Արցախից բռնի տեղահանվածների բնակարանային ապահովման պետական աջակցության ծրագրում իրականացված փոփոխություններից հետո, ըստ որի սահմանվել է 4 մլն դրամ սահմանաչափով բնակավայրերի նոր ցանկ, արցախահայության մեջ առաջացել է բողոքի և դժգոհության ալիք։ Արցախցիները փոփոխության ենթարկված ծրագիրը համարում են ծաղր և անընդունելի։

Սոցիալական հարթակներում նրանք իրենց բողոքի խոսքն են բարձրացնում, ներկայացնում սպասվող դժվարությունները, ինչպես նաև առաջարկություններ անում

 -Արցախցիները ծրագիրը համարում են ոչ թե բնակարանային ապահովման ծրագիր, այլ իրենց հաշվին սահմանային բնակավայրերի վերաբնակեցման և շենացման ծրագիր։

-1-3 հոգուց կազմված ընտանիքները համոզված են, որ երբեք չեն կարողանա այդ գումարով բնակարան ձեռք բերել՝ անգամ եթե 3 մլն-ի փոխարեն մեկ շնչի համար հատկացվի 4 մլն դրամ։ Առանձնապես, երբ այդ մարդիկ 50-ից բարձր են և չեն կարող օգտվել հիպոթեքային վարկերից։

-Հավաստագրեր հատկացնելու փոխարեն արդյունավետ կլինի, որ կառուցվեն բազմաբնակարան շենքեր և տրամադրվեն արցախցիներին՝ համակցված բնակեցվելու ըստ նրանց բնակության վայրերի։

-Ամեն մարդ ինքն է որոշում՝ որտեղ ապրի։ Ոչ ոք իրավունք չունի պարտադրել նրան, անգամ եթե մարդ հայտնվել է անելանելի դրության մեջ։ Երևան քաղաքում անգամ դժվար է աշխատանք գտնել, ինչ մնաց՝ մարզերում։

-Չօգտվել բնակարանային անհեթեթ ծրագրից։ Խնդիր դնել՝ արցախցիներին ապահովել տներով։ Չոտնահարել արցախցու իրավունքները։

-Արցախցին սահմանից է եկել ու չի վախենում նորից սահմանում ապրել, սակայն առաջարկվող մարզերում ու համայնքերում զբաղվածության խնդիր կա։ Դրա մասին է վկայում տեղի բնակչության արտահոսքը։

– Ինչո՞ւ են արցախցիներին զրկում Երևանի մերձակա բնակավայրերում բնակվելու իրավունքից։ Մարդիկ պատրաստ են ապրել մայրաքաղաքից ոչ հեռու գյուղական համայնքներում, զբաղվել հողագործությամբ, ինչպես նաև աշխատանք գտնել Երևանում։

-Բնակապահովման ծրագիրը արցախահայությանը տանում է դեպի արտագաղթ։

-Ստեղծել վստահելի հանձնախումբ, որը կզբաղվի արցախցիների բնակապահովման ծրագրով։ Մշակել լիարժեք ծրագիր։

-Արցախցիներին առաջարկվում են բնակելի տներ ձեռք բերել այնպիսի բնակավայրերում, որտեղից մարդիկ գալիս ու աշխատանք են գտնում Երևանում։ Ինչպե՞ս հասկանալ։

-Ծրագիրն անիրական է և նվաստացնող։ Այն ոչ թե կօգնի արցախցիներին տուն ձեռք բերել, այլ կսփռի աշխարհով մեկ․․․

-Վերադարձ Արցախ․․․Հորդորել ՀՀ իշխանություններին ակտիվ միջոցներ ձեռնարկել արցախահայությանն Արցախ վերադարձնելու ուղղությամբ՝ միջազգային կազմակերպությունների երաշխավորությամբ։

-Արցախցին ի վիճակի չէ վարկ վերցնել, որ կարողանա գումար ավելացնել հավաստագրին։

-Պետությունը պետք է բնակարան տրամադրի յուրաքանչյուր ընտանիքի՝ իր կորցրած սեփականությանը համարժեք։

-Իշխանությունները շատ լավ գիտեն բնակարանների շուկայական գները և այն, որ նախատեսված գումարներով հնարավոր չէ տուն ձեռք բերել։

-Արցախցիները համաձայն չեն ցրված տեղաբաշխմանը, առաջարկում են Արցախ թաղամաս կառուցել ու բնակեցնել ժողովրդին։

-Կրկին ձախողված ծրագիր․ համախմբվել ու բոյկոտել։

Նման բազմաթիվ տեսակետներ են շրջանառվում արցախահայության մեջ։ Մարդիկ իրենց կարծիքներն ու առաջարկություններն են անում սոցցանցերում՝ հուսալով, որ իրենց ձայնը հասանելի կլինի, իսկ իրավունքները՝ պաշտպանված։ Արցախահայությունը իր վրդովմունքն է հայտնում չարդարացնող ծրագրի շուրջ և սպասում, որ բնակապահովման հարցն, ի վերջո, իր լուծումը կստանա։ Արցախցին համբերատար է ու չպետք է մոռանալ, որ նա միշտ ապրել է արժանապատիվ կյանքով, ստիպված թողել տարիների իր վաստակը, ձեռնունայն հեռացել իր տնից և երբեք չի հանդուրժի ծաղրուծանակի նմանվող որևէ վերաբերմունք։ Դե իսկ Արցախ վերադառնալու և հայրենի հողում ապրելու նրա ցանկությունն ու հավատը երբեք չեն մարելու։

Կարինե ԲԱԽՇԻՅԱՆ

«Նիկոլ Փաշինյան, այս կապույտ անձնագիրը, որ յուրաքանչյուր արցախցի ունի, տրվել է Հայաստանի Հանրապետության կողմից։ Եվ արցախցին այդ անձնագիրն օգտագործել է որպես օրինական փաստաթուղթ։ Դուք տարհանման հաջորդ օրն ասացիք՝ ձեր անձնագրերն ուժի մեջ չեն, որովհետեւ դրանք ճամփորդական անձնագրեր են, ո՞վ է լսել այդպիսի բան։ Ի՞նչ ճամփորդական անձնագիր, արցախցին տուրիստ է, ի՞նչ է»,- այսօր Ազատության հրապարակում հրավիրած հանրահավաքում ասաց արցախցի Աննա Այվազյանը։

Նա նշեց, որ Նիկոլ Փաշինյանից պահանջում են արցախցիների անձնագրերը ճանաչել որպես օրինական փաստաթուղթ, իսկ արցախցիներին ճանաչել որպես ՀՀ քաղաքացի եւ թույլ տալ, որպեսզի արցախցիներն ընտրելու եւ ընտրվելու իրավունք ունենան։

Նրա խոսքով՝ եթե Հայաստանի իշխանությունները վերջնականապես համոզված են, որ արցախցիները տարհանված են, ապա հարց է ծագում՝ ինչո՞ւ տարհանվածներն առ այսօր ապահովված չեն թեկուզ ժամանակավոր կացարաններով։ Ամբողջ ախարհում տարհանվածներին ապահովում են կացարանով։ «Եթե տարհանված չենք, ուրեմն հաշվիր Հայաստանի քաղաքացի, թող մարդիկ աշխատանքի անցնեն ու աշխատեն։ Պահանջում ենք հանել ՀՀ քաղաացիության պայմանը, որովհետեւ մենք միշտ համարել ենք, որ արցախցին նույն Հայաստանի քաղաքացին է։ Հաջորդ պահանջս՝ մեր հարցի լուծումն է, մեր վերադարձը։ Մինչեւ Մինսկի խումբը չվերակենդանացվի, մենք չենք կարող վերադառնալ Արցախ»,- հայտարարեց նա։

