Բնականաբար մտահոգիչ է, դատապարտելի է, բայց մյուս կողմից անակնկալ չկա, NEWS.am–ի հետ զրույցում նշել է Արցախի նախկին պետնախարար Արտակ Բեգլարյանը՝ անդրադառնալով Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության նկատմամբ ցմահ ազատազրկման որոշումներին, որոնք կայացվեցին այսօր։

«Հարցն այն է, թե հաջորդ քայլերը որոնք են լինելու։ Նկատի ունեմ նախ կբողոքարկեն, թե չէ հայերը, երկրորդը, Ադրբեջանի իշխանությունները հիմա արդյոք նախատեսո՞ւմ են օրինակ ներումով կամ համաներումով ազատ արձակել մի մասին։ Իրենք սովորաբար ազատ են արձակում շինծու դատավարություն անցած, արդեն չակերտավոր ասած պատիժը կրող հայերին և չի բացառվում, որ սա կապ ունի նաև ԱՄՆ փոխնախագահ Վենսի  այցի հետ, առնվազն մի մասի պարագայում։

Այսինքն ժամկետային առումով համընկնություն կա, թե մյուս կողմից սպասելի էր, որ հենց այս շաբաթներին պետք է այդ դատավճիռը լիներ, գործընթացը այդ ուղղությամբ էր գնում»,–ասաց նա։

Ժամկետներն իրոք համընկել են․ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը Միլանում ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման արարողությանը մասնակցելուց հետո կժամանի Հայաստան և Ադրբեջան։

«Իտալիայից հետո Վենսը կմեկնի Հայաստան և Ադրբեջան, որտեղ Թրամփը նրան հանձնարարել է մշակել համաձայնագիր՝ ուղղված երկու երկրների միջև քառասունամյա հակամարտության դադարեցմանը», – գրում է Associated Press-ը՝ չհստակեցնելով, թե կոնկրետ որ օրը ԱՄՆ փոխնախագահը կժամանի Հայաստան և Ադրբեջան։

Իտալիայի Միլան քաղաքում ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացումը տեղի կունենա փետրվարի 6-ին:

Մինչ Վենսի այցը բազմաթիվ հայ և օտարերկրյա գործիչներ հրապարակավ դիմել են ԱՄՆ վարչակազմին՝ կոչ անել Ալիևին որպես խաղաղության հաստատելու բարի կամք ազատ արձակել Բաքվում պահվող հայ գերիներին։ Վերլուծաբանները նշում են, որ այդ քայլը մեծ իմիջային օգութներ կբերի Թրամփի վարչակազմին, ինչպես նաև կհեշտացնի հաշտեցման գործընթացը։

Գերիների առկայությունը հուզմունքային ծանր կնիք է գործընթացի վրա․ չնայած հանրային հուզմունքը բուռն չի արտահայտվում, սակայն հոգու մեջ յուրաքանչյուրը հրաշքի է սպասում և ազատություն ցանկանում գերության մեջ պահվողներին։

Ինչպես հայտնում են ադրբեջանական լրատվամիջոցները, Մելիքսեթ Փաշայանը դատապարտվել է 19 տարվա ազատազրկման, Գարիկ Մարտիրոսյանը՝ 18 տարվա, Դավիթ Ալավերդյանը՝ 16 տարվա, Լևոն Բալայանը՝ 16 տարվա, Վասիլի Բեգլարյանը՝ 15 տարվա, Գուրգեն Ստեփանյանը՝ 15 տարվա և Էրիկ Ղազարյանը՝ 15 տարվա ազատազրկման։

Ավելի վաղ «դատարանը» ԼՂՀ նախկին նախագահ Արկադի Ղուկասյանին և ԼՂՀ նախկին նախագահ Բակո Սահակյանին դատապարտել է 20 տարվա ազատազրկման, իսկ ԼՂՀ նախկին նախագահ Արայիկ Հարությունյանին, Ազգային ժողովի նախկին նախագահ Դավիթ Իշխանյանին, արտաքին գործերի նախկին նախարար Դավիթ Բաբայանին, ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար Լևոն Մնացականյանին և նրա տեղակալ Դավիթ Մանուկյանին՝ ցմահ ազատազրկման։

Արդյո՞ք Վենսի այցը ազատություն կբերի այսօրվա դատապարտյալներին, և արդյո՞ք դա կվերաբերի Ռուբեն Վարդանյանին։

Արցախի նախկին պետնախարար, հայտնի բարերար, գործարար, այժմ Բաքվի բանտում գտնվող Ռուբեն Վարդանյանը կնոջ՝ Վերոնիկա Զոնաբենդի հետ հեռախոսազրույցի ժամանակ խնդրել է հրապարակայնացնել Ալբեր Կամյուի «Ընդվզող մարդը» (1951) էսսեից հետևյալ միտքը.

