Ալիև. Աշխարհը Հայաստանի կողքին է Արցախի հարցում

Իլհամ Ալիևը խոստովանել է, որ միջազգային հանրությունը երբեք չի ճանաչել Արցախը որպես Ադրբեջանի մաս և որևէ գործողություն չի ձեռնարկել Հայաստանի դեմ, քանի որ կտրականապես չի համարել այն օկուպանտ։

«Հենց որ ինչ-որ բան է պատահում, անմիջապես պատժամիջոցներ են կիրառվում։ Բայց ոչ ոք պատժամիջոցներ չի կիրառել Հայաստանի դեմ։ Նրանք, ովքեր տրամադրել են այսպես կոչված «հովանոցը» բանակցությունների համար, հետապնդել են մեկ նպատակ՝ մեր հողերը մշտապես պահել հայկական օկուպացիայի տակ։ Ես նկատի ունեմ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին՝ երեք երկրներին, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի երեք մշտական ​​անդամներին՝ Ֆրանսիան, Ռուսաստանը և Միացյալ Նահանգները։

Ես նրանց ասում էի. «Նայեք քարտեզին, մեր տարածքում հայկական զորքերի տեղակայմանը»։ Եվ ի՞նչ էի լսում ի պատասխան։ Առաջինը՝ «Գնացեք և ինքներդ բանակցեք»։ Երկրորդը՝ «Հակամարտությունը ռազմական լուծում չունի»։ Երրորդը՝ «Դուք չպետք է պատերազմ սկսեք»։ Չորրորդը՝ «Եթե դուք պատերազմ սկսեք, ձեր դեմ պատժամիջոցներ կկիրառվեն»։

Հետևաբար, երբ մենք հասկացանք, որ աշխարհի որոշում կայացնողները որոշել են, որ մեր հողերը պետք է անօրինականորեն օկուպացված լինեն ընդմիշտ, մենք կայացրինք մեր որոշումը և փոխեցինք բոլոր ծրագրերը», – օրերս հայտարարեց Ալիևը։

Բաքվի ռեժիմի առաջնորդը փաստորեն ընդունում է, որ 2020-2023 թվականներին Արցախում Հայաստանի դեմ իրականացված գործողությունը, որը իրականացվել է որպես ռուս-թուրքական դավադրության մաս, միջազգային հանրության կողմից չի ընդունվել որպես օրինական գործողություն։

Չնայած Ադրբեջանի «տարածքային ամբողջականությունը» և նրա խորհրդային սահմանները ճանաչվել են Պրահայում 2022 թվականի հոկտեմբերին և Վաշինգտոնում 2025 թվականի օգոստոսին, այս «ճանաչումը» հիմնված էր բացառապես Հայաստանի կառավարության դիրքորոշման վրա, որը չի ամրագրվել միջազգային իրավաբանորեն պարտադիր փաստաթղթերում։

Այս դիրքորոշումը կարող է դառնալ քաղաքական ակտ, եթե Հայաստանն ընդունի նոր Սահմանադրություն և հրաժարվի իր իրավունքներից։ Պատահական չէ, որ արևմտյան երկրները պաշտոնապես կոչ չեն անում Հայաստանին փոփոխել իր Սահմանադրությունը։

Եվ՛ Բաքուն, և՛ Երևանը հասկանում են, որ 2020-2023 թվականներից ի վեր գոյություն ունեցող ստատուս քվոն շրջելի է, և որ ամեն ինչ կարող է փոխվել ցանկացած պահի։

Արևմտյան հանրության կողմից ձեռնարկված զգուշավոր քայլերը շատ բան են ասում։

ՄԻԵԴ-ը վերջերս որոշում է կայացրել 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմի ժամանակ Արցախում հայ զինվորի գլխատման հետ կապված գործի վերաբերյալ։ Հայ միջազգային իրավապաշտպանների կարծիքով՝ սպասվում է ևս 22 որոշում՝ Ադրբեջանի ռազմական հանցագործությունները հաստատող գործերով։ Եվրախորհրդարանի և շատ արևմտյան երկրների կողմից Արցախում էթնիկ զտումների ճանաչման հետ մեկտեղ, ռազմական հանցագործությունների այս ճանաչումը ՄԻԵԴ-ում լիովին ապալեգիտիմացնում է Բաքվի պատերազմը 2020-2023 թվականներին Արցախի դեմ։

ԱՄՆ Կոնգրեսում ևս ներկայացված է վեց օրինագիծ։ Բաքվի լրատվամիջոցների փոխանցմամբ՝ «ԱՄՆ-ում հայկական սփյուռքը և Կոնգրեսում հայկական խմբակցությունը հիմնական ուժերից են, որոնք փորձում են խափանել Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության գործընթացը։ Նրանց գործունեությունը նպատակ ունի ցանկացած հնարավոր միջոցներով վերաբացել այժմ փակված Ղարաբաղյան հարցը և պատժամիջոցներով ճնշում գործադրել Ադրբեջանի վրա»։

Բաքուն անհաջող փորձում է չեղարկել 907-րդ բաժինը: 1992 թվականին Կոնգրեսի կողմից ընդունված ԱՄՆ Ազատության մասին օրենքի 907-րդ բաժինը սահմանում է, որ ԱՄՆ կառավարությունը չի կարող պետական ​​օգնություն տրամադրել Ադրբեջանի կառավարությանը մինչև. «1. դադարեցվեն Հայաստանի գործողությունները խոչընդոտելու կամ սահմանափակելուն ուղղված բոլոր քայլերը. 2. չձեռնարկվեն հստակ քայլեր՝ Հայաստանի և Արցախի դեմ ուժի սպառնալիքը կամ կիրառումը դադարեցնելու համար. և 3. չցուցադրվի առաջընթաց խաղաղության գործընթացում»:

Եվ եթե ԱՄՆ-ն չեղյալ չի հայտարարում 907-րդ բանաձևը, դա նշանակում է, որ այն դեռևս նշված պայմանների կատարումը պարտադիր է համարում և չի ճանաչում Ղարաբաղի հարցը որպես «լուծված»:

ԵԽ մարդու իրավունքների հանձնակատար Մայքլ Օ’Ֆլահերտին, իր հերթին, վերջերս հայտարարել է, որ Լեռնային Ղարաբաղ վերադառնալու իրավունքը կարևոր է մնում տեղահանված հայերի համար:

Այս պայմաններում Բաքվի միակ փաստարկը և գործիքը Արցախի օկուպացիան օրինականացնելու համար՝ Հայաստանի քաղաքական վերնախավի դիրքորոշումն է, որը, ի տարբերություն արևմտյան հանրության, հաշտվել է օկուպացիայի հետ և պատրաստ է օրինականացնել Բաքվի գործողությունները: