Հայաստանը պատրաստվում է ընդունե՞լ Ռուսաստանի հայերին

ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Արսեն Թորոսյանը նախարարին կից Հանրային խորհրդի նիստում հայտարարել է, որ 2024-2025 թվականներին Հայաստանում ծնելիության մակարդակը զգալիորեն նվազել է։ Մասնավորապես, եթե 2022-2023 թվականներին Հայաստանում տարեկան ծնվել է ավելի քան 36,000 երեխա, 2024 թվականին այդ թիվը նվազել է մինչև 33,593, իսկ 2025 թվականին՝ 32,042։

Նախարարը քննարկել է մի շարք միջոցառումներ, որոնք կարող են խթանել երկրում ծնելիության մակարդակը։ Սակայն, ըստ Թորոսյանի, ժողովրդագրական ցուցանիշների բարելավման մեկ այլ միջոց կարող է լինել հայրենակիցների հայրենադարձության խթանումը։ Սակայն ավելի իրատեսական է ակնկալել, որ հայերը կվերադառնան հետխորհրդային երկրներից, քան արևմտյան երկրներից, որտեղ կենսամակարդակի տարբերությունն ավելի մեծ է, քան Հայաստանում, ասել է Թորոսյանը։

«Մենք պետք է հաշվի առնենք, որ հայրենադարձների մեծ մասը բավականաչափ հարուստ չէ Հայաստանում տուն գնելու համար։ Հետևաբար, նրանց անհրաժեշտ են աջակցության ծրագրեր (գոնե սկզբում) ոչ միայն բնակարանային, այլև դպրոցների առումով, քանի որ շատ երեխաներ կարող են չխոսել հայերեն», – բացատրեց նախարարը։

Արսեն Թորոսյանի հայտարարությունը, կարծես, նախապատրաստություն է Ռուսաստանից հայերի հնարավոր հոսքին։

Հիշեցնենք, որ ռուս պաշտոնյաները, խոսելով ռուս-հայկական հարաբերությունների «սրացումների» մասին, անընդհատ մատնանշում են Ռուսաստանում 2-3 միլիոն հայերի ներկայությունը, որոնք կարող են դժվարությունների բախվել։ Սա տեղի է ունենում նաև հիմա՝ հաշվի առնելով ԵՄ-ի փորձերը՝ ներկայացնելու ՀՀ կառավարության քաղաքականությունը որպես «ԵՄ-ի հետ մերձեցման ձգտում»։ Չնայած Նիկոլ Փաշինյանը համաձայն չէ և խոսում է միայն «հավասարակշռված մոտեցման» մասին, Ռուսաստանն արդեն իսկ դիմել է կոշտ միջոցների Հայաստանի դեմ՝ փորձելով խզել բոլոր կապերը երկրի հետ։ Մասնավորապես, արդեն երկու ամիս է, ինչ Ռուսաստանն արգելել է բազմաթիվ հայկական ապրանքների՝ ծաղիկների, բանջարեղենի, մրգերի, հանքային ջրի, կոնյակի, ձկան և այլ ապրանքների ներմուծումը Ռուսաստան։

Բայց հարցը ոչ այնքան Հայաստանի “ձգտումներն են”, այլ Ռուսաստանի վիճակը․ նույնիսկ ռուս օլիգարխներն են (Մելնիչենկոյի հոդվածը The Economist-ում) դիտարկում ռուսական պետության հնարավոր փլուզումը՝ Ուկրաինայում Արևմուտքի հետ պատերազմում պարտության հետևանքով։

Հայկական գյուղատնտեսությունը հասկանում է, որ ռուսական շուկա վերադարձ կարող է չլինել։ Սա պայմանավորված չէ նրանով, որ Հայաստանի իշխանությունները ցանկանում են խզել կապերը Ռուսաստանի հետ և ընտրել են «Ուկրաինայի ուղին», այլ նրանով, որ Ռուսաստանը հեռանում է Հայկական լեռնաշխարհից, բայց դա անում է այնպես, որ հայերի համար հնարավորինս ցավոտ լինի։

Ռուսաստանը պատրաստվում է դառնալ «միջին տերություն»՝ ունենալով միայն «յուրայինների» համար բավարար ռեսուրսներ։ Պետդուման ամեն օր խստացնում է ներգաղթի օրենքները, և շատ միգրանտ աշխատողներ այլևս Ռուսաստանը չեն համարում «անսահման դրախտ»։

Եվ դատելով «հետխորհրդային երկրներից» հայերի «վերադարձի» համար Հայաստանի կառավարության նախապատրաստություններից՝ Ռուսաստանում սպասվում են իրադարձություններ, որոնք անմիջականորեն կսպառնան հայերին։

Ռուսաստանի հայերը միշտ եղել են հայկական սփյուռքի ամենապասիվ մասը։ Միացյալ Նահանգներում, Ֆրանսիայում, Իրանում, Վրաստանում և շատ եվրոպական ու Մերձավոր Արևելքի երկրներում գործում է ազդեցիկ հայկական լոբբի, իսկ մի շարք երկրներում հայերի համար սահմանված են խորհրդարանական քվոտաներ: Ռուսաստանում, որտեղ ապրում է ամենամեծ հայկական սփյուռքը, ամեն ինչ այլ է: Վարչապետ Միշուստինի, արտգործնախարար Լավրով-Քալանթարյանի և գլխավոր ռուս քարոզիչ Մարգարիտա Սիմոնյանի հայկական ծագումն ավելի շատ թերություն է, քան առավելություն:

Այսպիսով, Հայաստանի կառավարությունը պատրաստվում է ռուսահայերի «վերադարձին», ինչպես որ երեք տարի առաջ պատրաստվել էր ընդունել 120,000 արցախցիների: Սակայն նույնիսկ հիմա կառավարությունը ոչ միայն չի օգտագործում ռուսահայերի ներուժը Ռուսաստանում հայկական ազգային շահերի լոբբինգ անելու համար, այլև անում է ամեն ինչ՝ վատթարացնելու ռուսահայերի վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ։

Այս տարվա մայիս և հունիս ամիսներին սահմանը հատած ՀՀ քաղաքացիները զինվորական հավաքների կանչեր են ստանում մինչ օրս: Նման ցինիզմը շատ հայերի հուսահատեցնում է Հայաստան վերադառնալուց, թեկուզ նրանք կարող է այլ տարբերակ չունենան։ Սակայն, հայտնվելով հայրենիքում, նրանք նույնչափ անիրավ և սոցիալապես անպաշտպան պետք է լինեն, որ հանկարծ “հեղափոխություն” չանեն։