնարավոր չէ իրականացնել առանց արդարադատության, մասնակցության և այն մարդկանց նկատմամբ հարգանքի, որոնց կյանքն ու մշակութային ժառանգությունը անբաժանելիորեն կապված են այդ հողերի հետ։
Բնությունը չի կարող լիովին պաշտպանված լինել, քանի դեռ դրա բնիկ պահապանները մնում են իրենց հողերից անջատ։
Վերջապես, ես առաջարկում եմ ամրապնդել գոյություն ունեցող բնիկ ցանցերի և կազմակերպությունների միջև համագործակցությունը։ Սա պահանջում է ընդհանուր հարթակ՝ ծագող խնդիրները փաստաթղթավորելու, տեղեկատվություն փոխանակելու, փոխադարձ աջակցություն ցուցաբերելու և բնիկ ժողովուրդների իրավունքներին, նրանց նախնիների հողերին, մշակութային ժառանգությանը և կենսաբազմազանությանը սպառնացող վտանգներին ի պատասխան գործողությունները համակարգելու համար։
Մենք պետք է ապահովենք, որ բնիկ ժողովուրդները կարողանան աջակցել միմյանց, որպեսզի ոչ մի համայնք չմնա անտեսված կամ ստիպված չլինի միայնակ դիմակայել նման մարտահրավերներին։ Շնորհակալություն։