Աննա Այվազյանը հայտարարեց․ «Ուզում եմ մի քանի հարց տալ ՀՀ իշխանություններին։ Նիկոլ Փաշինյանը պատերազմի ժամանակ գերագույն գլխավոր հրամանատրն էր, Նիկոլ Փաշինյան, գոնե սերժանտի աստիճան ունեի՞ր, որ դու ղեկավարում էիր գեներալներին։ Ալեն Սիմոնյան, գոնե ենաթսպայի կոչում ունեի՞ր, որ ասում էիր՝ թող կռվեիք։ Դու ավտոմատ քանդած-հավաքած կայի՞ր կյանքումդ, Ալեն Սիմոնյան, իսկ արցախցի երեք տարեկան երեխան քանդում եւ հավաքում է։ Եվ դուք արցախցուն ասում եք՝ վախկոտ, թող կռվեիք, երկիրը չտայի՞ք։ Երկիրը ծախել էիք, ծախված երկրում ո՞ւմ հետ մնայինք, թուրքի՞։ Մենք այլ ելք չունեինք՝ կամ պետք է ինտեգրվեինք թուրքին, կամ պետք է Արցախից դուրս գայինք։ Մենք վերցրեցինք մեր հպարտությունը, շալակեցինք մեր ինքնասիրությունն ու արժանապատվությունը եւ թողեցինք մեր ամենաթանկ գանձը՝ մեր երկիրը, մեր տունը, մեր շիրիմները։ Եկանք, որ Սասունցի Դավիթի երրորդ զարկի նման ամրացած ու հզորացած գնանք ու ազատագրենք մեր երկիրը։ Մենք  գնալու ենք, լավ իմացեք, ովքեր կասկածում են, թող չկասկածեն, արցախցին Արցախից բացի ուրիշ տեղ չի ապրելու»։

Նա նաեւ դրվագներ հիշեց Արցախյան շարժման իրադարձություններից․ «1988-ի այս օրը Ստեփանակերտի հրապարակում ասեղ գցելու տեղ չկար, եւ եղանակը սրանից էլ վատ էր։ Ձյուն էր, բայց մենք իրար սեղմված մինչեւ առավոտ սպասում էինք նստաշրջանի պատասխանին։ Մարզգործկոմը մեր ճնշման տակ խոստացել էր, որ նստաշրջանը կկայանա, բայց Բաքվից եկած ներքին հրաման կար, փակել էին Ստեփանակերտ տանող բոլոր ճանապարհները։ Եվ պատգամավորները ոտքով գալիս էին անտառներով, գյուղերով, սարերով-ձորերով։ Երբ որեւէ պատգամավոր մտնում էր հրապարակ, հրապարակը թնդում էր ծափեից ու ուռա-ներից։ Առավոտյան նստաշրջանի որոշումը կարդաց Վաչագան Գրիգորյանը, մարդկանց ցնծությունն անկարագրելի էր։ Այդ որոշման մեջ գրված էր՝ դիմել Ադրբեջանի Գերագույն խորհրդին եւ խնդրել համաձայնել ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանից անջատելու, դիմել Հայաստանի Գերագույն խորհրդին եւ խնդրել, որ համաձայնեն ԼՂԻՄ-ն ընդունելու իր կազմի մեջ։ Ահա այսպիսի որոշում էր, որը ցնծությամբ ընդունվեց Ղարաբաղի ժողովրդի կողմից, միաժամանակ նույն օրը այստեղ ընդունվեց ցնծությամբ։

Մենք մի քանի օր սպասում էինք Ադրբեջանի արձագանքին մեր որոշման համար, եւ արձագանքը եղավ Սումգայիթը։ Հասկացանք, որ խաղաղ լուծում այս հարցին չի լինի, եւ մենք պետք է պատրաստվենք մեր իրավունքները պաշտպանելու, եւ մենք պետք է պատրաստվենք պատերազմի։ Եղավ պատերազմը, հաղթեցինք մի քանի անգամ մեզանից ուժեղ Ադրբեջանին, իրենց զենքով իսկ հաղթեցինք, զենքն իրենցից վերցնում էինք ու կռվում։ Եվ 32 տարի հայ ազգն ապրում էր հպարտ, գլուխը բարձր, բայց 2020 թվականին մեր գլուխը խոնարհվեց անգիտակ, ազգին չսիրող, ազգի խնդիրներից գաղափար չունեցող մի խակ իշխանության պատճառով»։

Ղարաբաղյան շարժմանը մասնակցում էին բոլոր արցախցիները։ Շատ շատերը տանում էին ընդհատակյա գործունեություն ու գործում առանց վախենալու և երկմտելու: Այդ մարդկանցից է Ասկերանի շրջանի Ակնաղբյուր գյուղի բնակիչ Կամո Իսաբաբյանը, ով իրականացնում էր Ակնաղբյուրի ենթաշրջանի բնակչության ստորագրահավաքը։

-Արցախյան շարժումը շատ խորը պատմական հիմքեր ունի և երկար նախապատրաստական փուլով է անցել, 88-ի փետրվարի 20-ին չի ծնվել: Պարզապես այդ թվականին էր եկել գործելու իսկական ժամանակը:

