Քաղաքացիական պայմանագրի վերջին առաքելությունը՝ «բոմժ սարքելը»

Առաջին հայացքից դժվար է հասկանալ, թե ինչու է Նիկոլ Փաշինյանը, ով իշխանության գլուխ է արդեն ութ տարի և որի մանդատը մեկ ամիս առաջ “հաստատվել” է ընտրություններում, դիմում իր հակառակորդների նկատմամբ բռնաճնշումների: Քաղաքագիտությունը սովոր է այն մտքին, որ իշխանության եկած ընդդիմությունն է բռնաճնշումներ իրականացնում նախկին կառավարության դեմ: Ահա թե ինչու իշխանությունը պահպանած ուժի համար իր հակառակորդներին «վերջ տալը» տարօրինակ է։

Առավել ևս, որ հունիսի 7-ի խիստ կասկածելի ընտրություններից հետո Հայաստանում “խաբված” ընդդիմության կողմից փողոցային բողոքի ցույցեր չեն եղել։ Կարծես՝ նպատակը «Փաշինյանին տապալելը» չէր, այլ ինչ-որ այլ բան: Սակայն, Սահմանադրական դատարանի որոշման հրապարակումից հետո իշխանությունները անցան դաժան բռնաճնշումների նոր փուլի՝ սկսելով Գագիկ Ծառուկյանից։

Ի՞նչ է թաքնված պարտված ընդդիմության նկատմամբ բռնաճնշումների հետևում։

Չնայած Նիկոլ Փաշինյանը իշխանության գլուխ է արդեն ութ տարի, Հայաստանում այդպես էլ սեփականության հիմնարար վերաբաշխում տեղի չի ունեցել։ Հարստության և կապիտալի տիրապետման առումով ներկայիս կառավարությունը շարունակում է«բոմժ» մնալ և «ընդդիմադիր» ռուսական պետական ​​կորպորացիաներին, ինչպես նաև խոշոր օլիգարխներին, որոնք ակտիվներ ձեռք բերեցին Հայաստանում 1990-ականների սկզբին մասնավորեցման, ապա նաև ռուսական կապիտալի հետ համագործակցության միջոցով։

Հայաստանի ազգային հարստության և ակտիվների գրեթե ամբողջությունը պատկանում է կամ ռուսական պետական ​​կորպորացիաներին, կամ դրանց հետ փոխկապված օլիգարխներին: Հայաստանի ներկայիս կառավարությունը “փող բերելու” համար ստիպված է փնտրել «վիրտուալ» աղբյուրներ՝ ֆինանսական մեքենայություններ, պատժամիջոցներից խուսափել և այլն, որոնք չեն կարող համարվել երկարաժամկետ կապիտալ և չեն կարող «վաճառվել» որպես աշխարհաքաղաքական գին։

Փաշինյանի կուսակցության «Ռուսաստանից դեպի Արևմուտք՝ Թուրքիայի միջոցով» ենթադրական «շրջադարձը» բախվել է հենց այս անհաղթահարելի իրականությանը. Հայաստանի իշխանությունները չեն կառավարում ազգային ակտիվները և «չեն կարող» խլել Ռուսաստանից Հայկական երկաթուղիները, ատոմակայանը, էլ չհաշված սահմանապահներին, հակաօդային պաշտպանությանը և այլ ռազմական ենթակառուցվածքները: Նրանք նույնիսկ չեն կարող խլել Էլեկտրական ցանցը Սամվել Կարապետյանից (Ռոմանոս Պետրոսյանը վերջերս ակնարկել էր, որ Էլեկտրական ցանցի ազգայնացումը դադարեցվել է):

Փաշինյանի հայտարարած «տարածաշրջանայինացման» քաղաքականությունը և Եվրոպական հանձնաժողովի աջակցությունը «Ռուսաստանից կախվածությունը հաղթահարելու համար Հայաստանի կապերին Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ» անհնար են նման “բոմժ” պայմաններում: «Տարածաշրջանայինացման» գինը Հայաստանի համար պետք է լինի հայ օլիգարխներից խլված սեփականությունը: Պարզ ասած՝ «խաղաղության» և տարածաշրջանային նախագծերում Հայաստանի ներգրավման դիմաց Թուրքիան, Ադրբեջանը (կամ, ասենք, Ղազախստանը) պետք է դառնան հայկական ակտիվների՝ էլեկտրական ցանցերի, երկաթուղիների և այլնի սեփականատերեր։ Հակառակ դեպքում ինտեգրացիա չի լինի։