«Մենք չենք կարող կանխատեսել ապագան, և հնարավոր է, որ վերածնունդը անհնար լինի», -ասել է Ռուբենը։-«Մենք պարզապես հրաժարվում ենք խոնարհ լինելուց: Մենք պարտավոր ենք խաղադրույք կատարել վերածննդի վրա: Այնուամենայնիվ, մեզ այլ ընտրություն չի մնացել. մենք կամ կվերածնվենք, կամ կմեռնենք»:

Armine Martirosyan

Երրորդ տարին է, ինչ հետևյալ հարցերը մնում են անպատասխան.

1. Որքա՞ն է Արցախից փախստականների ընդհանուր թիվը, և ո՞ր պաշտոնական փաստաթղթում է գրանցված այս թիվը։

2. Ինչո՞ւ, եթե Հայաստանի կառավարությունը Արցախը համարում է ադրբեջանի մաս, ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած հայերին տրվում է ոչ թե փախստականի միջազգային կարգավիճակի մասին փաստաթուղթ, այլ ժամանակավոր պաշտպանության անորոշ վկայական։

3. Ինչո՞ւ, չնայած այն հանգամանքին, որ Հայաստանի կառավարությունը պաշտպանություն է տրամադրել արցախցիներին, որոնք «Հայաստանում կամ դրանից դուրս են գտնվում, որոնց վերջին գրանցված հասցեն Լեռնային Ղարաբաղն էր, կամ ովքեր իրականում բնակվել են այնտեղ և գրանցվել են Հայաստանի միգրացիոն մարմիններում սեպտեմբերի 19-ից հետո», և ըստ ընդունված փաստաթղթի՝ այդ անձինք «օրենքի ուժով ստանում են փախստականի կարգավիճակ և միջազգային իրավունքով երաշխավորված փախստականների իրավունքներ», այդ կարգավիճակը չի ճանաչվում Հայաստանից դուրս, բացառությամբ Հունգարիայի, որի վիճահարույց ծրագիրը նպատակ ունի արտաքսել արցախցիներին Հայաստանից։

4. Ինչո՞ւ, եթե Հայաստանի կառավարությունը Արցախը համարում է ադրբեջանի մաս, ստանձնում է մեկ այլ պետության գործառույթներ և հանում է Արցախում գրանցումը՝ նրանց ժամանակավոր գրանցելով Հայաստանում: Հայաստանը նման լիազորություն չունի այլ երկրների քաղաքացիների համար։

5. Ինչո՞ւ, եթե Հայաստանի կառավարությունը Արցախը համարում է ադրբեջանի մաս, արցախցիները միջազգայնորեն չեն ճանաչվում որպես փախստականներ: Նրանց չեն տրամադրվում ճանապարհորդական փաստաթղթեր, և նրանց մերժվում է մի շարք երկրներ մուտք գործելը, չնայած այն հանգամանքին, որ այդ երկրների դեսպանատները ուղղակիորեն հղում են կատարում Հայաստանի կառավարության որոշմանը և առաջարկում են մերժման պատճառները պարզաբանել ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարության հետ։

6. Ինչո՞ւ են արցախցիները ստիպված ամիսներով դիմել տարբեր մարմինների՝ ապացուցելով իրենց ընտանեկան կապերը՝ ով ում որդին, թոռը կամ դուստրն է, և որոշ դեպքերում՝ նույնիսկ իրենց ծագումը Արցախում, եթե ամբողջ համապատասխան տվյալների բազան գտնվում է Հայաստանի կառավարության տիրապետության տակ։

Փախստականը «մարդասիրական քեյս» չէ, այլ իրավունքի սուբյեկտ: Նրանց իրավունքները ամրագրված են միջազգային իրավունքում և պարտադիր են դրան միացած պետությունների համար: Հայաստանը ՄԱԿ-ի «Փախստականների կարգավիճակի մասին» կոնվենցիայի կողմ է։

Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարությունից արցախցիներին կոչ են անում ճիշտ լրացնել հրատապ սոցիալական աջակցության ծրագրի դիմումը, որպեսզի մերժումներ չստանան։

Հիշեցնենք՝ վերջին օրերին արցախցիները սոցիալական ցանցերում ահազանգում են, որ մեծ թվով մարդկանց դիմումները մերժվում են։ Համակարգը արցախցիներին հետեւյալ բովանդակությամբ ծանուցումներ է ուղարկում․ «Ձեր ընտանիքի դիմումը մերժել է, քանի որ քաղաքացիության կացության ակտերի գրանցման մարմիններից ստացված տեղեկատվության համաձայն՝ Ձեր դիմումում ներառված չեն գրանցված ամուսնության մեջ գտնվող անդամների ամբողջական տվյալները» կամ «Ձեր դիմումին ընթացք չի կարող տրվել, քանի որ բնակչության պետական ռեգիստրում բացակայում է Ձեր հաշվառման հասցեն։ Դիմումը կարող եք ներկայացնել Ձեր բնակության հասցեն հաշվառելուց հետո»։

Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցրերի նախարարության մամուլի խոսնակ Նվեր Կոստանյանը step1.am-ի հարցին ի պատասխան ասաց՝ եթե դիմումները լրացնեն սահմանված ձեւով, չեն մերժվի։ «Տվյալները լիարժեք ներկայացված չեն, զագսավորված լինելու դեպքում պետք է լրացնել նաեւ ամուսնու կամ կնոջ տվյալները։ Պետք է նաեւ ճիշտ լրացնել հաշվառման հասցեն։ Այսինքն՝ դիմումները պետք է լրացվեն ամբողջական, եթե նախկինում կիսատ են լրացվել, դա ընդունվել է, հիմա չի ընդունվում»,- ասաց նա։

Մեր հարցին՝ նախկինում մարդիկ լրացրել ու ստացել են աջակցությունը, ի՞նչ է փոխվել հիմա, եւ եթե փոփոխություն է եղել, ինչո՞ւ մարդիկ տեղեկացված չեն, ինչո՞ւ նախարարությունը որեւէ հայտարարություն չի տարածել այս մասին, Նվեր Կոստանյանը պատասխանեց․ «Որովհետեւ բան չի փոխվել։ Ինչ-որ բան փոխվելու մասին չէ խոսքը, պարզապես տվյալները պետք է լրացվեն ամբողջական»։

Նշենք, որ Արցախից բռնի տեղահանված կարիքավոր ընտանիքների հրատապ սոցիալական աջակցության ծրագրի պայմաններին համապատասխանող յուրաքանչյուր ընտանիքի համար աջակցության չափը կկազմում է 40 000 դրամ, որին ավելանում է 10 000–ական դրամ՝ բռնի տեղահանված յուրաքանչյուր անդամի համար՝ սկսած 2–րդ անդամից։ Աջակցությունից կարող են օգտվել ԼՂ-ից բռնի տեղահանված այն ընտանիքները, որոնք չեն գտնվում պետական հոգածության ներքո կամ չեն բնակվում համայնքային/պետական սեփականություն հանդիսացող տարածքներում, որոնց 1 անդամի հաշվով եկամուտները չեն գերազանցի 55,000 դրամը (գործող աջակցությունները մտնում են եկամտի հաշվարկում), որոնց անդամները միևնույն բնակելի անշարժ գույքի նկատմամբ չունեն միանձնյա կամ առնվազն 50% բաժնային կամ համատեղ սեփականության կամ գնման իրավունք, որոնց անդամները չունեն 2017 թվականի կամ ավելի թարմ արտադրության ավտոմեքենա կամ որոնց ավտոմեքենաների գույքահարկը պակաս է 15,000 դրամից։

Կառավարությունը հայտարարել է, որ այս ծրագրի ժամկետը երկարացվել է մինչև 2026 թվականի դեկտեմբեր ամիսը ներառյալ։

Անուշ Ղավալյանը իր ֆեյսբուքյան էջում ներկայացրել է, թե ինչպես են Հայաստանում “աննկատ և անդեմ” ոտնահարվում արցախցիների իրավունքները։

“Այն, որ Հայաստանում պետք է ապացուցեմ իմ՝ արցախցի լինելու փաստը, արդեն աբսուրդի աստիճանի է հասնում։

Սկսենք նրանից, որ Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայություն Migration and Citizenship Service of Armenia ում երկու անգամ գրանցվելուց հետո ինձ ասում են, որ տվյալներս կորել են։ Նամակները ղեկավարներին՝ Armen Ghazaryan, Nelly Davtyan մնացին անպատասխան։

Միասնական սոցիալական ծառայությունից ասացին, որ իմ տվյալները Միգրացիան չի փոխանցել։

ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպան – Human Rights Defender of Armenia-ին, մի երկու անգամ զանգեցին, հետո ասացին հազար ու մի գործ ունեն՝ կորան։

Դիմեցի դատարան։ Երկու տարի է գործի քննությունը շարունակվում է, որը կավարտվի Աստված գիտի՝ երբ։

Բնակարայինի ծրագրի համար մեր ընտանիքի դիմումը մերժվել է, որովհետև իմ տվյալները բացակայում են իրենց շտեմարանից։

Դիմել եմ փոխվարչապետի աշխատակազմ։ Ասացին պետք է դիմել ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն։

Arsen Torosyan, դիմումիս պատասխանը պետք է ստանայի հունվարի 26-ին։ Կորել են Ձեր աշխատակիցները, նամակներին ու զանգերին չեն պատասխանում։