1977 թվականին պատահաբար իմ ձեռքն ընկավ Հովհաննես Շիրազի <<Ղարաբաղի ողբը>>` հայ ազգի ամենաազդեցիկ բանաստեղծություններից մեկը, որը խրված էր վայ ազգերի կոկորդը և անմարսելի էր նրանց համար: Հաճախ էի Շիրազի և Սևակի հայրենասիրական բանաստեղծություններն արտասանում մարդաշատ տեղերում։ Հաճախ կշտամբում էին ինձ և զարմանում համարձակությանս վրա՝ ապրել այդպիսի երկրում և հանդգնել նման բանաստեղծություններ կարդալ, այն էլ՝ հասարակության մեջ։ Երբեմն ըմբոստանում էի, երբեմն էլ՝ լռում:  Մի անգամ խիզախեցի և Բաքվում կազմակերպված հարսանիքի ժամանակ Շիրազ արտասանեցի։

Երբ սկսվեց Արցախյան շարժումը, լեզուս և ձեռքերս ազատ արձակվեցին: Այլևս չէի կարող զսպել ըմբոստացած գաղափարներս: Ամեն տեղ սկսվեց ստորագրահավաքը։ Ես ինձ վրա վերցրի այդ գործը և մեր մոտակա գյուղերից 1500-ից ավելի ստորագրություն հավաքեցի ու փաստաթուղթը ներկայացրի Ասկերան՝ այդ աշխատանքները համակարգող Սլավիկ Միրզոյանին: Հետագայում բոլոր ստորագրությունների հետ ուղարկեց Մոսկվա: Իսկ Մոսկվայում սոսկ խոսքերով էին կերակրում մեզ՝ ասելով, որ Արցախն անպայման կմիանա մայր Հայաստանին, սակայն իրականում ոչ մի քայլ և շարժ չկար:

Ակնաղբյուրցիները ներգրավվել էին զարգացող իրադարձությունների մեջ

-Մեր գյուղն իսկապես ակտիվ բնակչություն ուներ: Համարյա ամեն օր հավաքվում էինք գյուղի ակումբում և թռուցիկներ կարդում: Սկզբից լցվել էինք լավատեսությամբ՝ կարծելով, թե շատ շուտով և խաղաղ ճանապարհով կլուծվի մեր հարցը: Բայց եղավ այն, ինչ թելադրում էր Ադրբեջանը: Մեր ձորակի բոլոր գյուղերն արդեն սուզվել էին շարժման մեջ: Յուրաքանչյուրի շուրթերին <<Շարժում>> բառն էր: Մեր համագյուղացի Արկադի Եսայանը, ով շատ ակտիվ մասնակից էր (ցավոք, վաղաժամ հեռացել է կյանքից), թռուցիկներ էր բերում գյուղ, կարդում մեզ համար, իսկ մենք ոգևորված և ինքնամոռաց լսում էինք: Անգամ իր հիվանդության ծանր օրերին գնում և մասնակցում էր ցույցերին: Ցավոք, քչերը գիտեն այդ մարդու կատարած վտանգավոր առաքելության մասին:

Կամո Իսաբաբյանը 1988-ի փետրվարի 20-ին Երևանում էր

 -1988 թվականի փետրվարի 20-ին շատերի հետ ես ևս մեկնել էի Երևան՝ մասնակցելու հանրահավաքին։ Երևանի Ազատության հրապարակում (Օպերայի դիմաց) հանդիպեցի Ավետարանոցի հիվանդանոցի բժիշկ Գեորգի Մնացականյանին, մեր համագյուղացիներ Արշավիր Ղարամյանին, Հովիկ Ավանեսյանին, Նորագյուղից Վալերի Պետրոսյանին: Մինչ նրանց հանդիպելը՝ թռուցիկներ էի բաժանում: Այդ ժամանակ երեք տղամարդ մոտեցան ինձ և սկսեցին ռուսերեն լեզվով հարցեր տալ: <<Ինչպե՞ս եք, ի՞նչ եք անում այստեղ, ինչպե՞ս է Ղարաբաղում իրավիճակը>>,- հարցնում էին ինձ և առաջարկում առանձնանալ, հետո զրուցել: Մեկի մոտ թերթի մեջ փաթաթած ինչ-որ բան կար: Ես զգաստացա ու հասկացա նրանց մտադրությունը․ սկսեցի կանչել մեր տղաներին, այդ երեքն անմիջապես անհետացան: Հավանաբար այդ պատմական օրն առաջին զոհը պետք է լինեի։ Օպերայի մոտից պատվիրակություններ էին ուղարկվում այն ժամանակ առաջին քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանի մոտ: Հերթական մեքենայով ես էլ ուղևորվեցի, բայց այլևս չէին թողնում, որ շենքը մարդ մտներ: Սակայն Գերոգի Մնացականյանը ներսում էր: Իգոր Մուրադյանը եկավ և մեզ հավաստիացրեց, որ իրենց լավ ընդունել են ու ամեն ինչ լավ է լինելու։

