«Հայոց լեռան տիրոջ» վերաբրենդավորումը. Ծառուկյանից մինչև Սոկոլով

Ռուսական ՎՏԲ բանկը վաճառել է Թեղուտը՝ Հայաստանի երկրորդ խոշորագույն պղնձի և մոլիբդենի հանքը, Կոնստանտին Սոկոլովին, ով ռուս-ամերիկացի գործարար է, մտերիմ է նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ և վերջերս նշանակվել է TRIPP+ հիմնադրամի ղեկավար։

«Ռուսաստանում ծնված և Չիկագոյում բնակվող մասնավոր ներդրումային ներդրող Կոնստանտին Սոկոլովը կղեկավարի Պետդեպարտամենտի նոր ձեռներեցական հիմնադրամը, որը կհսկի Կենտրոնական Ասիայից առևտրային միջանցքի համար նախատեսված ավելի քան 200 միլիոն դոլարը, ներառյալ տրանսպորտային և էներգետիկ ենթակառուցվածքների, ինչպես նաև կարևորագույն հանքանյութերի ներդրումները», – գրել է հեղինակավոր The Guardian-ը։

TRIPP-ին մասնակցելուց առաջ Սոկոլովը Հայաստանում արդեն հայտնի էր որպես Viva Armenia հեռահաղորդակցության օպերատորի համասեփականատեր. 2024 թվականին նա ձեռք է բերել ընկերության 20 տոկոսը։ Նա նաև բաժնեմասեր ունի Հայաստանում այլ խոշոր ակտիվներում։

Սոկոլովի անձնական կայքում նշվում է, որ նա Ռուսաստանից տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ 21 տարեկանում և իր ներդրումների միջոցով վերափոխել է հեռահաղորդակցության, էներգետիկայի և ֆինանսական ծառայությունների ոլորտների կարևոր ենթակառուցվածքները։ Ներքին աղբյուրները նշում են, որ նա կապող օղակ է հանդիսանում ռուսական և ամերիկյան կապիտալի միջև՝ շրջանցելով պատժամիջոցները։

ՀՀ կառավարությունն արդեն սկսել է TRIPP-ի վավերացման գործընթացը՝ այն հաստատելով կառավարության նիստում և ներկայացնելով Սահմանադրական դատարանի հաստատմանը: ՀՀ խորհրդարանի կողմից վավերացումից և ԱՄՆ Կոնգրեսի կողմից հաստատումից հետո համաձայնագիրը կմտնի ուժի մեջ։

Սակայն դրա իրականացման նախապատրաստական ​​աշխատանքներն արդեն իսկ սկսվել են արագացված տեմպերով: Մասնավորապես, նշվում է, որ TRIPP-ի ողջ երկանքով գտնվող մասնավոր սեփականությունը կճանաչվի որպես պետական ​​գերիշխող շահերի ոլորտ և կդառնա TRIPP-ի սեփականությունը: Ոչ ոք չգիտի, թե որքան լայն կլինի TRIPP-ը կամ ինչ սեփականություն, այդ թվում՝ հանքեր և այլ ձեռնարկություններ, կմնան միջանցքի տարածքում: Հայտնի չէ նաև, թե ինչ կլինի հայ-իրանական մայրուղու հետ, որը հատում է TRIPP-ը։

Սակայն TRIPP-ն արդեն ձեռք է բերում «իր» սեփականությունը Հայաստանում՝ վերաբրենդավորելով «Հայկական լեռան տիրոջ»: Մինչ այժմ այդ տերը եղել են ռուսական պետական ​​կորպորացիաները, որոնք այժմ, ամերիկյան բիզնեսում նախկին ռուս գործարարների օգնությամբ, կերպարանափոխվում են։

Այս լույսի ներքո, սեփականության վերաբաշխումը Հայաստանի տրամաբանական է թվում։ Մասնավորապես, սա վերաբերում է «Հայկական էլեկտրական ցանցերին» և «Արարարատի ցեմենտի գործարանին», որոնք խլվել են Սամվել Կարապետյանից և Գագիկ Ծառուկյանից և արդեն փոխանցվել են պետական կառավարման: Արդյո՞ք այս ձեռնարկությունները կփոխանցվեն TRIPP-1-ին՝ որպես Հայաստանի «ներդրումներ» Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև միջանցքում:

Հայկական երկաթուղիների ապագան, որը կառավարվում է «Ռուսական երկաթուղիներ»-ի կողմից կոնցեսիոն պայմանագրով, էլ ավելի հետաքրքիր է։ TRIPP-ը կարող է հնարավոր լինել առանց Հայկական երկաթուղիների, բայց տարածաշրջանի ապաշրջափակումը անհնար է։ Արդյո՞ք Ռուսաստանը կհամաձայնի Հայկական երկաթուղիների կառավարումը հանձնել Սոկոլովի TRIPP-1-ին։

Պատահական չէ, որ Հայաստանի կառավարությունը վերջերս հայտարարեց, որ TRIPP-ը կգործի Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) կանոններին համապատասխան։ Իսկ Ռուսաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների կարգավորումը կարող է դառնալ «Արմէնիա» անվամբ ամերիկա-ռուս-ադրբեջանական բաժնետիրական ընկերության գործարկման նախանշան։

ՀՀ կառավարության հայտարարությունները, որոնք հղում են կատարում Պետդեպարտամենտի հավաստիացումներին, որ TRIPP-ը կգործի Հայաստանի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության համաձայն, չեն պատասխանում պարզ հարցի. ինչո՞ւ է անհրաժեշտ «անարգել միջանցքի» ռեժիմ Հայաստանի տարածքով, եթե Երևանը պատրաստ է կամավոր բացել հաղորդակցությունները։ Եթե TRIPP-ը անհրաժեշտ է Կենտրոնական Ասիայից ապրանքների տեղափոխման համար, ինչո՞ւ պետք է երկաթուղին որպես “անարգել միջանցք” գործի միայն Հայաստանում։ Ինչի՞ համար է ԱՄՆ-ն օգտագործելու TRIPP-ը։ Թե՞ այն ​​անհրաժեշտ է հայկական ակտիվների և հանքային պաշարների փոխանցումը նոր միջազգային «բաժնետերերին» օրինականացնելու համար։

TRIPP համաձայնագիրը կարող է այդպես էլ չիրականացվել, և ճանապարհը կարող է չկառուցվել, բայց հայկական ակտիվների վերաբաշխման մեխանիզմն արդեն ստեղծվել է։