Ո՞վ եք դուք և ՀՀ Սահմանադրության ո՞ր կետով եք առաջնորդվում։ Այս հարցը կհասնի Եվրոպական դատարան։ Ոնց տեսել եք՝ իմ համբերությունը կհերիքի”, գրել է Անուշ Ղավալյանը։

Վերջին ամիսներին արցախցիները բողոքում են, որ պետական ​​սոցիալական օգնության ծրագրերից առանց բացատրության մերժում են ստանում: Օրինակ՝ խոցելի խմբերի հրատապ օգնություն ստանալու համար տվյալներ մուտքագրելիս նրանք մերժում են ստանում այն պատճառաբանությամբ, որ տվյալները «չեն համապատասխանում գրանցամատյանում գրանցված տվյալներին»:

Գրանցամատյանը անհասանելի է մարդկանց համար, և ոչ ոք չի կարող տեսնել, թե ինչպես են անձի տվյալները գրանցված այնտեղ: Մեկ տառը կամ թիվը կարող է հանգեցնել մերժման: Անցյալ տարվա վերջին պարզվեց, որ մերժումներ էին տեղի ունենում, քանի որ գրանցման տվյալները մուտքագրվում էին փոքրատառերով, ինչպես անձնագրում է, բայց պետք էր մեծատառերով, չնայած ծրագրում չկա որևէ ցուցում, որ տվյալները պետք է մուտքագրվեն մեծատառերով:

Հունվարից հետո առաջացավ մեկ այլ խնդիր. համակարգը չի ընդունում դիմումներ, եթե ընտանիքի անդամը բացակայում է Հայաստանից: Շատերն ասում են, որ ընտանիքի մեկ անդամը ստիպված է մեկնել արտագնա աշխատանքի, քանի որ արցախցիների համար, ովքեր կորցրել են ամեն ինչ, չափազանց դժվար է Հայաստանում ապրուստ վաստակել: Մինչև հունվարը աշխատանքի մեկնող անձի անունը համակարգում չէր մուտքագրվում, և Հայաստանում մնացած նրա ընտանիքը կարող էր ստանալ որոշակի աջակցություն: Հունվարից հետո Հայաստանում գտնվող ընտանիքի անդամի մասին տեղեկությունների տրամադրումը պարտադիր է, սակայն համակարգը պատասխանում է. «Ձեր ընտանիքի անդամներից մեկը բացակայում է Հայաստանից» և մերժում է աջակցությունը։  

Ղարաբաղցիների՝ պետական համակարգերի հետ փոխազդեցություններով մասնագիտորեն զբաղվող արցախյան կազմակերպությունների չաթերը լի են մարդկանց հուսահատ հարցերով։ Կազմակերպությունները օգնում են իրենց ուժերի ներածին չափով՝ մատնանշելով տեխնիկական սխալները։

Սակայն հասունանում են լուրջ կասկածներ, որ «տեխնիկական սխալները» իրականում դիտավորյալ խոչընդոտներ են արցախցիներին սոցիալական օգնություն տրամադրելու համար։ Մի շարք մերժումներից հետո շատերը պարզապես հրաժարվում են և ապրելու համար փորձում են այլ, երբեմն ծայրահեղ միջոցներ։ Շատերը դեռևս գտնում են համակարգ մուտք գործելու միջոց՝ գիտակցելով, որ հաջորդ ամիս կարող են կրկին մերժվել։

Այնուամենայնիվ, արցախցիների շրջանում ձևավորվում է ամուր կարծիք, որ արցախցիների համար նախատեսված սոցիալական օգնությունը դիտավորյալ է զրոյացվում, հիմնականում՝ Հայաստանի ներքին գործերում արցախցիների գործոնը չեզոքացնելու համար։ Կա նաև համոզմունք, որ արցախցիների համար նախատեսված բյուջետային և միջազգային դոնորների միջոցները օգտագործվում են այլ նպատակներով։ Ոմանք ասում են, որ այս գումարն օգտագործվում է ընտրարշավի համար, մյուսները նույնիսկ պնդում են, որ արցախցիներից «խնայված» գումարն ուղղվել է պաշտոնյաների համար միլիոնավոր պարգևավճարների։

Ամեն դեպքում, կառավարությունը որևէ փորձ չի անում «հանգստացնելու» արցախցիների աճող դժգոհությունը՝ հավատալով, որ դա սպառնալիք չի ներկայացնում ներքին կայունության համար։ Իսկ երբ այն սկսում է սրվել, «տեխնիկական խնդիրները» ժամանակավորապես լուծվում են, և գոլորշին բաց է թողնվում։

Բայց որքա՞ն ժամանակ դա կշարունակվի։