Պատմական այդ օրը Կամոն շատ հետաքրքիր  ծանոթություններ ունեցավ

-Օպերայի շենքում էինք ու հանկարծ ինձ մոտեցավ Սիլվա Կապուտիկյանն ու ասաց․ որդի՛ս, մի տես ինչ նորություն կա Արցախից:  Մեծ բանաստեղծուհու ներկայությունից ոգևորված՝ դուրս թռչեցի շենքից ու պարզեցի, որ Ստեփանակերտում դեռ չեն ավարտել նիստը․ նորից հետ դարձա ու այդքանն ասացի Կապուտիկյանին: Այդ օրը Սլավիկ Միրզոյանը, Հրաչյա Հովհաննիսյանը, Վաչե Սարուխանյանն էլ էին Օպերայի հրապարակում: Նրանց ելույթները լի էին վստահությամբ և մեծ հույսով: Այդ օրը մի հետաքրքիր անակնկալ ևս եղավ: Ծանոթացա 50-ին մոտ մի տղամարդու հետ, հրավիրեց իրենց տուն: Պարզվեց, որ այդ մարդն արձակագիր Պարույր Թևոսյանն է: Արմատներն Արցախի Շոշ գյուղից էին, իսկ ինքը ծնվել է Թբիլիսիում: Հետաքրքիր զրույց ունեցանք։

Իսկ Արցախում ժողովուրդն ըմբոստացել էր և բռունցք դարձել

 -Ժողովուրդն արդեն չէր կարողանում զսպել բողոքի իր ձայնը, չէր ցանկանում հպատակվել անարդարություններին։ Գյուղում գյուղատնտեսական աշխատանքներ էին ընթանում: Մեր կոլտնտեսության ժողովներից մեկի ժամանակ ասացին, որ պետք է հացահատիկ տարվի Ակնա: Կարգադրեցին բեռնել մեքենաները և տանել: Գիշերվա կեսին մեր գյուղի ուսուցիչներից մեկի՝ Արտուր Ավանեսյանի հետ գնացինք հարևան Ջրաղացներ գյուղը և բեռնատար մեքենաներից մեկի անվադողերը ծակեցինք: Եվ այդպես շարունակ։ Չէինք պատրաստվում այլևս ենթարկվել նման հրամաններին: Մենք ուզում էինք ազատ ապրել, իսկ դրա համար պետք էր դիմել զենքի օգնությանը: Հասկացել էինք, որ միայն զենքի միջոցով կլուծվի մեր հարցը։

Եվ անհավասար պատերազմում մի բուռ ազգով կարողացանք հաղթել թշնամուն, և դա արեցինք մեր ուժի, խելքի, կամքի, հավատի շնորհիվ: Հաղթանակի հասնելու համար մենք կորցրինք հազարավոր տղաների։ Ցավոք, ամեն ինչ ջուրն ընկավ։ Կորցրել ենք Արցախը, բայց չի կորել հետվերադարձի մեր հավատը։

 Արցախյան շարժման ակտիվիստ Կամո Իսաբաբյանը շարունակել է իր պայքարը և ակտիվորեն մասնակցել Արցախյան պատերազմին, երկու անգամ վիրավորվել և երկու անգամ ուղեղի ցնցում ստացել: Հաշմանդամ մարդը չի դադարել շարունակել իր պայքարը։ Նա ապրիլյան քառօրյա պատերազմի կամավորականների շարքերում էր։

Կարինե ԲԱԽՇԻՅԱՆ