ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի միջև ռազմավարական հարձակողական զենքի կրճատման և սահմանափակման միջոցառումների մասին պայմանագիրը (Նոր START) լրացել է 2026 թվականի փետրվարի 5-ին: Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հայտարարել է, որ Ռուսաստանը պատրաստ է պահպանել Նոր START սահմանափակումները պայմանագրի ժամկետի լրանալուց հետո մեկ տարի: Միացյալ Նահանգները առաջարկում է նոր պայմանագիր՝ ակնարկելով, որ Չինաստանը պետք է ներառվի դրանում։
Մոսկվան ենթադրում է, որ Նոր START-ի կողմերը այլևս կապված չեն պայմանագրի պարտավորություններով և ազատ են ընտրելու իրենց հաջորդ քայլերը: Այս մասին ասվում է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության հայտարարության մեջ։
«ԱՄՆ-ի պաշտոնական արձագանքը ռուսական նախաձեռնությանը երկկողմանի ուղիներով դեռևս չի ստացվել: … Գործնական տեսանկյունից մեր երկիրը այս զարգացումը ընդունում էի գիտություն՝ այս ոլորտում Ռուսաստանի ապագա քաղաքականությունը որոշելիս», – ասվում է Ռուսաստանի դիվանագիտական առաքելության հայտարարության մեջ Նոր START-ի ժամկետի լրանալու վերաբերյալ։
Այն պարզաբանում է, որ ամերիկյան կողմի հրապարակային մեկնաբանությունները հիմք չեն տալիս եզրակացնելու, որ Միացյալ Նահանգները պատրաստ է հետևել Մոսկվայի առաջարկած «Նոր START» գործողությունների ընթացքին։
ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի միջև «Նոր START» պայմանագրի ժամկետի ավարտը նշանավորում է միջուկային զենքի վերահսկման վերջին համաձայնագրի ավարտը և համաշխարհային անվտանգության դարաշրջանի սկիզբը՝ զրկելով Ռուսաստանին գերտերության կարգավիճակի վերջին մնացորդից։ Մինչդեռ Վաշինգտոնը չի շտապում երկարաձգել համաձայնագիրը և նույնիսկ անհանգստության պակաս է ցուցաբերում, Կրեմլը լրջորեն անհանգստացած է այս զարգացումից, գրում է CNN-ի միջազգային հարաբերությունների լրագրող Մեթյու Չանսը։
Հենց միջուկային գերտերության կարգավիճակն էր Ռուսաստանին համեմատելի դարձնում ԱՄՆ-ի հետ, և հենց այն էր տասնամյակներ շարունակ երաշխավորում նույնիսկ թուլացած Ռուսաստանի տեղը համաշխարհային դիվանագիտության գագաթնակետին։
«Եթե այն լրանա, թող լրանա», – ասաց Թրամփը հունվարին՝ կարծես ակնարկելով, որ Վաշինգտոնը Մոսկվային լուրջ մրցակից չի համարում միջուկային զենքի հնարավոր մրցավազքում։
Մինչդեռ Կրեմլը կանգնած է ամերիկյան միջուկային զինանոցների անսահմանափակ կուտակման հեռանկարի առջև։ Ռուսաստանի տնտեսությունն ու ռազմական բյուջեն շատ ավելի փոքր են, քան Միացյալ Նահանգներինը, և նոր սպառազինությունների մրցավազքը միայն կմեծացնի երկու երկրների միջև կարողությունների տարբերությունը։
Միացյալ Նահանգները ցանկանում է ապագա համաձայնագրերում ներառել Չինաստանին, որը արագորեն ընդլայնում է իր միջուկային զինանոցը։ Սակայն Պեկինը դեռևս չի ցուցաբերել նման ստուգման ռեժիմներին մասնակցելու պատրաստակամություն։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հինգշաբթի՝ փետրվարի 5-ին, երբ պայմանագրի ժամկետը լրացավ, արտահայտվեց միջուկային զենքի վերահսկման նոր պայմանագրի մշակման օգտին։
«Նոր START-ը (Միացյալ Նահանգների համար վատ գործարք, որը, ի թիվս այլ բաների, կոպտորեն խախտվում է) երկարաձգելու փոխարեն մենք պետք է մեր միջուկային փորձագետներին ուղղորդենք մշակել նոր, բարելավված և արդիականացված պայմանագիր, որը կարող է երկարատև լինել», – գրել է Թրամփը TruthSocial սոցիալական մեդիա հարթակում։
Գիտնականների ամերիկյան ֆեդերացիայի գնահատականների համաձայն՝ Միացյալ Նահանգները և Ռուսաստանը կազմում են աշխարհի միջուկային զենքի զինանոցի մոտավորապես 86%-ը։