Իր իշխանության առաջին ութ տարիների ընթացքում Նիկոլ Փաշինյանը զբաղված էր “կադաստրային” հարցերով և չկարողացավ իրականացնել Հայաստանում սեփականության վերաբաշխումը: Այս գործընթացը պետք է արագ տեղի ունենար 2020 թվականի պատերազմից հետո. Ռուբեն Վարդանյանի գերեվարումից հետո Ամերիբանկի սեփականատիրոջ փոփոխությունը ամենացայտուն օրինակն է: Սակայն գործընթացը առաջ չի շարժվել. քաղաքականապես, Արցախի հանձնումը «օրինականացված» չէ, քանի որ վերջնական որոշում չի կայացվել հայկական պետականության վերացման վերաբերյալ:

Ամեն դեպքում, հաջորդ տարիները Հայաստանում կնվիրվեն սեփականության վերաբաշխմանը: Հատկապես , որ արտաքին հովանավորները նույնպես դա են պահանջում. ընդամենը երեկ Եվրոպայի խորհուրդը հրապարակեց զեկույց, որում քննադատում է Հայաստանին «հանցագործությունները արդյունավետորեն հետապնդելու, ակտիվները վերականգնելու և անշարժ գույքի ու վիրտուալ ակտիվների ոլորտներում սպառնալիքները վերլուծելու» անբավարար ջանքերի համար: Սա նշանակում է, որ ԵՄ-ն ոչ միայն չի զայրանա Հայաստանում օլիգարխների ունեզրկումից, այլև մտադիր է խրախուսել Փաշինյանի կուսակցությանը «հաղթահարել դատական ​​համակարգի դիմադրությունը»: Եվ եթե Փաշինյանը չշարունակի կուլակաթափումը, նա օգնություն չի ստանա ԵՄ-ից:

Պատրաստվելով կուկակաթափման փուլի՝ Փաշինյանը դեռևս ընտրություններից առաջ հայտարարեց, որ «իր հակառակորդներին կվերածի բոմժերի»։ Պատահական չէ, որ Ծառուկյանի ձերբակալությունը ուղեկցվում է «Արարացեմենտ»-ը՝ Հայաստանում այս կարևորագույն շինանյութն արտադրող միակ ձեռնարկությունը, զավթելու փորձերով։ Թե ով կստանա «Արարացեմենտ»-ը, եթե այն ազգայնացվի, կախված կլինի նրանից, թե ինչպես և դեպի ուր կզարգանան աշխարհաքաղաքական իրադարձությունները։

Սակայն եթե ենթադրենք, որ ԵՄ-ի կողմից խրախուսվող «Հայաստանի, Թուրքիայի և Ադրբեջանի ինտեգրումը» ենթադրում է հայկական ակտիվների “տարածաշրջանայինացում”, ապա Փաշինյանի ներկայիս քաղաքականությունը պետք է ուղղված լինի հայկական տնտեսական տարածքի «մաքրման» և տարածաշրջանային մասնավորեցմանը նախապատրաստմանը։

Այսպիսով, իրավապահները Ծառուկյանի մոտ կգային՝ անկախ նրա ընտրություններին մասնակցությունից. «Արարացեմենտ»-ը չափազանց արժեքավոր ռեսուրս է «տարածաշրջանացման» համար։ Ավելին՝ Ծառուկյանը, որը մասնակցել է ընտրություններին՝ փորձելով փրկել իր ակտիվները, լավ գիտակցում է դա։ Այս գործոնը կարող է նաև բացատրել Սամվել Կարապետյանի և Ռոբերտ Քոչարյանի կողմից ընտրություններից հետո փողոցային բողոքի ցույցերի բացակայությունը։

Կունենա՞ Նիկոլ Փաշինյանը ուժ՝ իրականացնելու Հայաստանում «սեփականության վերաբաշխման» դժվարին խնդիրը, թե՞ իմիտացիան կշարունակվի։ Սա անշուշտ կլինի նրա առաքելության վերջին փուլը, որը սկսվել է տարածաշրջանի «քաղաքական» մաքրագործմամբ՝ ազգային իրավունքների հաշվին և պետք է վերջանա տնտեսական ակտիվների «հանձնմամբ»։ Եթե, իհարկե, հայկական պետության պահպանումը չդառնա աշխարհաքաղաքական անհրաժեշտություն։